فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

بیماری های منتقله از ناقلین vector-bomeDiseases

بیماری های منتقله از ناقلین vector-bomeDiseases

غلامحسن محمدزاده کارشناس زئونوزها    معاونت بهداشتی

منابع: طب داخلی بیمارهای عفونی(2014)ویراست-18صفحه 369، ترجمه هاریسون

-ا داره مبارزه با بیماری های قابل انقال بین انسان وحیوان

ناقلین و بیماری های منتقله از راه ناقلین :

ناقلین موجوداتی کوچک مانند پشه،کنه ها،کک ها، ساس ها و حلزون ها هستند که می توانند عوامل بیماریزا و انگل ها را از انسان یا حیوان آلوده به دیگران منتقل کنند.

بیماری های منتقله توسط ناقلین، بیماری هایی هستند که به دلیل برخی ویروس ها، انگل ها و سایر عوامل بیماریزا در انسان ها، ایجاد می شوند.

بعضی از مهمترین این بیماریها عبارتند


 

 

از: مالاریا، تب دنگ، سالک و کالاآزار، تب خونریزی دهنده کریمه کنگو، تب دره ریف، تب زرد، فیلاریازیس، آنسفالیت ژاپنی، تریپانوزومازیس

اهمیت و اپیدمیولوژی:

بیماری های منتقله از راه ناقلین عمدتا در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری دنیا و در محل هایی که دسترسی به آب آشامیدنی سالم موحود نیست و مشکلات بهداشتی وجود دارد دیده می شود.

- بیش از نیمی از مردم جهان در معرض خطر ابتلا به این بیماری ها هستند.

- بیماری های منتقله از راه ناقلین 17% بار کل بیماری های عفونی را شامل می شود.

- تب دنگ بیشتر از سایر بیماری های منتقله از ناقلین در حال گسترش است و40% از جمعیت جهان در معرض خطر بیماری دنگ هستند. بروز این بیماری در 50 سال گذشته 30 برابر شده است.

- کشنده ترین بیماری نتقله از ناقلین، مالاریا است که در سال 2012 باعث مرگ 660 هزار نفر شده است.

- سالیانه 3/1 میلیون مورد جدید سالک و500000 مورد جدید کالاآزار در دنیا اتفاق می افتد که منجر به 20 تا 30 هزار مرگ      می گردد.

- بجز تب زرد و آنسفالیت ژاپنی سایر این بیماری ها واکسن ندارند.

- برای بسیاری از آنها درمان اختصاصی وجود ندارد.

- تجارت جهانی، مسافرت، تغییرات آب و هوایی و شهرنشینی در انتقال این بیماری ها موثر هستند.

- در بعضی کشورهایی که بیماری های منتقله توسط ناقلین وجود نداشته، طغیان بیماری اتفاق افتاده است.

- در برخی نقاط دنیا، مشارکت وزارت بهداشت با حمایت سازمان های غیردولتی  و بخش خصوصی و انجام اقدامات و فعالیت های منطقه ای و جهانی، در کاهش بروز بیماری و مرگ و میر ناشی از آنها موثر بوده اند.

شعار روز جهانی بهداشت سال 2014 به این موجودات کوچک (پشه ها، پشه خاکی ها، کنه ها، حلزون ها، ساس ها) اختصاص یافته است زیرا طیف وسیعی از انگل ها و عوامل بیماریزا را به انسان و حیوان منتقل می کنند. به عنوان مثال پشه ها نه تنها بیماری مالاریا و دنگ را منتقل می کنند، ناقل فیلاریازیس، چیکونگونیا، آنسفالیت ژاپنی و تب زرد نیز هستند.

راه انتقال: فقط یک گزش ساده توسط این موجودات کوچک برای انتقال کافی است.

علائم بالینی: طیف علائم بالینی این بیماری ها از اشکال بدون علامت یا با علائم خفیف تا بیماری های شدید با میزان کشندگی بالا متفاوت است. اطلاعات موجود از پیش آگهی اکثر این عفونت ها  محدود است. همچنین برخی از این بیماری ها به دلیل تاثیر در تجارت بین المللی و تلفات دامی موجب ضرر و زیان  قابل توجه می گردد.

