فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

ارتباطات و نقش آن در سلامت

ارتباطات و نقش آن در سلامت

زهرا افشاری- کارشناس روانشناسی اداره مشاوره دانشگاه علوم پزشکی زابل

میثم رخشانی-کارشناس کامپیوتر بیمارستان امیرالمومنین زابل

منابع:

-اون هارجی، کریستین ساندرز و دیویددیکسون. مهارت‌های اجتماعی در ارتباطات میان فردی

- علی اکبر فرهنگی، ارتباطات انسانی

- جو کاندریل، بنی بو. ترجمه الهام آرام نیا، شمس الدین حسینی. 101 راه بهبود مهارتهای ارتباطی

-برایان تریسی. ترجمه مهدی قراچه داغی، هدف

ارتباط (Communication)

ارتباط فرایندی است اجتماعی که به وسیله آن، اطلاعات، افکار، عقاید و احساسات یک فرد یاگروه یا زبان یا رفتار مشترک به طرف دیگر انتقال داده می‏شود تا سبب تفاهم، هماهنگی و ادراک یا رفتار واحد بین گیرنده و فرستنده شوند.      
شاید بتوان"ارتباط" را در کلی‏ترین معنای خود، فرایندی که مستلزم انتقال اطلاعات از یک فرستنده به گیرنده است، تعریف کرد. بنابراین، هر ارتباطی مستلزم عناصر ذیل است:


 

الف) فرستنده یا منبعی که عمل رمزگردانی را موجب می‏شود؛

ب) پیام مورد انتقال؛

ج) مجرای خاص؛

د) دریافت‏کننده یا رمزگشا.

یکی از ویژگی‌های ارتباط، هدفمندی آن است و طرفین ارتباط می‌خواهند از ارتباط خود نتیجه ای مطلوب بگیرند(دیکسون، ۱۹۸۹). ارتباط برقرار کنندگان صحبت ها و اعمال خود را متناسب با اهداف خود و الزامات موجود پی‌ریزی می‌کنند و در اینجا است که به چند بعدی بودن ارتباطات پی می‌بریم چرا که پیام‌ها به ندرت به صورت جداگانه و مجزا مبادله می‌شوند و باید توجه داشته باشیم که دانش و آگاهی ما درباره‌ی دنیای اجتماعی و نحوه ی بکار بستن آن، مردم و شرایط اطراف ما و رمزهای مشترک ارتباطی، همه نقش مهمی در انجام فعالیت های میان فردی ماهرانه بازی می‌کنند. معمولاً برای ایجاد تفاهم و قبل از پرداختن به مضمون اصلی تعامل، بهتر است از چند تکنیک اجتماعی استفاده کنیم.

این گونه تکنیک‌ها برخورد ما را انسانی‌تر می‌کنند و به ما کمک می‌نمایند تا به اهداف مورد نظرمان دست یابیم. آمادگی طرف مقابل، بستگی به برخوردهای اولیه ما دارد و استفاده از تقویت های اجتماعی معمولاً باعث می شود تا مخاطبان احساس آرامش کنند. تقویت های اجتماعی عبارتند از: دست دادن، لبخند زدن، استقبال کردن، تن صدا و تماس چشمی که همگی میزان علاقه مندی مان در ارتباط برقرار کردن با دیگران را نشان می دهند. همگی این موارد در کنار یکدیگر دست به دست هم می دهند تا ارتباطی مؤثر برای رسیدن به نتیجه مورد انتظار شکل بگیرد.

موارد مطرح شده جزو ارتباطات غیر کلامی(کلیه پیام هایی که افراد علاوه بر خود کلام، آنها را نیز مبادله می کنند) هستند؛ خوب است بدانیم نخستین برخورد و نخستین تأثیری که برمردم می گذاریم بسیار اهمیت دارد و بد نیست بدانیم که کلام 7درصد، لحن و طنین 38 درصد و حرکات ( که ارتباطات غیرکلامی در آن دخیل هستند) 55 درصد اطلاعات را منتقل می‌کنند. دستیابی به اهداف مورد نظر با رعایت نکته‌های مطرح شده به آسانی صورت می‌پذیرد.

