فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

خود درمانی، خود مراقبتی نیست

خود درمانی، خود مراقبتی نیست

تهیه و تنظیم: عباس گنجعلی 1 ، فروغ حیدری21و2 کارشناس ارشد ژنتیک

منابع: کاربرد نادرست آنتی بیوتیک ها ،دکتر عبدالرسول صالح زاده

خود درمانی یعنی استفاده از دارو بدون دستور پزشکی و نسخه برای اهداف درمانی.

مصرف خودسرانه ی داروها ممکن است از یک آسپیرین که به نظر خیلی ساده است شروع شود و حتی به خطرناک ترین مواد مخدر و اعتیادآور ختم شود.کم نیستند افرادی که به توصیه ی دوستان (البته به ظاهر دوستان) و آشنایان برای درمان بیماری هایی مثلا چربی خون بالاو یا قند خون بالا، خود را گرفتار مواد اعتیادآوری کرده اند که نه تنها به بهبودی شان منجر نشده بلکه مشکلات بسیاری را برای شان پیش آورده است.

خودمراقبتی:

خود مراقبتی اقدامات و فعالیت‌های آگاهانه، آموخته شده و هدف داری است که فرد به منظور حفظ حیات و تأمین، حفظ و ارتقای سلامت خود و خانواده اش انجام می دهد. خود مراقبتی قسمتی از زندگی روزانه مردم و شامل مراقبتی


 است که به فرزندان، خانواده، دوستان، همسایگان و اجتماعات محلی نیز گسترش می‌یابد.

در واقع خود مراقبتی شامل اعمالی است که مردم انجام می‌دهند تا تندرست بمانند، از سلامت ذهنی و جسمی خود نگهداری کنند، نیازهای اجتماعی و روانی خود را برآورده سازند، از بیماری ها یا حوادث پیشگیری کنند،‌ ناخوشی‌ها و وضعیت‌های مزمن را بهبود بخشند و نیز از سلامت خود بعد از بیماری حاد و یا ترخیص از بیمارستان حفاظت کنند.

نگاهی به خود درمانی در ایران:

مصرف دارو از مهم ترین ارکان درمان بیماری ها است، ولی مصرف غیر منطقی دارو علاوه بر عدم درمان بیماری باعث ایجاد عوارض دارویی در طولانی مدت می شود.بر اساس تحقیقات انجام شده، هر ایرانی سالانه 339عدد دارو مصرف می کند که بیش از استاندارد جهانی است. همچنین بر اساس این تحقیقات، ایرانی ها 10 تا 15 درصد مجموع داروهای کشور را بدون مشورت با پزشک مصرف   می کنند و مُسکنها، قطره های چشمیو آنتی بیوتیک ها بیشترین میزان مصرف خودسرانه را به خود اختصاص می دهند.

 

آنتی بیوتیک ها:

داروهایی که در مقابل بعضی از عفونت های باکتریایی کمک       می کنند. بسیاری از مردم بر این باورند که آنتی بیوتیک ها همیشه سریع تر درمان می کنند که این امر همیشه درست نیست.

هنگامی که مردم به خاطر یک عفونت ساده و مختصر بدون تجویز پزشک آنتی بیوتیک مصرف می کنند، مصرف متوالی و نابجای آنتی بیوتیک موجب توسعه مقاومت گونه ای از باکتری های مولد عفونت می گردد و این بدان معنی است که در آینده این آنتی بیوتیک در درمان آن عفونت موثر نخواهد بود. بعلاوه مصرف زیاد از حد     آنتی بیوتیک می تواند موجب مشکلات عدیده ای شوند.

چنانچه واضح است عموما آنتی بیوتیک ها برای درمان عفونت های باکتریایی تجویز می شوند ولی سوال پیش می آید که چطور یک دارویی که برای درمان یک عفونت پیشنهاد می شود می تواند خطرناک باشد. در پاسخ باید گفت وقتی که آنتی بیوتیک بطور نادرست مصرف شود بسیاری از میکروارگانیسم هایی که قرار بوده توسط آن دارو کشته شوند نسبت به آن مقاوم می شوند. در این زمینه دو مورد شناخته شده را می توان نام برد:

یکی استافیلوکوک های طلایی مقاوم به متی سیلین و دیگری آنتروکوکوس های مقاوم به وانکومایسین. این باکتری های مقاوم به آنتی بیوتیک برای انسان بسیار خطرناک هستند و بیمارانی که به چنین عفونت های باکتریایی مبتلا می شوند اغلب احتیاج به بستری شدن در بیمارستان داشته و باید آنتی بیوتیک های بسیار قوی از راه وریدی دریافت کنند.

علل مصرف نا بجای آنتی بیوتیک ها:

مهم ترین علت مصرف نادرست آنتی بیوتیک ها شامل جایگاه نامناسب مصرف، عدم کنترل و مصرف زیاد آنتی بیوتیک ها بیش از نیاز می باشند.

بطور مثال استفاده از آنتی بیوتیک برای عفونت های ویروسی، توقف و قطع مصرف آنتی بیوتیک قبل از اتمام دوره درمانی، استفاده از باقی مانده آنتی بیوتیکی که از نسخه های قبل به جا مانده است، تکرار مجدد نسخه پزشک بدون اجازه پزشک، سهل انگاری و یا عدم توجه به مقادیر تجویزی و تغییر دادن دوز دارو به میل خویش.

