فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

پاسخ به سؤالات رایج مادران شماره 10

پاسخ به سؤالات رایج مادران    شماره 10

تهیه وتنظیم:  لیلا جهانتیغ کارشناس کودکان معاونت بهداشتی زابل

منابع:کتاب راهنمای مادران برای تغذیه با شیرمادر، پاسخ به سوالات رایج مادران،انتشارات وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی اداره سلامت کودکان و ترویج تغذیه با شیرمادر

سال انتشار: 1390گردآوری و تالیف :دکتر سید حامد برکاتی،سوسن سعدوندیان، دکتر شهناز علایی، مریم فریور، نسرین همایونفر

1- آیا می توانم با استعمال دخانیات و مصرف سیگار شیرخوارم را با شیر خودم تغذیه کنم؟

سیگار کشیدن موجب کوتاه شدن دوره شیردهی و کاهش حجم شیر می شود. باید از مصرف سیگار در طی دوران شیردهی پرهیز نمایید اما اگر اصرار به کشیدن سیگار دارید به منظور حفاظت از شیرخوار خصوصاً در مقابل بیماری های تنفسی از مصرف سیگار در حضور شیرخوار و نیز کودکان پرهیز نمود. مصرف تنباکو توسط مادر منع مصرفی برای شیردهی نمی باشد. اما از مصرف آن در منزل خودداری نموده و


نهایت تلاش خود را برای ترک تنباکو در اولین فرصت به عمل آورید. نیکوتین و سیگار سبب کاهش تولید شیرو وزن گیری شیرخوار می شود و ارتباط آن با دردهای قولنجی شیرخواران، مرگ ناگهانی شیرخوار، عفونت گوش میانی وعفونت های تنفسی تحتانی ثابت شده است.

2- من به سرماخوردگی مبتلا شده ام آیا می توانم شیرخوارم را باشیر خودم تغذیه کنم؟

در مادر مبتلا به عفونت های شایع نظیر سرماخوردگی و غیره ادامه شیردهی بلامانع است زیرا اگر شیرخوار مبتلا هم بشود انتقال مواد ایمنی بخش و پادتن ها از طریق شیر مادر به او، موجب تخفیف بیماری می شود. با رعایت نکات بهداشتی می توانید احتمال بیمار شدن شیرخوار را کم کنید. چون معمولا بیماری از طریق تماس پوستی و ترشحات بینی منتقل می شود نه از طریق شیر، بنابراین شستشوی مرتب دست ها و همچنین محدود کردن تماس های صورت به صورت لازم است. در موارد شدید می توانید از ماسک استفاده کنید و مانع انتقال بیماری از طریق تنفس، بینی و دهان خود شوید. از خودتان مراقبت نموده و مایعات بیشتری استفاده کنید.

3- من به آبله مرغان مبتلا هستم آیا میتوانم شیرخوارم را باشیر خودم تغذیه کنم؟

ابتلا مادر به آبله مرغان در دوران بارداری، سبب تولد نوزاد بسیار نارس می شود ودر نوزاد تازه به دنیا آمده کشنده است. اگر کودک بعد از تولد مبتلا شود به ندرت عارضه جدی دارد. اگر 5 روز یا کمتر قبل از زایمان و یا 2 روز بعد از زایمان مبتلا به آبله مرغان شده باشید بعضی از پزشکان توصیه به جداکردن مادر و نوزاد میکنند. اما بیماری بیش از نیمی از نوزادان خفیف است. اگر مادر و پزشک توافق به جدایی کنند و پستان مادر ضایعهای نداشته باشد مادر باید شیرش را بدوشد و شخص دیگری آن را به نوزاد بدهد. نوزاد نیز باید ایمونوگلوبولین تزریق نمایند. وقتی ضایعات خشک شده اند ویا بعد از 72 ساعت  اگرضایعه جدیدی ظاهر نشده شیردهی بطور مستقیم از پستان می تواند ادامه یابد.اگر شما یک ماه بعد از تولد نوزاد، دچار بیماری شده باشید نیازی به قطع تغذیه باشیرمادر نیست به ویژه اگر ایمونوگلوبولین هم به شیرخوار تزریق شده باشد. همچنین شیرخوار نباید تا زمانی که ضایعات پوستی واریسلا خشک نشده اند ، در تماس مستقیم باآن ها باشد .

