فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

مراقبت هپاتیت B

مراقبت هپاتیت B

گردآورندگان: مهدی کریمی اول،کارشناس مبارزه با بیماریها- رضا ایمانخواه، کارشناس مبارزه با بیماریها- غلامحسین مالدار، کارشناس  بهداشت عمومی- مرکز بهداشت شهرستان زابل

منابع :

1- گاهنامه علمی، خبری، آموزشی و اطلاع رسانی سیستان و سلامت-  شماره دوم – آبان 1390

2- فصلنامه افق طلایی سلامت – شماره سی ام – بهار 1391

3- فصلنامه بهورز – سال چهاردهم – شماره اول – بهار 1382

4- درسنامه جامع واکسیناسیون–سید حمید حسینی و امید امامی– چاپ اول – پاییز 1389

5- راهنمای کشوری مراقبت هپاتیت B مصوب کمیته کشوی – ویرایش اول- سال 1386

مقدمه: هپاتیت نامی کلی برای بیماری های مختلفی است که باعث بروز التهاب کبدی می گردد. کبد عضوی است که  در بسیاری از فعالیت های حیاتی بدن، مانند مقابله با عفونت ها، متوقف کردن خونریزی، پاک کردن سموم از خون و ذخیره انرژی در بدن نقش ارزنده ای دارد.  بیماری هپاتیت یک بیماری ویروسی واگیر دار است که باعث تورم و اختلال کبد شده  و به آن آسیب رسانده و فعالیت کبد را مختل می سازد.

ویروس هایمختلف باعث بیماری هپاتیت می شوند که شایع ترین آنها  نوع A،B،C،D، Eمی باشند،که هپایت A, E از راهمدفوعی– دهانی وهپاتیت B ،C، D از راه خون و فراورده های خونی قابل انتقال می باشند؛درحالی که بعضی انواع آن خفیف و قابل درمان هستند. در این میان هپاتیت B مهمترین نوع آن می باشد. اهمیت هپاتیت B به علت شیوع بالای این بیماری و عوارض مهم آن می باشد. هپاتیت Bشایع ترین علت  سیروز کبد و مهمترین علت سرطان کبد


 در جهان و ایران می باشد.

ویروس هپاتیت ب : بافت هدف این ویروس و میزبان آن محدود و فقط در کبد،گاهی پانکراس و کلیه انسان و میمون را نیز آلوده می کند. این ویروس دارای سه نوع آنتی ژن مهم است که آنتی ژن سطحی فراوان ترین نوع این خانواده است. این آنتی ژن درPH کمتر از 4 به مدت 6 ساعت پایدار می ماند. ولی در این PH عفونت زایی هپاتیت B از بین می رود. این ویروس به علت داشتن غشا در برابر اتر مقاوم است.

علایم :

1- هپاتیت حاد : معمولا یک دوره علایم سرما خوردگی، تب، تهوع و استفراغ، گاهی بثورات جلدی و درد مفاصل، زردی ناگهانی، ادرار تیره، بی اشتهایی و ضعف، درد و حساسیت در قسمت بالا و راست شکم مشاهده می شود. در گروهی که هپاتیت بدون زردی ظاهر می شود، خطر مزمن شدن بیماری بیشتر می شود. (70%موارد بدون علامت یا بدون زردی است.)

2- هپاتیت مزمن: اغلب بیماران مبتلا به هپاتیت بدون علامت هستند مگر اینکه به سمت سیروز کبدی با علایم زردی، بزرگی طحال و... پیشرفت کند. این مبتلایان منبع اصلی انتشار ویروس در جامعه هستند.

راه های انتقال بیمار ی هپاتیتB :  

1) تماس جنسی با فرد آلوده بدون استفاده از کاندوم                                                              

2) سرنگ تزریقی مشترک                                                                                                        3) خالکوبی و تاتو با وسایلی که استریل نشده اند.                                                            4) انتقال از مادر به نوزاد حین زایمان                                                      

 کاملا مشخص نشده که ویروس در رحم منتقل می شود و یا در زمان تولد و یا  با شیر مادر، اما بیشترین احتمال ناشی از خوردن خون آلوده به ویروس و یا جراحت های پوستی نوزاد هنگام زایمان است؛ حتی با تزریق واکسن و ایمونوگلوبولین هنگام تولد 10تا 15درصد نوزادان مادران مبتلا به عفونت HBV دچار می شوند. در کشور ما در مطالعه ای در سال 75  مهمترین راه انتقال بیماری را انتقال از مادر آلوده به نوزاد یافته اند. در صورت عدم واکسیناسیون 60درصد از نوزادانی که موقع تولد آلوده نشده اند تا پنج سالگی به ویروس مبتلا می شوند(نوزادان با مادر آلوده). بدین لحاظ اهمیت واکسیناسیون نوزادان موقع تولد بیش از پیش بر ما آشکار می گردد.

5) استفاده از وسایل شخصی مشترک:  مانند مسواک، تیغ، موچین،لنز تماسی و هر وسیله ای که ممکن است با خون و مایعات بدن تماس داشته باشد.

 6) انتقال خوراکی: بیش از همه در کارمندان آزمایشگاه که خون آلوده را ممکن است با پیپت به دهان خود ببرند مطرح است. بههرحال انتقال خوراکی از طریق مواد غذایی مطرح نبوده و منظور هر رفتاری می باشد که منجر به رسیدن خون آلوده به دستگاه گوارش و دهان شود.

گروه های پرخطر از نظر هپاتیت B :

1- افرادی که چندین شریک جنسی دارند یا سابقه بیماری آمیزشی داشته باشند.