انواع ارتباط

سه دسته اصلی در انواع ارتباطات عبارتند از:

1- ارتباط بین فردی که بین دو نفر و به شکل معمول چهره به چهره برقرار می شود. در این نوع ارتباط انواع پیام های کلامی و غیر کلامی منتقل خواهد شد.

2- ارتباط گروهی که در آن یک نفر با چند نفر ارتباط برقرار کرده و پیام خود را منتقل می نماید. سخنرانی برای یک گروه از افراد نمونه شناخته این نوع ارتباط است.

3- ارتباط جمعی که در آن انتقال پیام به تعداد زیادی از افراد و در یک زمان صورت می گیرد و انتظار می رود در گیرندگان پیام معنای مشابه با معنای مورد نظر فرستنده پیام ایجاد شود. نمونه ارسال اطلاعات، ایده ها و برداشت ها از طریق وسایل ارتباطی و دریافت آن توسط تعداد زیادی از افراد در یک زمان را در رادیو، تلویزیون، روزنامه، مجله و سایر رسانه های جمعی مکتوب و غیر مکتوب می توان دید.

ارتباط برای سلامت

ارتباطات برای سلامت شامل مطالعه و استفاده از راهبردهای ارتباطی برای شکل دهی و تاثیر گذاری بر تصمیمات تقویت کننده سلامت افراد و جامعه می باشد. ارتباطات برای سلامت، حوزه های ارتباطات و سلامت را به یکدیگر متصل نموده و بطور فزاینده ای به عنوان عنصری اساسی در تلاش های بهبود سلامت فردی و اجتماعی شناخته شده است.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پیشگیری نوین،‌ ارتباطات برای سلامت می تواند در همه ابعاد پیشگیری از بیماری و ارتقای سلامت شرکت کند و خود به شرایطی بستگی دارد:

روابط بیمار، متخصصان سلامت،‌ موقعیت افراد در جستجو و استفاده از اطلاعات سلامت،‌ تبعیت افراد از توصیه ها و رژیم های بالینی،‌ خلق پیام های سلامت همگانی و اجرای بسیج های آموزشی،‌ انتشار اطلاعات درباره رفتارهای مخاطره آمیز فردی و جمعی،‌ آموزش مشتریان درباره نحوه دسترسی به سیستم ارایه خدمات بهداشت عمومی و مراقبت بهداشتی ‌و توسعه کاربرد (ارتباطات) مخابراتی سلامت.

برای افراد، ارتباطات اثربخش برای سلامت می تواند به افزایش آگاهی آنها از مخاطرات سلامت و راه حل آنها، ایجاد انگیزه و مهارت های مورد نیاز برای کاهش مخاطرات مذکور، کمک به آنها برای جلب حمایت افراد دچار وضعیت های مشابه و تغییر یا تقویت نگرش آنها کمک کند. همچنین، ارتباطات برای سلامت می تواند تقاضای خدمات بهداشتی مناسب را افزایش داده و از تقاضای خدمات بهداشتی نامطلوب بکاهد. ارتباطات برای سلامت می تواند اطلاعات لازم برای کمک به انتخاب های پیچیده نظیر انتخاب برنامه ها، مراقبان و درمان های سالم را فراهم سازد.

برای جامعه، ارتباطات برای سلامت می تواند به تاثیر بر دستور کار سلامت، جلب حمایت همه جانبه برای سیاست ها و برنامه ها، ترویج تغییرات مثبت در محیط های اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی، بهبود ارایه خدمات بهداشت عمومی و مراقبت بهداشتی و حمایت از هنجارهای اجتماعی مفید برای سلامت و کیفیت زندگی کمک کند.

ویژگی های ارتباطات مؤثر برای سلامت

صحت: پیامی معتبر و عاری از خطا در واقعیت، تفسیر و قضاوت

فراهم بودن: پیام (پیام های مورد نظر یا سایر اطلاعات) در جایی ارایه شود یا فراهم باشد که مخاطب بتواند به آن دسترسی یابد. آرایش و جایابی (پیام) بسته به مخاطب، پیچیدگی پیام و هدف از شبکه های بین فردی و اجتماعی تا بیل بردها و پیام های ارتباط جمعی طراحی شده برای ساعات پر بیننده تلویزیونی یا رادیویی تا دکه های عمومی رسانه های چاپی و الکترونیک و تا اینترنت بسیار متفاوت می باشد.