4- من به سرخک مبتلا هستم آیا میتوانم شیرخوار خود را باشیر خودم تغذیه کنم؟

مثل آبله مرغان سرخک هم می تواند در دوره جنینی و نوزادی کشنده باشد.پس توصیه می کنند تا زمانی که بیماری سرخک مادرمسری است باید مادر و کودک از هم جدا شوند تا احتمال ابتلا شیرخوار کم شود. اگر مادری 5 روز یا کمتر قبل از تولد نوزادخود به سرخک مبتلا شود توصیه می شود پس از زایمان از نوزادش جدا شود. علیرغم این جدایی ممکن است نوزاد مبتلا شود.

در صورت توصیه پزشک به جدایی مادر و شیرخوار، باید شیرتان را بدوشید و به شیرخوار بدهید تا آنتی بادیهای موجود درشیر به شیرخوار منتقل شود و به مقاومت و ایمنی او کمک نماید.

5- من به سرخجه مبتلا هستم آیا میتوانم شیرخوار خود را باشیر خودم تغذیه کنم؟

مادر مبتلا به سرخجه می تواند به شیردهی ادامه دهد در واقع به مقاومت شیرخوار کمک کرده و واکسیناسیون طبیعی برای شیرخوارش فراهم می کند.

6- من به ویروس تبخال مبتلا هستم آیا میتوانم شیرخوارم را باشیر خودم تغذیه کنم؟

گرچه ویروس تبخال برای نوزاد کشنده است و تبخال ژنیتال می تواند به پستان منتقل شود، اما اگر زخم پوشیده شود و دور ازدسترس و تماس کودک قرار گیرد، شیردهی بلامانع است. شستن دستها قبل از بغل کردن شیرخوار و همچنین بعد از هر بارتماس با زخم ضروری است. در صورتی که ضایعه تبخال روی پستان باشد ولی بتوان با پوشاندن آن را دور از دسترس کودک قرار داد، شیردهی بلامانع است. اگر ضایعه روی نوک یا هاله پستان باشد، قطع موقت شیردهی از پستان تا بهبود ضایعه لازم است. این عفونت به راحتی از سایر اعضا خانواده هم می تواند به شیرخوار منتقل شود پس احتیاط کنید چون ابتلا به این عفونت در نوزاد (شیرخوار زیر 4هفته)کشنده است.

 -7 من به هپاتیت Bمبتلا هستم آیا میتوانم شیرخوارم را باشیر خودم تغذیه کنم؟

اگر مادری درطول بارداری به هپاتیت آلوده شود، نوزاد ممکن است به علت تماس با ترشحات مادر هنگام تولد در معرض بیماری قرار گیرد. به اوعلاوه بر تزریق اولین دوز از واکسن هپاتیت B در عرض 12 ساعت اول ایمنوگلوبولین اختصاصی B نوزادان متولد شده از مادران مبتلا به هپاتیت را تزریق می کنند. دو نوبت بعدی واکسن یک ماه و 6 ماه بعد باید تزریق شود. و حتی تا قبل از این که سطح ایمنی ایجاد شده قابل اندازه گیری باشد منعی برای شیردهی محسوب نمی شود . اگر بعد از بارداری دچار این بیماری شده اید،کودک و سایر اعضا خانواده باید واکسینه شوند و تغذیه با شیرمادر ادامه یابد.

8-  من به سل مبتلا هستم آیا میتوانم شیرخوارم را باشیر خودم تغذیه کنم؟

در مادرانی که فقط تست آنان مثبت است و سل فعال ندارند تغذیه کودک با شیرمادر بلامانع است. اگر مبتلا به سل فعال هستید،نوزاد باید بلافاصله پس از تولد از مادر جدا شود زیرا انتقال میکروب سل از طریق تنفس است. چون میکروب سل در شیر ترشح نمیشود لذا میتوانید شیرتان را بدوشید تا توسط فرد دیگری به نوزاد داده شود. به محض شروع درمان و تشخیص غیر واگیر بودن بیماری یعنی منفی شدن خلط مادر که معمولاً تا 2 هفته پس از شروع درمان طول میکشد تغذیه مستقیم هم میتواند شروع شود.