2- کسانی که با مبتلایان به هپاتیتB در یک خانه زندگی می کنند (همسر و فرزندان).        

3- کارکنان بهداشتی درمانی که با خون سروکار دارند.   

4- کارکنان و ساکنین زندان ها و مراکز نگهداری عقب مانده های ذهنی

 5- دریافت کنندگان مکرر فراورده های خونی

چگونگی تشخیص هپاتیت ب :

هپاتیت ب با انجام آزمایش تشخیص داده می شود. همچنین با آزمایش  می توان:

1-  بیماران بی علامت را شناسایی کرد.

2- فهمید که آیا واکسن حفاظت کافی ایجاد کرده یا نه.

در مراحل بعدی ممکن است برای بیماران آزمایش آنزیم های  کبدی و نیز نمونه گیری از بافت کبد برای تعیین میزان آسیبی که به کبد وارد شده انجام شود.

درمان هپاتیت ب : 

درمان هپاتیت ب مزمن به میزان آسیب کبد بستگی دارد. بسیاری از این بیماران می توانند با مراقبت و معاینات منظم زندگی معمول خود را داشته باشند. درمان های خاصی وجود دارند که پزشک بسته به شرایط بیمار تجویز می کند. اگر هپاتیت ب مزمن منجر به آسیب شدید و دائمی کبد گردد ممکن است نیاز به پیوند کبد باشد.

پیشگیری از هپاتیت B :                    

راه های پیشگیری از انتشار این بیماری قبل از تولید واکسن بیشتر از طریق آموزش بهداشت به منظور پرهیز از استفاده از خون و فرآورده های خونی و پیشگیری از انتقال بیماری از طریق شریک جنسی و بالاخره توصیه به مادران آلوده برای رعایت بیشتر موازین بهداشتی بود. اما پس از کشف واکسن هپاتیت B درسال 1981، پیشگیری از انتشار هپاتیت B از طریق مصون سازی صورت می گیرد ولی این بدان معنی نیست که استریل کردن لوازم پزشکی و عدم استفاده مجدد از سرنگ های یکبار مصرف و سایر مراقبت های بهداشتی در زمینه انتقال ویروس هپاتیت B فراموش گردد.

ایمن سازی علیه هپاتیت B:

واکسن هپاتیت ب در سه نوبت جهت افراد در معرض تماس به شرح ذیل تزریق می گردد :   
نوبت اول  :در اولین مراجعه

نوبت دوم : یک ماه بعد از نوبت اول

نوبت سوم : شش ماه بعد از نوبت اول

- واکسن هپاتیت B کودکان نارس با وزن تولد کمتر از 2000 گرم، چنانچه در وقت مقرر مراجعه نموده باشد در 4 نوبت ( بدو تولد، یک ماهگی، دوماهگی، شش ماهگی ) انجام می شود.

نحوه تزریق : واکسن هپاتیت ب در بالغین بصورت داخل عضلانی در عضله دلتوئید و در نوزادان در عضله قدامی– کناری ران تزریق می گردد. در بیماران با خطر خونریزی بصورت زیر جلدی تزریق می شود.

عوارضواکسن: عوارض جانبی واکسن ،خفیف و کوتاه مدت است و بیشتر به صورت علائم بالینی موضعی، تب خفیف و درد در محل تزریق به مدت 1 تا 2 روز بعد از تزریق می باشد. در افرادی که ایمنی داشته یا ناقل HBV هستند اگر چه لازم نیست اما اگر سهوا"  انجام شود خطری ندارد.

اقدامات توصیه شده برای بیمار: گرفتن شرح حال از بیمار و درخواست آزمایش های لازم توسط پزشک، تکمیل فرم بررسی، پیگیری و ارجاع موارد مثبت هپاتیت به مرکز کنترل و پیشگیری از هپاتیت.

مراقبت در منزل شامل :

1- کاهش فعالیت: کاستن از میزان فعالیت و هماهنگ کردن آن با توان خود، نکته ای مهم است.

2- تغذیه مناسب: اگرچه ممکن است اشتها نداشته باشید اما تغذیه مناسب لازم است، اکثر مبتلایان با گذشت زمان دچار بدتر شدن حالت تهوع و بی اشتهایی می شوند. پزشکان رژیم غذایی پرکالری-پروتئین را برای بیماران هپاتیتی توصیه می کنند.

3- جلوگیری از کم آب شدن بدن: بسیار مهم است هنگامی که مبتلا به هپاتیت B هستید، مخصوصا اگر استفراغ می کنید آب به میزان زیاد بنوشید تا مواد معدنی و الکترولیت های از دست رفته را جبران نمایید.

4- اجتناب از الکل و داروها: هپاتیت متابولیسم الکل و برخی داروها را مختل می کند. این مواد به روند تخریب کبد را تسریع     می کنند. بدون توصیه پزشک، خودسرانه مصرف نکنید. استامینوفن می تواند باعث تخریب کبد شود.

5- کنترل خارش بدن: برخی افراد مبتلا به هپاتیت،گاهی دچار خارش پوست بدن می شوند، کنترل این وضعیت با خنک نگهداشتن پوست، اجتناب از در معرض آفتاب قرارگرفتن، پوشیدن لباس های نخی و استفاده از برخی داروها مقدور می باشد.

اقدامات برای اطرافیان :

آموزش افراد خانواده در خصوص بیماری و انجام آزمایش و دریافت خدمات پیشگیرانه، ایمن سازی اطرافیان بیمار براساس ویرایش هفتم و ایمن سازی گروه های درمعرض خطر.

 

[ ۱۳٩۳/۸/۱٧ ] [ ٩:٤٦ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]