توازن: پیام در مکان مقتضی، مزایا و مخاطرات اقدامات بالقوه را منعکس سازد یا تفاوت ها و چشم انداز معتبر مباحث را مشخص سازد.

پایداری: ساختار درونی پیام با گذشت زمان غیر قابل انکار باشد و در قبال اطلاعاتی که از سایر منابع کسب می شود نیز پایدار باشد   (تشخیص بخش دوم عبارت فوق، وقتی که محتوای معتبر یا در دسترسی وجود نداشته باشد، آسان نیست ).

قابلیت فرهنگی: طراحی، اجرا و ارزشیابی فرآیند با توجه به مباحث ویژه گروه های هدف منتخب (برای مثال، قومی، نژادی و زبانی) و نیز سطوح آموزشی و ناتوانی آنها.

متکی بر شواهد: شواهد علمی مناسب منتج از بررسی های جامع و تحلیل های همه جانبه برای تنظیم دستورالعمل ها کاربردی، سنجش اجرا، بررسی معیار و تکنولوژی ارزیابی کاربرد ارتباطات مخابراتی سلامت.

رسیدن به گروه هدف: پیام به بیشترین تعداد ممکن از جمعیت گروه هدف برسد یا در دسترس آنها باشد.

اعتبار: منبع پیام موثق و خود پیام منطبق با زمان باشد.

تکرار: ارایه/دسترسی به پیام تداوم یافته یا در طول زمان تکرار شود، هم برای تقویت تأثیر بر مخاطبان معین و هم برای رسیدن به گروه جدید مخاطبان.

به موقع بودن: پیام هنگامی که مخاطب بیشترین پذیرش یا نیاز به اطلاعات ویژه را دارد، ارایه شود یا در دسترس باشد.

قابل فهم بودن: سطح خواندن یا زبان (یا فرمت مولتی مدیا ) برای مخاطب مربوطه مناسب باشد.

مجموعه ای از شاخص های مهم سلامت که بر فعالیت های کلیدی بهبود سلامت تمرکز داشته و در" برنامه مردم سالم تا سال 2010 " با عنوان "درک و بهبود سلامت " توصیف شده اند، همگی به برخی از درجات ارتباطات مؤثر برای سلامت بستگی دارند. ترویج فعالیت فیزیکی منظم، وزن سالم، تغذیه مناسب و رفتار جنسی مسوولانه و نیز کاهش مصرف دخانیات، سوء مصرف مواد، آسیب ها و خشونت نیازمند دامنه ای از اطلاعات، آموزش و تلاش های جلب حمایت همه جانبه می باشد. برای مثال، تلاش های جلب حمایت همه جانبه برای تغییر "در دسترس بودن سیگار و محصولات الکلی" موجب سطوح پایین تری از مصرف شد.

البته مشاوره مؤثر و آموزش سلامت به بیمار برای تغییر رفتار، نیازمند آن است که ارایه دهندگان خدمات و بیماران از مهارت های ارتباطی مناسب برخوردار باشند. بسیج های اطلاع رسانی همگانی برای ترویج مصرف بیشتر سبزی و میوه جات، میزان بالاتری از غربالگری های پیشگیرانه ( ماموگرافی و کولونوسکوپی )، میزان های بالاتری از خدمات پیشگیرانه بالینی (واکسیناسیون) و میزان های بالاتری از تطابق با رفتارهای کاهش دهنده مخاطرات، بکار می روند.

با این حال، ارتباطات برای سلامت به تنهایی نمی تواند مشکلات سیستماتیک مرتبط با سلامت نظیر فقر، تخریب محیطی، یا کاهش دسترسی به مراقبت بهداشتی را تغییر دهد اما برنامه های ارتباطات جامع سلامت باید شامل مجموعه بررسی های منظمی درباره همه عوامل مهم در سلامت و راهبردهای قابل استفاده برای تاثیر بر فاکتورهای مذکور گردد. فعالیت های" ارتباطات برای سلامت خوب طراحی شده"به افراد کمک می کند که به درک بهتری درباره خودشان و نیازهای جوامع شان برسند تا بتوانند اقدامات مقتضی برای رسیدن به حداکثر سلامت را بعمل آورند.

 

[ ۱۳٩٤/۱/۱٧ ] [ ٧:۱٥ ‎ق.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]