تشخیص: به دلیل علائم اولیه مشابه با بسیاری از بیماری ها تشخیص اکثر آنها در مراحل اولیه دشوار است و بابسیاری از بیماریهای پوستی، بثوری و خونریزی دهنده تشخیص افتراقی دارد. بهره گیری از آزمایشات تشخیصی و توجه به شرایط اپیدمیولوژیک در تشخیص بسیار کمک کننده است.

عوامل اصلی خطر:

1- زمینه های اقتصادی اجتماعی: فقر به دلیل ایجاد شرایط بد محل سکونت و وضعیت غیر بهداشتی نگهداری دام ها، وضعیت نامناسب دفع زباله ها و فاضلاب باعث افزایش ناقلین خواهد شد. در خانوارهای پر جمعیت تغذیه پشه ها و انتقال بیماری از فرد آلوده به افراد سالم بیشتر انجام خواهند شد. محل های خواب نامناسب مانند روی زمین و بیرون از خانه شانس گزش را افزایش خواهد داد. نوع شغل افراد به عنوان مثال دامدار، قصاب، جنگلبان، کشاورز در احتمال بروز بیماری موثرتر است.

2- سوء تغذیه: کمبود بسیاری از مواد معدنی و رژیم غذایی نامناسب شرایط را برای افزایش خطر ناشی از این بیماری ها مناسب تر خواهد کرد.

3- جا به جایی جمعیت:  مهاجرت افراد غیر ایمن به مناطق بومی شرایط ابتلا به این بیماری  را افزایش خواهدداد.

4- تغییرات شرایط محیطی: شهرنشینی ،گسترش مزارع و دامداری ها به مناطق جنگلی احتمال بروز بیماری را افزایش خواهد داد.

5- تغییرات آب و هوایی: افزایش بارندگی، تغییر درجه حرارت      و میزان رطوبت، گرم شدن کره زمین و تخریب زمین باعث تغییر وفور و تنوع ناقلین خواهد شد.

برای رسیدن به اهداف کنترل چه باید انجام دهیم؟

- افزایش آگاهی مسئولین و همه دست اندرکاران کنترل بیماری ها درباره اهمیت ناقلین و بیماری های منتقله توسط آنها

- افزایش آگاهی پزشکان و کارکنان خدمات بهداشتی درمانی درباره اهمیت ناقلین و بیماری های منتقله توسط ان ها، تشخیص به موقع، درمان و گزارش موارد

- هماهنگی و همکاری بین بخشی با سایر سازمان های مر تبط

- افزایش آگاهی جامعه در مورد اهمیت این بیماری ها و روش های پیشگیری از ابتلا و به کارگیری حفاظت شخصی

- افزایش آگاهی مسافرین داخلی و بین المللی برای حفاظت شخصی ازگزش ناقلین و مراجعه در صورت بروز علائم این بیماری ها

- همکاری بین المللی به منظور مراقبت از مرزها جهت پیشگیری از گسترش بیماری از مرزها

آنچه برای پیشگیری باید بدانیم:

1- نصب توری و پرده مناسب بر پنجرو ها و درب منازل

 

2- استفاده از پشه بندهای آغشته به حشره کش

 

3- استفاده از دور کننده های حشرات

 

4- پوشیدن لباس های آستین بلند و شلوارهای بلند با رنگ های روشن

 

5- بهسازی محیط جهت عدم تجمع آب های راکد، جمع آوری به موقع نخا له ها و زباله و معدوم کردن مناسب انها

 

6- استفاده از دستکش و وسایل حفاظت فردی در هنگام ذبح دام ها

 

7- بهسازی محل نگهداری دام ها

 

8- قرنطینه حیوانات قبل از ذبح و استفاده  از حشره کش ها دو هفته قبل از ذبح دام

 

9- پیشگیری از تماس با بیمار مبتلا در مواردی که انتقال انسان به انسان وجود دارد.

 

10- از بین بردن محل های تکثیر و رشد پشه ها مانند تایرهای مستعمل، آب گلدان ها و منابع نگهداری آب آشامیدنی

 

11- عدم نگهداری ناقلین و له کردن آنها با دست

 

[ ۱۳٩۳/٦/٢٩ ] [ ٦:٤٤ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]