فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

توصیه های تغذیه ای مناسب سالمندان

توصیه های تغذیه ای مناسب سالمندان

خدایا بر محمد و آل محمد (ص) درود فرصت و گستر ده ترین روزی خویش را بر من در ایام سالخوردگی مقرر فرما و بیشترین نیروی خودت را در ایام درماندگی بهره ی من ساز.

 امام سجاد (علیه السلام)

فاطمه نورا کارشناس سالمندان ، حجت محمد زاده- شبکه بهداشت و درمان شهرستان هامون

منابع :1- راهنمای بهبود شیوه زنندگی سالم در استای تغذیه – اداره سلامت سالمندان  2- راهنمای بهبود شیوه زندگی سالم در دوره سالمندی، دکتر سهیلا خوشبین وهمکاران.ناشر تندیس1391

انتخاب مواد غذایی در برنامه روزانه از اهمیت خاصی برخوردار است. در این بین برنامه غذایی سالمندان به دلیل شرایط خاص اهمیت ویژه ای برخوردار است و


باید توجه ویژه نمود. در ادامه چند توصیه تغذیه ای مناسب سالمندان جهت استفاده در برنامه ریزی غذایی این عزیزان لیست می گردد:

1- تاکید در برنامه غذایی سالمندان بر مصرف غذاهای کم چرب و کم کلسترول، کم نمک و پرفیبر است.

2- سعی کنید از مواد غذایی که سفت و سخت و ریشه ریشه هستند و بلع و هضم آنها مشکل است اجتناب کنید.

3- اگر سالمند به علت مشکلات دندانی و دهانی نمی تواند غذاها را خوب بجود، غذاها را به صورت چرخ کرده و از صافی رد شده و یا بصورت پوره و نرم، سبزیجات پخته، شیربرنج، پوره سیب زمینی، انواع سوپ ها، حلیم مصرف نمایید. از آنجایی که رژیم پوره عموما محتوی انرژی کافی نمی باشد، معمولا نیاز به غنی سازی غذاها با موادی مانند شیرخشک،کره یا مارگارین، آرد ذرت، آرد برنج و ...است تا از سوء تغذیه جلوگیری شود.

در سالمندانی که بدلیل داشتن دندان های مصنوعی قادر به جویدن غذا نیستند، غذاهای زیر توصیه می شود: برنج نرم به صورت کته، گوشت های نازک قیمه ای آب پز و نرم، سیب زمینی پخته و پوره شده، سبزهای پخته و پوره شده، آب میوه، نان های نرم و مکمل دار، مرغ پخته و آب آن، شیر، ماست و پنیر .

4- به جای میوه های تازه از آب میوه و میوه نرم شده، کمپوت، پالوده سیب، هلو و گلابی و به جای سبزی های خام از آب سبزیجات (آب هویج) و سبزی های پخته و له شده استفاده کند.

5- به جای گوشت، استفاده از گوشت چرخ کرده، تخم مرغ، شیر، پنیر، ماست و غذاهایی که با شیر درست می شوند انتخاب های راحت تری برای خوردن هستند. ضمنا" هرچه سریعتر به دندانپزشک مراجعه کنید.

6- به جای نان های ضخیم و غیر قابل جویدن که خوردن آن برای سالمند سخت است، از غلات پخته مانند خوراک لوبیا یا غلات، برنج، کلوچه های نرم و نان لواش استفاده شود. ریز کردن نان در غذاهای مایع راه دیگری برای استفاده آسان و راحت از این نان هاست.

7- در صورت وجود بیخوابی و کم خوابی از مصرف چای و قهوه پیش از خواب خوداری شود. در صورت کم خوابی، مصرف یک لیوان شیر و لرم پیش از خواب بسیار موثر است.

8- در صورت تمایل به مصرف یک غذای کامل، وعده ناهار به عنوان وعده اصلی انتخاب شود.

9- بهتر است غذاهای چرب و سرخ شده نخورید. اما برای اینکه چربی مورد نیاز بدنتان تامین شود، روزانه یک قاشق سوپخوری روغن گیاهی مثل روغن زیتون همراه غذا یا سالاد مصرف کنید و در موارد سرخ کردنی بجای روغن های جامد و مایع معمولی، کره، مارگارین و چربی های حیوانی  از روغن های مایع مخصوص سرخ کردنی و زیتون، کلزا، آفتابگردان و ذرت استفاده کنید. البته مصرف غذاها به صورت آب پز، بخار پز، کباب شده یا تنوری بسیار بهتر و بی ضررتر است.

10- غذاهای غیر مجاز برای سالمندان عبارتند از غذاهای چرب و سرخ شده، سس ها، تخم مرغ، نیمرو ، حبوبات کم پخته شده، پیاز، پیازچه، تربچه، شلغم، کلم، هندوانه ، خربزه و گاهی لپه عدس و لوبیا .

11- بهتر است بیشتر از 4-5 تخم مرغ در هفته چه به تنهایی و چه داخل کوکو مصرف نشود. در صورت بالا بودن چربی خون مصرف زرده تخم مرغ به حداکثر 3 عدد در هفته محدود شود. تخم مرغ بهتر است به صورت آب پز و یک روز در میان و یا دو روز در میان، استفاده شود.

12- تاحد امکان مصرف گوشت قرمز و چربی های حیوانی را کاهش داده و گوشت مرغ، ماهی و سویا را جایگزین آن کنید. استفاده از گوشت کم چرب شامل: ماهی، مرغ بدون پوست، گوشت گوساله ی تازه به صورت خورشتی، دنده، فیله ران و سر دست توصیه می شود.

