فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

بهداشت محیط مدارس

بهداشت محیط  مدارس                                                                                            تهیه وتنظیم:سمانه ملاشاهی

مهدیه کاتب دهمرده کارشناس بهداشت محیط مرکز امام علی(ع)، مریم موسوی کاردان بهداشت مدارس مرکز امام حسن (ع)

منابع:  بهداشت محیط، ایمنی و ارگونومی در مدارس، عباس خالصی، انتشارات ورای دانش 1380

آیین نامه بهداشت محیط مدارس، مجله خبرگزاری سلامت ایرانیان

مدرسه موقعیت اجتماعی خاصی است که آموزش و رشد شخصیت کودکان امروز که جامعه‌ ساز فردا هستند، روش‌های صحیح آموزشی، فضای فیزیکی مطلوب و محیط مساعد روانی در آن پایه‌گذاری و اداره می‌شود.

یکی از مهم‌ترین، اساسی‌ترین و تاثیرگذارترین مسایل بهداشتی مدرسه، رعایت بهداشت محیط در مدرسه است. مدرسه زیبا و جذاب و بهداشتی زمینه را برای یادگیری علوم و فنون فراهم آورده و شکوفایی استعدادها را تسهیل می‌کند و مدرسه غیر بهداشتی و نامناسب شوق و اشتیاق برای فراگیری را به حداقل رسانده و امکان پویایی و بالندگی را کاهش می‌دهد. در مدارسی که فضای نامطلوب مدرسه، خستگی، بی‌نظمی و آلودگی و بی‌تحرکی را القا می‌کند، تحقق اهداف و برنامه‌های تربیتی و آموزشی


با مشکل جدی رو به روست. بنابراین ارتقای بهداشت محیط مدارس و توجه جدی به این مساله ضمن تضمین سلامت دانش‌آموزان می‌تواند فعالیت‌های آموزشی و پرورشی را مفیدتر سازد.

اهمیت بهداشت محیط مدارس:

تعلیم و تربیت در شرایط ایمنی، بهداشتی و برخوردار از خدمات بهداشتی درمانی یکی از حقوق مسلم فردی و اجتماعی دانش‌آموزان است. مکان مدرسه که در آن تعلیم و تربیت کودکان صورت پذیرفته و شخصیت اجتماعی و روانی آنها ساخته می‌شود، باید نیازهای جسمی و روانی دانش‌آموزان به ویژه بهداشت و سلامت آنها را تامین کند. اصول کلی بهداشت محیط از قبیل تهیه و تامین آب آشامیدنی، دفع صحیح فاضلاب و زباله، تامین حرارت، نور و تهویه مناسب، مبارزه با حشرات و جوندگان در تمام مدارس از ضروریات بهداشتی محیط‌های آموزشی است.

رنگ فضاهای آموزشی:

در مدارس رنگ فضاها و تجهیزات آموزشی به دلیل شرایط سنی و روحی کودکان و نوجوانان از حساسیت بیشتری برخوردار است، زیرا این امر می‌تواند موجب شادابی، نشاط، آرامش روانی، تحرک و تلاش دانش‌آموزان گردد و فرآیند یادگیری را افزایش دهد. همچنان که می‌تواند زمینه کسالت، خمودگی، بی‌تحرکی، عصبانیت، اضطراب و افسردگی آنان را فراهم آورد. استفاده از یک رنگ خاص برای مدارس سراسر کشور امکان‌پذیر نیست، زیرا شرایط اقلیمی گوناگون و تفاوت وضعیت آب و هوایی در استان‌ها و مناطق، ضرورت استفاده از رنگ‌های گوناگون را اجتناب ‌ناپذیر می‌سازد.