چه وقت و چگونه باید آنتی بیوتیک مصرف کرد:

مسئولیت تجویز آنتی بیوتیک تازمانی که لازم باشد آن را مصرف کرد بعهده پزشک است و از اهمیت خاصی برخوردار است و بیماران باید دستورهای پزشک را که چطور و از چه راه مناسبی مصرف کنند به کار بندند.

مصرف آنتی بیوتیک برای عفونت های  ویروسی مانند سرماخوردگی و آنفلوآنزا لزومی ندارد و برای این بیماران سودی در بر نخواهد داشت و ضمنا" از انتشار ویروسی از شخصی به شخص دیگر هم جلوگیری نمی کند. آنتی بیوتیک فقط بر ضد عفونت های باکتریایی موثر هستند. آنتی بیوتیک ها اغلب  باعث اسهال می شوند. قبل از اینکه بخواهید آنتی بیوتیک مصرف کنید همیشه با پزشک خود مشورت کنید. بنابراین"مهم است که بدانیم نباید آنتی بیوتیک را غیر منطقی و نادرست مصرف کرد و همچنین نباید آنرا خود سرانه قطع کرد و اگر لازم بود با مشورت پزشک مقدار آن را تغییر داد"

مصرف ناصحیح آنتی بیوتیک درمانی که مقاومت میکروبی را در پی خواهد داشت نه تنها به ضرر و زیان بیماری می شود که به این آنتی بیوتیک مقاوم شده است و درآینده نمی تواند از آن استفاده کند بلکه سایر بیماران را نیز در معرض مقاومت به آن آنتی بیوتیک قرارمی دهد که این مقاومت ممکن است بمدت طولانی باقی بماند. حتی بعد از چند سال که نیاز فوری به آن پیدا شود موثر نبوده  مرگ بیمار تسریع گردد.

نکاتی که در مصرف آنتی بیوتیک ها باید مورد توجه قرارگیرد:

الف- تمام داورهای تجویز شده در نسخه باید توسط بیمار دریافت شود و مقدار و مدت آن که بسته نوع و شدت عفونت توسط پزشک دستورداده شده دقیقا  رعایت گردد تا عفونت کاملا ریشه کن گردد.

ب- راهنمائی های روی برچسب دارو مورد توجه کامل قرارگیرد و دارو سر ساعت مصرف گردد. برخی آنتی بیوتیک ها باید قبل از غذا و با معده خالی، برخی همراه غذا و برخی که بصورت محلول یا سوسپانسیون هستند و باید قبل از مصرف شیشه تکان داده شوند تا مقدار لازم از آنتی بیوتیک به بدن بیمار، برسد آنتی بیوتیک ها باید در یخچال نگهداری شوند تا از تجزیه آنها جلوگیری بعمل آید.

پزشک هم باید نکات زیر را برای تجویز آنتی بیوتیک ها رعایت کند:

- آنتی بیوتیک مناسبی را انتخاب کند که از نظر تاثیر بر روی    میکرو ارگانیسم مولد عفونت شناخته شده باشد.

- آنتی بیوتیکی را تجویز کند که با طیف درمانی باریک  حداکثر تاثیر را بر روی عفونت داشته باشد

- مقدار آنتی بیوتیک را طوری انتخاب کند که عفونت را کاملا درمان کند بطوری که درکوتاه ترین زمان ممکن اثر درمانی موثر را داشته باشد.

- از نوشتن یک آنتی بیوتیک قوی برای عفونتی که با یک        آنتی بیوتیک ضعیف تر قابل درمان است اجتناب کند.

- از تجویز آنتی بیوتیک گران قیمت در صورتی که آنتی بیوتیک ارزان تر و با همان اندازه موثر وجود دارد خودداری کند.

سفارش های لازم برای بیماران:

- هرگز آنتی بیوتیکی را که برای شخص دیگری تجویز شده است، مصرف نکنید.

- باید راهنمائی برای طریقه مصرف و مقدار دارو را بطور دقیق رعایت کنید.

- به محض اینکه احساس بهبودی کرد نباید مصرف دارو را قطع و متوقف نموده و باید حتما دوره درمان را تا آخر ادامه دهد.

- از اصرارکردن به پزشک برای نوشتن آنتی بیوتیکی که حتی پزشک  فکر می کند، تجویز آن لزومی ندارد پرهیز کند و یا خودسرانه آن را تهیه کند.

- از مصرف آنتی بیوتیک های تاریخ گذشته خودداری کند. زیرا برخی از آنها ممکن است زیان آور باشند

نتیجه:

تداوم مصرف نابجای آنتی بیوتیک ها ممکن است به یک معضل و مشکل جهانی منجر شود که برای برطرف کردن آن گاهی باید اقدام های اساسی بعمل آید. اگر چه درگذشته دراین مورد دخالت های زیادی انجام شده است مشکل هنوز به طور کامل حل نشده است. مطالعات و مقالات زیادی در زمینه حل شدن این گرفتاری جهانی بعمل آمده است. بیشترین مسئولیت را مربوط به نویسندگان نسخه، مصرف کنندگان، تولید کنندگان و بازاریابی آنتی بیوتیک ها   دانسته اند. باید تلاش کرد و با آموزش مداوم، مطالعه و تحقیق و وضع قوانین محکم به بهبود این پدیده خطرناک کمک کرد.

اگر همه ی ما به جلوگیری از مصرف بی رویه آنتی بیوتیک کمک کنیم، آنتی بیوتیک ها می توانند مثل همیشه کارشان را به خوبی انجام دهند .

 

 

 

 

[ ۱۳٩٤/۱/۱٧ ] [ ٦:۳۸ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]