فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

سالک(لیشمانیوز جلدی)

سالک(لیشمانیوز جلدی)

منبع: راهنمای مراقبت لیشمانیوز(کالاازار)درایران، مرکز مدیریت بیماریهای واگیر- اداره بیماریهای قابل انتقال بین انسان حیوان

تهیه کننده: مجتبی کندری، کارشناس شبکه بهداشت درمان شهرستان هامون- معصومه رهدار، کارشناش کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی

اهمیت و اپیدمیولوژی بیماری:

سالک یک بیماری شایع می باشد که هم در دنیای جدید (جنوب و مرکز آمریکا، مکزیکوسیتی) و هم در دنیای قدیم (اروپا، آفریقا، مرکز آسیا و شبه جزیره هند) وجود دارد. عوامل اجتماعی سیاسی و آب هوایی در افزایش


تعداد موارد بیماری موثر است. ضایعات بد شکل و عوارض اجتماعی و روحی و روانی از پیامدهای ناگوار بیماری می باشد.

در هر ثانیه یک نفر به بیماری سالک مبتلا می شود و سالانه بالغ بر 3/1 میلیون نفر به این بیماری مبتلا می شوند در حال حاضر 10 میلیون نفر در دنیا از این بیماری رنج می برند.

بالغ بر90% موارد در کشورهای افغانستان، پاکستان، ایران، عراق، سوریه، اردن، الجزایر، تونس، مراکش و عربستان سعودی(دنیای جدید) برزیل و پرو (دنیای قدیم) مشاهده می شود.

18880مورد سالک در سال 1391 در ایران ثبت و گزارش شده است.

عامل بیماری زا و راه انتقال:

سالک یک بیماری پوستی است که توسط انگل تک سلولی به نام لیشمانیا ایجاد می شود که در ایران دو نوع سالک ناشی از لیشمانیاماژور و لیشمانیاتروپیکا وجود دارد که بیش از 70% موارد سالک در ایران به دلیل لیشمانیاماژور می باشد. این بیماری توسط گزش پشه خاکی از حیوانات آلوده (جوندگان و سگ) و یا انسان مبتلا به انسان سالم منتقل می شود و علایم بیماری معمولا" 3 ماه تا یکسال بعد از گزش ظاهر می گردد.

علائم بالینی:

پس از چند هفته تا چند ماه از گزش پشه خاکی آلوده، برجستگی کوچک قرمز رنگی ظاهر شده که بتدریج بزرگ و بزرگتر شده و مرکز آن زخم می گردد. تعداد ضایعات معمولا یکی است ولی ممکن است متعدد باشد. در سالک ناشی از لیشمانیا ماژور ترشحات چرکی در روی زخم وجود دارد و اطراف آن قرمز و برجسته است که به همین دلیل به آن نوع مرطوب گفته می شود.

در سالک ناشی از لیشمانیاتروپیکا ضایعه معمولا بدون ترشح و چرک است لذا به آن نوع خشک می گویند. احتمال عفونت ثانویه با باکتری ها نیز وجود دارد که در بیمار ایجاد عوارض منتشر می کند. ضایعات معمولا بدون درد و خارش است.

تعاریف بیماری:

مورد مشکوک: وجود پاپول یا هرنوع ضایعه پوستی منطبق با علائم بالینی به خصوص در نقاط باز بدن که بیش از 14 روز طول کشیده باشد.

مورد محتمل: مورد مشکوک به همراه وجود سابقه اپیدمیولوژیک در منطقه، یاسابقه ابتلا به سالک در همان محل و احتمال عود آن.

مورد قطعی: دیدن انگل در اسمیر تهیه شده از ضایعه پوستی. کشت مثبت انگل یا نتیجه مثبت آزمایشات تخصصی دیگر که در آزمایش های تخصصی (رفرانس ) انجام می شود.

درمان:

درمان سالک به دو صورت موضعی و سیستمیک انجام می پذیرد. جهت درمان موضعی تزریق داخل ضایعه گلوکانتیم هفته ای یک بار و کرایوتراپی هر دو هفته یک بار انجام می گیرد. در صورت در دسترس نبودن هر یک، دیگری با روش ذکر شده به کار می رود که حداکثر 12 هفته کاربرد دارد. درمان سیستمیک شامل تزریق عضلانی گلوکانتیم می باشد که در سالک ناشی از لیشمانیا ماژور 2 هفته و در سالک ناشی از لیشمانیا تروپیکا 3هفته می باشد.

در موارد زیر باید از درمان سیستمیک استفاده شود:

- ضایعات صورت

5 ضایعه یا بیشتر

- قطر ضایعه بزرگتر از 3 سانتیمتر

- اشکال اسپیروتریکویید(ندول های زیر جلدی)

- ضایعه روی مفصل

- موارد عود یا شکست درمان

در غیراین صورت درمان موضعی انجام خواهد شد.

پیشگیری و کنترل:

1- ارتقای آگاهی جامعه در مورد اهمیت سالک، راه های انتقال و اقدامات پیشگیری کننده با استفاده از روش های مناسب آموزشی

2- استفاده از پشه بند، توری و پرده بامنافذ ریز و آغشته به سم دلتامترین به خصوص در هنگام غروب و در طول شب

3- استفاده از لباس های کاملا" پوشیده با آستین های بلند و شلوار بلند به خصوص هنگام غروب و در طول شب

4- رعایت پانسمان محل زخم تا زمان بهبود به نحوی که روی زخم باز نباشد.

5- استفاده از پمادهای دور کننده حشرات به خصوص در هنگام غروب و در طول شب

6- عدم رفت و آمد به مناطق آلوده در هنگام غروب و در طی شب

7- جمع آوری به موقع زباله ها و نخاله های ساختمانی و امثال آنها به مکانی با فاصله مناسب از اماکن مسکونی

8- تخریب خانه های مخروبه و انتقال نخاله ها به مکانی با فاصله مناسب

9- عدم نگهداری دام ها در نزدیکی مناطق مسکونی

10-کنترل جمعیت جوندگان

11- از بین بردن سگ های ولگرد

12- بیماریابی فعال در کانون های شهری و کانون ها ی جدیدا" آلوده

13- بروز ضایعه پوستی که بیش از 14 روز طول کشیده باشد، مشکوک به سالک است و باید بررسی شود.

14- تداوم و تکمیل دوره زمانی

15- استفاده از صدا و سیمای استانی جهت ارتقای آگاهی جامعه

16- پاستوریزه کردن کودها

17- عدم ساخت اماکن مسکونی و مجتمع های صنعتی، سیاحتی و ورزشی در مجاورت لانه های جوندگان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[ ۱۳٩۳/۸/۱٧ ] [ ٩:۱٩ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]