9- با توجه به انتقال بیماری ایدز از مادر به شیرخوار ،آیا تغذیه با شیرمادر منع می شود؟

گرچه این بیماری از مادر به شیرخوار از طریق جریان شیر منتقل می شود، ولی میزان خطر در شیرخواران متفاوت می باشد.دربعضی مناطق که بیماری های عفونی و سوءتغذیه از علل عمده و اصلی مرگ و میر شیرخواران می باشند، خطر ناشی از عدم شیردهی به این شیرخواران با احتمال خطر ناشی از ابتلا به ایدز سنجیده میشود و توصیه میشود مادر و نوزاد هر دو تحت درمان دارویی قرار گرفته و تغذیه با شیر مادر ادامه یابد. یکی از دلایل تاکید بر مشاوره فردی همین مطلب است که مادر آگاهی پیدا کند که در شرایط خودش چطور فرزندش را تغذیه نماید. پس نگرانی های خودرا در مورد ایدز و HIV با کارکنان بهداشتی و درمانی در میان بگذارید و از آنان کمک و مشاوره بگیرید و توجه داشته باشید که اکثریت خانم هاوضعیت خودشان را نمی دانند. پس توصیه می شود همه شیر بدهند.

10- در صورت درمان قبلی سرطان پستان مادر ، آیا شیردهی منع می شود ؟

حاملگی بعد از درمان سرطان پستان ، سبب افزایش خطر عود سرطان نشده است و این موضوع حتی ممکن است به عنوان مزیتی برای بقاء بیمار مطرح باشد. توصیه می شود که زنان تا 5 سال بعد از درمان سرطانپستان حامله نشوند . اگر زنی زودتر از این مدت حامله شود، معمولاً قادر به شیردهی به شیرخوار به کمک پستان سالم و غیرسرطانی خود می باشد و در برخی موارد اگرجراحی یا رادیوتراپی مشکلی بوجود نیاورده ، می تواند از هر دو پستان شیر بدهد. البته رادیوتراپی بعد از توده برداری ممکن است منجر به تولید ناکافی شیر در پستان بیمار شود.مادران مبتلا به سرطان پستان نباید درمان خود را به تعویق اندازند. زنانی که در دوران شیردهی تحت شیمی درمانی قرار میگیرند باید در هر مرحله درمان، شیر خود را دوشیده و دور بریزند تا زمانی که اثرات این داروها به طور کامل از بدن زدوده وپاک شود.در هر حال و بسته به نوع درمان، پزشک توصیه های لازم را ارائه خواهد کرد.

11- من دیابت دارم آیا میتوانم شیرخوارم را با شیر خودم تغذیه کنم؟

در دیابت وابسته به انسولین (نوع1) باید تزریق روزانه را انجام داده و رژیم غذایی را رعایت کنید. شیر دادن مزایای فراوانی برای مادران دیابتیک دارد. از جمله:آرامش مادر،کاهش ابتلا شیرخوار در آینده به دیابت،کاهش بروز عفونت ها در شیرخوار، کنترل بهتر دیابت... شروع تغذیه با شیرمادر بلافاصله پس از زایمان از کاهش قند خون نوزاد جلوگیری می کند. مادر دیابتیک در دوران بارداری و شیردهی به مراقبت های دقیق نیاز دارد. مشورت با پزشک متخصص زنان،رژیم درمانی و متخصص کودکان ضروری است.

12- اگر نتوانم به شیرخوارم شیر بدهم، آیا میتوانم از شیر دایه استفاده کنم ؟

اگر دایه شناخته شده و سالم در دسترس داشته باشید، اشکالی ندارد اما مصرف شیر تازه انسان از اهداء کنندگان شیر که ناشناخته اند و از نظر پزشکی و بهداشتی غربالگری نشده اند به خاطر خطر انتقال عوامل عفونی و بیماری ها توصیه نمی شود.

13- آیا میتوانم همزمان با مصرف دارو شیرخوارم را با شیر خودم تغذیه کنم؟

مصرف اکثر داروها در دوران شیردهی منعی ندارد ولی اگر منع مصرف برای یک داروی خاص وجود داشته باشد، یک داروی مناسب دیگر توسط پزشک، جایگزین آن میگردد. معدودی از داروها به دلیل سمی بودن و ورود مقدار زیاد آن در شیرمادر وآثار بالینی که برای شیرخوار دارد یا نباید در زمان شیردهی مصرف شوند و یا باید با نهایت احتیاط مورد استفاده قرارگیرند.بهر حال در همه شرایط بویژه در بارداری و شیردهی برای مصرف دارو با پزشک مشورت نمایید.داروهایی مثل استامینوفن،آسپیرین و مسکن های ساده،داروهای ضد فشار خون،سرماخوردگی و آنتی هیستامین ها به مقدارمعمولی و مدت کوتاه و بسیاری از آنتی بیوتیک ها مانعی برای شیردادن نیستند و در صورت تجویز پزشک می توانید مصرف نماید.

