فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

خود مراقبتی در معاشرت

خود مراقبتی در معاشرت

محدثه عارفی دانشجوی رشته روانشناسی عمومی –مرکز مشاوره بیماریهای رفتاری

برگرفته از کتاب « آیین زندگی اخلاق کاربردی – ویراست دوم – احمد حسین شریفی »

در طول تاریخ همواره گروه هایی بوده و هنوز هم در گوشه و کنار جهان هستند که از معاشرت با دیگران پرهیز داشته و زندگی در انزوا و خلوت را ترجیح داده اند و برای کار خود نیز دلایلی داشته و دارند. برای نمونه اجتماع و زندگی اجتماعی با دیگران را زمینه ساز گناه و انحراف می دانند. یکی از فواید و آثار خوبی که برای گوشه گیری  برمی شمارند، این است که انسان با خیالی آسوده و بدون دغدغه فکری به عبادت و راز و نیاز با معبود می پردازد و از آسیب تهمت و حسادت و


سوء ظن مردمان بد اندیش در امان می ماند.

با این وجود حقیقت آن است که معاشرت و ارتباط سازنده با دیگران، یکی از مهمترین و اصلی ترین نیازهای روحی و روانی آدمیان است، تا جایی که به عقیده بسیاری از فیلسوفان، ذات و فطرت آدمی به     گونه ای است که حتماً باید زندگی اجتماعی داشته باشد.

اهمیت و جایگاه ویژه معاشرت در اخلاق این است که بسیاری از فضایل و رذایل اخلاقی، در ظرف معاشرت ظهور می یابند. ظرف ظهور فضایلی مانند: عدالت، انصاف، احسان، ایثار، انفاق، صدقه، تواضع، امانت، صداقت، صراحت، عفت، حجاب و امثال آن، زندگی اجتماعی و معاشرت با دیگران است.

همچنین رذایلی مانند: ظلم، حق کشی، خودخواهی، تکبر، خیانت، دروغ، بی حیایی، رشوه، بی بند و باری، غیبت، حسادت و امثال آن نیز در ظرف اجتماع و ارتباط با دیگران است که خود را نشان می دهند.

تعلیم و تعلم، آشنایی با تجارب دیگران و بهره مندی از آن، از اموری است که جز با معاشرت با مردم به دست نمی آید. معاشرت با دیگر انسان ها، از بهترین ابزارهای تهذیب نفس و خودسازی است.

معیار معاشرت: هر چه برای خود می پسندی برای دیگران هم بپسند. عربی بادیه نشین به محضر پیامبر رسید و گفت:

"ای پیامبر خدا، کاری را به من بیاموز که با انجام آن به بهشت درآیم." پیامبر اکرم (ص) در پاسخ فرمود: "چیزی را که دوست داری از ناحیه مردم به تو برسد، به آنان برسان و چیزی را که دوست نداری از مردم به تو برسد، به آنان نرسان"

بهترین و کامل ترین معیار برای تشخیص درستی و نادرستی رفتارهای اجتماعی ما، همین معیاراست که می توان در همه برخوردهای اجتماعی به کار گرفت، اعم از برخورد با همسر، فرزند، پدر و مادر، اقوام، همسایگان، شهروندان و به طور کلی سایر انسان ها.

اهتمام به امور مردم: توصیه اکید اسلام این است که هر مسلمانی همواره باید دغدغه سایر انسان ها را داشته و نسبت به هدایت و ارشاد آنان احساس مسئولیت کند. از رسول گرامی اسلام نقل است که اگر کسی به صورت روزانه دغدغه مسلمانان و مسایل و مشکلات آنان را نداشته باشد، جزء جامعه اسلامی و در زمره مسلمانان نیست:"کسی که صبح کند و به امور مسلمانان اهتمام نورزد، مسلمان نیست."

اصلاح میان مردم: یکی از بهترین و مطلوب ترین اخلاقیات اجتماعی،"اصلاح ذات بین" است. در زندگی اجتماعی همواره ممکن است کدورت ها و ناراحتی هایی میان افراد پدید آید. گاهی دو برادر بر سر مسائلی با یکدیگر اختلاف پیدا کنند و یا رابطه میان همسایگان و دوستان، به دلایلی سست و سرد شود. در اینجا یکی از وظایف اخلاقی دیگران این است که آنان را آشتی داده و اجازه ندهند که اختلافی جزئی به اختلافات ریشه ای و عمیق تبدیل شود.

