چرا پیشگیری از سو مصرف مواد اهمیت دارد ؟(4)

در این شماره دومین گروه مواد بر حسب تغییراتی که در خلق و هوشیاری ایجاد می نمایند را برای شما خواننده گرامی معرفی   می نماییم  .

داروها و مواد محرک

بر خلاف کند کننده ها ، مواد محرک بر انگیختگی را افزایش می دهند کافئین ، نیکوتین ، آمفتامینها  و کوکایین در این دسته جای می گیرند .

کافئین و نیکوتین : کافئین در موادی همچون قهوه و نیکوتین در توتون سیگار وجود دارد . وقتی به مقدار زیاد مصرف شوند سبب نا آرامی ، بیخوابی ، افکار بی ربط ، ناموزونی ضربان قلب ، نقص احتمالی گردش خون ، ودر مورد نیکوتین افزایش فشارخون را به همراه دارد .  

آمفتامینها :

داروها و مواد تحریک کننده نیرو مندی هستند که با برچسبهای تجارتی مانند متدرین ، دکسدرین ، بنزدرین فروخته می شوند و در اصطلاح عوام به سرعت بالابر یا بنیز شهرت دارند. افزایش هشیاری و بیداری ، ایجاد سرخوشی ، کاهش احساس خستگی و دلتنگی از اثرات فوری مصرف اینگونه داروها و مواد است . مصرف آمفتامینها ممکن است انجام فعالیتهایی را که مستلزم تقلا و استقامت بدنی است تسهیل نماید . انگیزه اصلی مصرف آمفتامینها نیز تاثیری است که این داروها در افزایش کارایی ، تغییر خلق و افزایش اعتماد بنفس دارند و از این رو معمولاٌ در ورزشکاران و دانشجویان مورد استفاده قرار می گیرند . علاوه بر آن ، از این داروها برای بیدارماندن و کم کردن وزن نیز استفاده می شود . از آنجا که با ادامه مصرف این داروها تحمل ایجاد    می شود پیوسته بر مقدار داروی لازم در هر وعده افزوده می شود  مصرف مقادیر بالای این داروها می تواند اثرات جانبی خطرناک همچون تشنج ، آریتمی ، خونریزی مغزی و مرگ ایجاد نماید . سو استفاده کنندگان آمفتامین ممکن است برای رهایی از ناراحتی حاصل به الکل یا هرویین پناه ببرند .

کوکایین :

 از برگهای خشک گیاه کوکا بدست می اید و شکل آن به صورت پودر کریستال سفید رنگ است ، یکی از مواد اعتیاد آور و خطرناک است و وابستگی روانی به آن ممکن است پس از یکبار مصرف بوجود آید . مثل سایر داروهای محرک ، نیروو اعتماد بنفس را زیاد می کند و خستگی و خواب را کاهش میدهد. به شیوه استنشاقی، تدخین ، و تزریقی مصرف می شود . اثرات آن در بدن شامل افزایش سطح هوشیاری ، تحریک ، نشئگی ، افزایش تعداد ضربان قلب ، افزایش میزان فشارخون ، بیخوابی و کاهش اشتها است . علایم مسمومیت آن شامل آشفتگی ، افزایش درجه حرارت  بدن ، توهمات ، تشنجات و احتمال مرگ است .

اکستاسی

نوع جدیدی از داروهای روانگردان و مخدراست و نام علمی آن متیل اکسی متیل آمفی تامین یاMDMA   است که به اسامی قرص ایکس ، قرص شادی ، قرص آرام ، قرص عشق ، هاگ ، بینز و ... نیز معروف است و معمولاٌ به شکل آدامس ، قرص ، کپسول یا پودر مورد استفاده قرار می گیرد . این دارو در رنگهای مختلف آبی پررنگ و کمرنگ ، خاکستری ، صورتی و قرمز با مارکهای میتسوبیشی ، سوپرمن و ... تولید می شود . اکستاسی تاثیری بر افزایش قدرت جنسی ندارد اما حالت امتناع آن را از بین می برد . این دارو داری خواص دوگانه ای است بنحوی که هم محرک مغزی ( مثل آمفتامین ) و هم توهم زا ( مثل ال اس دی ) است . این دارو یک ماده مسموم کننده برای سیستم عصبی و موجب صدمه مغزی است . بعلاوه اگر به مقدار زیاد مصرف شود ممکن است باعث افزایش شدید ناگهانی درجه حرارت بدن و منجر به اشکال در عضلات و نارسایی حاد کلیه و سیستم قلبی و عروقی شود . بسیاری از خطراتی که مصرف کنندگان اکستازی با آن روبرو می شوند شبیه عوارض مصرف کوکایین و آمفتامین و عمدتاٌ شامل موارد زیر است :

مشکلات روانشناختی مثل گیجی ، افسردگی ، اختلال خواب ، میل به مصرف مواد ، اضطراب شدید و سوءظن . این علایم ممکن است در حین مصرف یا چند هفته بعد ایجاد شود .