روشنایی در مدارس:

نور یکی از اصول مهم در طراحی فضاهای آموزشی و تامین آسایش بصری دانش‌آموزان است. بنابراین برای کارایی بیشتر دانش‌آموزان و همچنین رعایت بهداشت فردی و نیز ایجاد رغبت در آنها باید نور کلاس‌ها کافی باشد. نور کلاس باید به گونه‌ای تنظیم شود که شاگردان علاوه بر دید خوب، پشت میز خود بتوانند از فاصله معین تخته کلاس را ببینند و نور موجب ناراحتی و خیرگی چشم آنها نشود. بهترین نور، استفاده از نور طبیعی خورشید است که به وسیله پنجره تامین می‌شود و در صورتی که تامین نور طبیعی امکان نداشته باشد، می‌توان از نور مصنوعی استفاده کرد. عواملی که در تامین روشنایی نورکلاس‌ها موثر هستند، عبارتند از ابعاد پنجره‌های نورگیر، نوع تخته تدریس، رنگ کلاس، رنگ و شفافیت وسایل موجود در کلاس و میز برای کلاس‌ها.

نور مصنوعی:

منابع نور مصنوعی که به طور عمده مورد استفاده قرار می‌گیرند، شامل منابع نوری با رشته‌های ملتهب پروسپارهای فلوئور سنت است. از آنجا که در فضاهای آموزشی اغلب ترکیبی از نور طبیعی و مصنوعی استفاده می‌شود، بهتر است از چراغ‌های فلوئورسنت استفاده کرد. حتی‌الامکان ردیف چراغ‌ها باید عمود بر تخته تدریس و ردیف نیمکت‌ها در نظر گرفته می‌شود. تامین نور کافی و مناسب در مدارس موجب افزایش میل و رغبت به کار، دقت در عمل و افزایش بازدهی می‌شود. حفظ سلامت چشم و قدرت بینایی، کاهش خستگی اعصاب و در نهایت اثر مطلوب در کیفیت آموزشی از جمله موارد مثبت نور مناسب در فضاهای آموزشی است.

وضعیت میز و نیمکت ها:

متناسب نبودن میز و نیمکت‌ها با ابعاد بدنی دانش‌آموزان ناراحتی‌های کمر، گردن، خستگی زودرس، افت تحصیلی و اشکال در فشارخون آنها را موجب می‌شود. بنابراین میز و نیمکت‌ها باید با ابعاد بدنی دانش‌آموزان متناسب باشند. به این منظور استانداردسازی میز و نیمکت ها در مدارس الزامی است .

بوفه مدارس:

بوفه مدارس به مکان عرضه و فروش مواد خوردنی و آشامیدنی بسته‌بندی شده و آماده اطلاق می‌گردد که این مواد به عنوان تغذیه میان‌وعده دانش‌آموزان مصرف می‌شود. بوفه باید مکانی بهداشتی و قابل استفاده دانش‌آموزان و در معرض دید و کنترل مسوولان مراکز آموزشی باشد.

آب آشامیدنی سالم:

آب علاوه بر آنکه یک ماده ضروری برای ادامه حیات است اما گاهی این مایه حیات در نقاط مختلف دنیا به دلیل آلودگی های مختلف عامل مرگ میلیون‌ها انسان نیز می‌شود،آب مورد مصرف مدرسه باید با استاندارد ملی مطابقت داشته و مورد تایید مقامات وزارت بهداشت باشد.

زباله:

تولید زباله در زندگی روزمره آدمی اجتناب ‌ناپذیر است، همه ما مواد زاید فراوانی تولید می‌کنیم، ورود این مواد به محیط زیست اگر بدون کنترل و مدیریت صحیح باشد، موجب بد منظره‌ شدن محیط، آلودگی آب، هوا، خاک و به خطر افتادن بهداشت و سلامت افراد جامعه می‌شود.