پاداشِ"اصلاح ذات بین" در اسلام، از نماز و روزه و صدقه نیز بالاتر و برتر دانسته شده است. امام جعفر صادق (ع)، اصلاح میان مردم را نوعی صدقه دانسته اند که محبوب خداوند است.

آسیب شناسی معاشرت با دیگران

الف- دخالت در امور خصوصی: امر به معروف و نهی از منکر یکی از وظایف شهروندی و اجتماعی مسلمانان است. به تعبیر دیگر، این فریضه مربوط به حیات اجتماعی است و نه زندگی خصوصی و فردی؛ بنابراین باید از کشاندن آن به حریم خصوصی افراد به شدت پرهیز کرد. کسانی که به حریم خصوصی افراد تجاوز کرده و نهانخانه ذهن و زندگی آنان را افشا می کنند، باید بدانند که خود مرتکب منکری بزرگ شده اند. اسلام، نه تنها به ما اجازه این کار را نداده، بلکه توصیه های فراوانی به پرده پوشی کرده است.

علی (ع) در توصیه خود به مالک اشتر، درباره کارکنان و مدیران می گوید:"بر کارهای آنان مراقبت دار و جاسوسی راستگو و وفاپیشه برایشان بگمار که مراقبت نهانی تو در کارهایشان، وادارکننده آنهاست به رعایت امانت و مهربانی است بر رعیت".

ب - شایعه پراکنی: پیامبر اکرم در توصیه خود به ابوذر غفاری     می فرماید:" ای ابوذر، برای دروغگو بودن فرد همین بس که هر چه را می شنود بازگو نماید." یعنی حتی در جایی که شنیده های او عین واقع باشد، اما او بدون تحقیق و بررسی بازگویی آنها بپردازد، دروغگو به حساب می آید. چه رسد به اینکه از آنچه شنیده است بکاهد، یا بر آن بیفزاید. با توجه به سخن پیامبر، می توان شایعه پراکنی را از مصادیق دروغ دانست. 

ج- سوء استفاده از دیگران: هرگز نباید معاشرت با دیگران را به عنوان پلی برای رسیدن به مطالع و خواسته های شخصی خود قرار دهیم. امیرمؤمنان (ع) در سفارش خود به امام حسن (ع)، به این نکته مهم اشاره می کند که هرگز نباید به اعتماد دوستی با کسی، حق او را ضایع کرد. یکی از مهم ترین شرایط پایداری دوستی و معاشرت با دیگران، رعایت انصاف در حق آنان است.

امام علی (ع) می فرماید: انصاف موجب پیوند دل ها به یکدیگر می شود.

د - دوستی و دوست یابی: در برخی روایات، یکی از راه های شناخت دین و مذهب افراد، شناخت دوستان آنان دانسته شده است. نیز یکی از نخستین راه ها برای قضاوت درباره شخصیت افراد، شناخت معاشران و دوستان آنان شمرده شده است. امام علی (ع) در این باره می فرماید:"با انسان های بدخواه معاشرت نکن، چراکه طبع تو، ناآگاهانه از طبع او می دزدد."

امام باقر(ع) می فرماید: پدرم، امام سجاد، به من فرمود:"پسرم، مواظب باش که با پنج گروه نه دوستی داشته باشی و نه همسخن شوی و نه در راهی با آنان همراه شوی." گفتم :" پدر، آنان کیان اند؟"

فرمود:"از دوستی با دروغگو بپرهیز، زیرا دروغگو همچون سراب است، دور را برای تو نزدیک جلوه می دهد و نزدیک را برایت دور می نمایاند. از دوستی با فاسق بپرهیز، چرا که تو را به لقمه ای یا کمتر از لقمه ای می فروشد. از دوستی با بخیل بپرهیز، زیرا تو را در زمانی که بیشترین نیازمندی را به مال او داری، رها می کند. از دوستی با احمق بپرهیز، چرا که احمق هر چند اراده سود رسانی به تو را دارد، اما به تو زیان می رساند. از دوستی با کسی که رابطه اش را با خویشان خود قطع کرده است بپرهیز، چرا که در سه آیه از قرآن مورد لعن قرار گرفته است ... ."

بنی آدم اعضای یکدیگرند                  که در آفرینش ز یک گوهرند

چو عضوی به درد آورد روزگار                  دگر عضوها را نماند قرار

 

 

 

[ ۱۳٩۳/۸/٢٤ ] [ ٩:٤۸ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]