13- مصرف هفته ای دوبار ماهی در رژیم غذایی در کاهش ابتلا به بیمار های قلبی و عروقی و پیشگیری از آلزایمر بسیار موثر است. برای بهبود طعم ماهی می توان سبزی های معطر و آب لیمو به آن افزود.

14- با توجه به مشکل یبوست در اکثر سالمندان مصرف کافی مایعات و مواد پر فیبر نظیر نان سبوس دار، سبزیجات و میوه هایی مثل گلابی، آلو و زردآلو  اهمیت دارد .

15- سیب به دلیل داشتن پکتین زیاد باعث کاهش چربی و کلسترول می شود، بنابراین بهتر است روزانه یک تا دو عدد سیب میل شود.

16- مصرف 3 تا 6 لیوان آب در طول روز ضروری می باشد. این میزان شامل آب، چای ،شیر، شربت ها، و آب داخل غذاها نیز می شود.

17- از مصرف سس های سنگین برای سالاد یا سبزیجات خودداری کرده و به جای آن از روغن زیتون و آبلیمو یا سرکه و سبزی های معطر به همراه ماست استفاده کنید.

18- مصرف سوسیس، کالباس و همبرگر را به حدقل برسانید.

19- از مصرف کله پاچه، مغز و قلوه که حاوی مقادیر بالای چربی است خود داری کنید.

20- به منظور تحریک اشتها قبل از غذا بین30 دقیقه تا یک ساعت پیاده روی ملایم مفید است.

21- حداقل روزانه2 سهم از غذاهای غنی از کلسیم مانند شیر، ماست و پنیر مصرف کنید.

22- مصرف روزانه مکمل های غذایی محتوی ویتامین ها و مواد معدنی امری ضروری و اساسی برای سلامندان، خصوصا بالای 70 سال است. با پزشک مشورت کنید.

23- تا حد امکان مصرف نمک و شکر را کم و محدود کنید و بجای نمک از فلفل، سیر، زنجبیل، دارچین، سرکه، سس گوجه، پودر پیاز و پودر سبزیجات خشک و معطر(گشنیز،جعفری) استفاده کنید. سعی کنید نمکدان را از سر سفره بردارید و در پخت غذا، نمک کمتری مصرف کنید.(نصف مقدار نمکی که همیشه مصرف می کردید) از خوردن غذاهای فرآوری شده، مثل غذاهای کنسروی، سوپ ها و غذاهای آماده، آجیل شور و تنقلات(چیپس و بیسکویت های نمکی) که دارای نمک زیادی هستند، خودداری کنید. برچسب مواد غذایی را بخوانید و انواع کم نمک را خریداری کنید. اگر سدیم مواد غذایی کمتر از 120میلی گرم در 100 گرم باشد آنها را خریداری کنید.

24- مصرف غذاهای جدید و متنوع با رنگ ها و طعم های مختلف، استفاده از ادویه و گیاهان معطر مجاز، استفاده از ظروف و لوازم زیبا و رنگی و همچنین سرو کردن غذا بصورت جذاب همگی باعث تحریک اشتها می شود.

25- سعی کنید محیط غذا خوردنتان، دارای نور کافی، دمای مناسب، بهداشت مناسب، مبلمان و یا محل نشستن راحت و ایمن باشد. دقت کنید که بهترین وضعیت غذا خوردن در حالت نشسته است. خوردن غذا در وضعیت خوابیده، خطر ورود غذا به دستگاه تنفس و التهاب ریه ها را باعث می شود.

26- برای خوردن غذا زمان کافی اختصاص دهید و با کسانی که دوست شان دارید غذا بخورید. غذا خوردن با دوستان لذت بخش تر است.

27- غذاهایی را انتخاب کنید که بیشتر دوست دارید، مقدار کافی غذا در ظرف خود بکشید و قاشق و چنگال مناسب در دست بگیرید و مایعاتی مانند آب در دسترس داشته باشید.

28- سعی کنید تعداد وعده های روزانه غذا زیاد(حداقل روزی 5 وعده) و مقدار غذای مصرفی در هر وعده کم باشد.

29- اگر دچار بیماری گوارشی هستید بهتر است حبوبات 12ساعت قبل از مصرف خیسانده شود و آب آن چندین بار تعویض گردد تا مواد نفاخ آن خارج شود.

30- احساس تنهایی در سالمندان خود می تواند عاملی برای بی اشتهایی آن ها باشد و حتی این حس تنهایی مانع می شود تا تنها فقط برای خودش آشپزی کند. شاید غذاها به نظر فرد تنها خیلی بی مزه و یا حتی بد مزه باشند. این مسئله ممکن است به علت استفاده از داروها رخ دهد و یا یک مشکل طبیعی به علت بالا رفتن سن و کم شدن حساسیت ذائقه باشد. برای حل این مشکل باید تا حد امکان غذا را در کنار اعضای خانواده و یا دوستان خود صرف کرد.

سالمند تنها می تواند:

گروهی را با مشارکت سایر  دوستانش تشکیل دهد تا غذا را به شکل دوره ای در کنار هم صرف کنند

یا با پزشک در مورد داروهایش مشورت کند تا در صورت تاثیر آنها بر روی اشتها، داروها را تغیر دهد.

یا با افزودن انواع ادویه جات، چاشنی های گیاهی و آب لیمو به غذاها، طعم غذا را مطلوب تر کند تا اشتها برای غذا نیز تحریک شود.

 

 

[ ۱۳٩۳/۸/۱٩ ] [ ٩:٤۳ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]