نشانه های جسمی مثل گرفتگی عضلانی ، دندان قروچه ، تهوع ، تاری دید ، حرکات سریع چشمها ، ضعف و از هوش رفتن ، لرزش و تعریق . افزایش ضربان قلب و فشارخون ، این عارضه برای مصرف کنندگانی که بیماری قلبی عروقی دارند خطر جدی محسوب می شود .

برخی افراد جوشهایی شبیه آکنه پیدا می کنند که در صورت ادامه مصرف اکستازی می تواند علامت خطری برای ایجاد صدمه کبدی باشد .

 

چون اکستازی شباهت ساخنمانی با آمفتامین دارد می تواند باعث تخریب قسمتهایی از مغز شود که با حرکت و تعادل ارتباط دارد و در نتیجه به علایم بیماری پارکینسون بصورت لرزش ، عدم تعادل و فلج  منجر شود.اثر اکستازی حدود یک ساعت بعد از مصرف شروع می شود و تا شش ساعت باقی می ماند . اگر چه باقی ماندن اثرات تا 32 ساعت هم دیده شده است . آثار مصرف اکستازی بستگی به عوامل زیر دارد :

1- مقدار و صرف 2- تجربه و مصرف قبلی 3- روحیه و خلق 4- نحوه مصرف 5- کیفیت و خلوص قرص

اثرات فوری

1-  افزایش غیر واقعی اعتماد بنفس 2- احساس سرحالی و نزدیکی با دیگران 3- افزایش فشارخون ، ضربان قلب 4- افزایش درجه حرارت بدن 5- تعریق و از دست دادن آب بدن 6- تهوع 7- اضطراب 8- حالتی شبیه مستی 9- بی اشتهایی 10- بی خوابی11- افسردگی 12- دردهای عضلانی 13- قفل شدن فک و دندان قروچه 14- اختلال تمرکز

اثرات حاصل از مصرف مقادیر زیاد

1-  توهم 2- رفتارهای غیر منطقی و غیر عادی 3- استفراغ  4- تشنج

مصرف کنندگان اکستازی از طبقات مختلف اجتماع هستند که در میان آنها جوانان و نوجوانانی که تحصیلات پایین یا یا متوسطی دارند و بدفعات این ماده را مصرف می کنند یا ممکن است مصرف کننده مواد مخدر دیگری هم با شند بیش از گروههای دیگر در معرض خطرند .

مواد استنشاقی :

این دسته از مواد ، انواع بسیار متنوعی دارند که از آن جمله می توان به انواع چسبها ، بنزین ، اتر ، تینر ، گاز فندک ، انواع اسپری ها، برخی رنگها و ... اشاره نمود مواد مایع مانند اتر معمولاٌ روی تکه پارچه ای ریخته می شوند و جلوی بینی قرار می گیرند و استنشاق می شوند . چسبها درون یک کیسه پلاستیکی ریخته می شوند و با قرار دادن کیسه در مقابل دهان و بینی استنشاق می شوند . مواد استنشاقی بسرعت از ریه ها جذب شده و به مغز می رسند . اثرات آنها چند دقیقه پس از مصرف ظاهر می شود و بسته به نوع و مقدار ماده مصرفی 30 دقیقه تا چند ساعت باقی می ماند .

علایم

1-  تغییرات رفتاری یا روانی ( سرخوشی و احساس خوشایند غوطه وری ، خطاهای حسی و توهم شنوایی و بینایی ، اختلال قضاوت ، رفتارهای پرخاشگرانه و تکانه ای ) 2- تهوع و استفراغ 3- بثورات پوستی اطراف دهان و بینی 4- اختلال تکلم ، ضعف رفلکسها و آتاکسی 5- اغما و مرگ

عوارض مصرف طولانی

1-      آسیب  عضلانی پایدار 2- آسیبهای برگشت نا پذیر کبدی و کلیوی 3- التهاب و خونریزی گوارشی 4- عوارض مغزی

2-       ( کاهش ضریب هوشی ، صرع گیجگاهی ، زوال عقل ) 5- عوارض قلبی و ریوی 6- آسیب جنینی در زنان باردار .  

ادامه مطلب را در شماره های بعدی پیگیری نمایید .

                                                                                                                                                                                                        شیرین شهریاری ( کارشناس بهداشت روان )