تعداد داروهایی که منع شیردهی دارند،زیاد نیستند و اگر جایگزین ایمن تری نداشته باشند و با توصیه پزشک مجبور به استفاده از آن ها باشید باید در طول مدت شیردهی شیر خود را بدوشید و دور بریزید تا ترشح شیر ادامه داشته باشد و پس از قطع داروبه شیردهی ادامه دهید قبل از شروع مصرف این گونه داروها می توانید چندین نوبت شیرخود را دوشیده و ذخیره کنید تا برای تغذیه شیرخوار استفاده گردد.

به طور کلی توصیه میشود مصرف دارو توسط مادر بلافاصله بعد از اتمام یک وعده شیردادن باشد. و در مورد داروهایی که یک بار در شبانه روز مصرف میشوند بهتر است زمان مصرف، قبل از طولانیترین خواب کودک باشد که معمولاً در شب است.

14- شیرخوارم دچار زردی شده است آیا میتوانم او را با شیر خودم تغذیه کنم؟

زرد شدن نوزاد که معمولا در روز دوم یا سوم تولد ظاهر شده و روز دهم برطرف می گردد زردی فیزیولوژیک نامیده می شودو بسیار شایع است و حاکی از بیمارینمی باشد. در بیشتر نوزادان مبتلا به زردی و افزایش بیلی روبین، تغذیه با شیر مادر میتواند و باید بدون وقفه ادامه یابد. آغوز به دفع مدفوع اولیه نوزاد و در نتیجه دفع بیلی روبین اضافی از بدن نوزاد و کاهش زردی او کمک می کند.در شرایط خاص و نادر که زردی بسیار شدید می باشد ممکن است نیاز به قطع موقت شیردهی باشد. برای حفظ تداوم تولید شیرو تغذیه طفل، در زمان جدایی از شیرخوار باید شیرتان را مرتب با دست یا شیردوش بدوشید

15-شیرخوارم دچار اسهال شده است آیا میتوانم او را با شیر خودم تغذیه کنم؟

شیرمادر خواران به مراتب کمتر از بچه هایی که با شیرمصنوعی یا شیرگاو تغذیه می شوند دچار اسهال می شوند. از علل اسهال در شیرخواران حساسیت های غذایی و در رأس آن ها حساسیت به شیرگاو است. پس تغذیه انحصاری شیرخوار با شیرمادر رادر 6 ماه اول رعایت کنید که او را در برابر عفونت ها محافظت می کند.شیرخوار مبتلا به اسهال باید مکررا با شیرمادر تغذیه شود. تغذیه مکرر با شیرمادر مایعات، مواد مغذی و عوامل ایمنی بخش وحفاظتی مورد نیاز شیرخوار را تامین می کند. بعلاوه فاکتورهای رشد موجود در شیرمادر به جبران رشد ناشی از آسیب روده به ادامه غذاهای کمکی مناسب سن خود نیاز دارد حتی ORS کمک می کنند. شیرخوار بالاتر از 6 ماه علاوه بر شیرمادر و محلول پس از بهبودی نسبی اسهال،دادن غذا و شیرمادر باید افزایش یابد.

16- کدام شیرخواران نیاز به شیر جایگزین دارند؟

تغذیه انحصاری با شیرمادر الگوی طبیعی تغذیه اکثر شیرخواران است . فقط در تعداد کمی از شیرخواران ممکن است به دلایل پزشکی جایگزین شیرمادر بطور کمکی یا کامل لازم باشد. قبل از هر تصمیمی در مورد تغذیه شیرخوارتان به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه کنید و هرگز با کوچکترین مشکلی در شیردهی، شیرمصنوعی را خودسرانه شروع نکنید.فقط در تعداد بسیارکمی از شیرخواران که با نقص های متابولیکی نادر متولد می شوند، نباید شیرمادر و یا هر نوع شیرمصنوعی(شیرخشک معمولی) را دریافت کنند. مثل بیماری گالاکتوزومی که باید شیرخوار با شیرمصنوعی مخصوص تغذیه شود و در شیرخواران مبتلا به بیماری فنیل کتونوریا تغذیه نسبی با شیرمادر همراه با شیرمصنوعی مخصوص این بیماری تحت نظر مداوم پزشک توصیه می شود.

 

 

[ ۱۳٩۳/۸/۱۸ ] [ ٩:٥٩ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]