فاضلاب:

فاضلاب مخلوط رقیق از انواع آب‌های دور ریختنی حاصل از فعالیت‌های انسان مانند شستشو، استحمام، آبیاری است و در صورتی که به طور بهداشتی دفع و مهار نشود می‌تواند بسیار خطرناک و منشأ بیماری‌های متعدد شود. بنابراین دفع فاضلاب به روش بهداشتی (چاه جاذب، سپتیک تانک، سیستم دفع فاضلاب) انجام گیرد.

ایمنی در مدارس:

حوادث به مجموعه اتفاقاتی گفته می‌شود که در بسیاری اوقات قابل پیش‌بینی نیست و موجب به خطر افتادن سلامت دانش‌آموزان می‌شود. حوادثی که در مدرسه اتفاق می‌افتد ممکن است در نتیجه رفتارهای دانش‌آموزان و عوامل محیطی در مدرسه باشد. برخی از حوادث در مدرسه، در کلاس درس اتفاق می‌افتد، میز و نیمکت‌های شکسته، میخ یا چوب‌های تیز این میز و نیمکت‌ها و یا در دسترس بودن لوازم برقی مانند پریز و سیم‌های لخت برق، همه می‌تواند موجب بروز حادثه در کلاس شوند. از طرفی شلوغ بودن فضای کلاس نیز در بروز حادثه موثر است. بعضی حوادث در زمین مدرسه اتفاق می‌افتد، برخورد دانش‌آموزان با یکدیگر به هنگام بازی، یا بروز رفتارهای خشن، همه می‌تواند در ایجاد حادثه در مدرسه موثر باشد. بنابراین برای پیشگیری حوادث در مدرسه باید به دو اصل کلی اشاره کرد: ایمن ساختن فضاهای آموزشی و آموزش نکات ایمنی به دانش‌آموزان و کاهش دادن رفتارهای پرخطر آنها.

اقدامات بهداشتی مناسب در اطراف مدرسه:

این اقدامات شامل برنامه‌ریزی برای تبدیل مدرسه به یک محل سالم و ایمن، ایجاد یک محیط تمیز و تامین بهترین غذای ممکن برای کودکان است. همه افرادی که در مدرسه کار می‌کنند، در رسیدن به این اهداف نقش دارند. این اقدامات در برگیرنده مجموعه‌ای از قوانین و مسوولیت‌های بهداشتی برای معلمان و کودکان است.

تسهیلات بهداشتی آموزشگاه:

منظور از تسهیلات بهداشتی در مدرسه مجموعه عواملی هستند که نبود هر یک از آنها می‌تواند آثار نامطلوبی بر روند سلامتی و همچنین برنامه‌های آموزشی داشته باشند. از جمله این امکانات و تسهیلات توالت‌ها، دست‌شویی‌ها، آبخوری‌ها و اتاق خدمات بهداشتی است.            
الف) توالت: به ازای هر40 نفر دانش‌آموز، باید یک چشمه توالت در نظر گرفته شود. پوشش کف و دیوارهای توالت از مصالح قابل شتسشو و مجهز به سیفون و سطل زباله در‌ب دار و قابل شستشو باشد.
ب) دستشویی: به ازای هر60 نفر دانش آموز یک شیر دستشویی در نظر گرفته شود، همچنین دستشویی ها مجهزبه سیستم لوله کشی صابون مایع باشد، ارتفاع دستشویی‌ها باید متناسب با سن دانش‌آموزان در سه دوره تحصیلی ابتدایی، راهنمایی و متوسطه در نظر گرفته ‌شود.          
ج) آبخوری: آبخوری باید حتی المقدور دارای شیرهای فواره‌ای و یا آب سردکن باشد و حداقل برای هر 45 نفر دانش‌آموز یک شیر تعبیه شود.   
د) اتاق خدمات بهداشتی: به محل کار مربیان بهداشت اطلاق می‌گردد که در آن معاینات بهداشتی دانش‌آموزان انجام می‌گیرد.

 

                                                                    

 

                                                             

[ ۱۳٩٤/۳/٥ ] [ ٥:۱٧ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]