فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

دفع بهداشتی زباله های پزشکی

دفع بهداشتی زباله های پزشکی

سمانه ملاشاهی کارشناس بهداشت محیط مرکزامام حسن (ع)، مهدیه کاتب دهمرده کارشناس بهداشت محیط مرکز امام علی (ع)

منبع: راهنمای حفاظت کارکنان مراکز پزشکی در برابر بیماریها، دکتر ابوالحسن ضیا ظریفی، دکتربهرام یگانه، دکترمحمدمهدی گویا، مرکزمدیریت بیماریها-تهران،1381

زندگی انسان ها وابستگی شدیدی به محیط زیست دارد، بنابراین حفظ این محیط، از جمله مهم ترین وظایف بشر در جهان امروز به شمار می رود. کارکنان مراکز پزشکی و آزمایشگاه های جهان هر روز مقدار فراوانی مواد زائد شیمیایی، رادیواکتیو، میکروب، مواد حاصل از جراحی ها و... به محیط زیست تحمیل می کنند که بسیاری از


آنها، جزء عوامل بیماریزا هستند. و بسیاری از مواد شیمیایی، خطر آفرین هستند.

مواد زائد و زباله های پزشکی برحسب اختصاصات خود به چهارگروه قابل تقسیم هستند:

1- سمی 2- واکنش پذیر 3- قابل احتراق 4- خورنده و فاسدکننده

هدف علم پزشکی، جلوگیری از بروز حوادث و عفونت ها است، بنابراین، به کارکنان مراکز پزشکی و خدماتی، باید روش های پیشگیری از آلودگی را آموزش داد.

سازمان های پزشکی با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست، شهرداری ها و مسئولان اجرایی شهر برای جمع آوری، حمل و از بین بردن زباله های پزشکی برنامه دقیقی تدوین و اجرای آن را اجباری کنند.

در بیمارستان ها و آزمایشگاه ها موادی وجود دارد که در صورت   بی توجهی به نحوه از بین بردن آنها، منابع بزرگ آلوده کننده افراد و محیط محسوب می شوند. به همین دلیل باید تمام زباله ها و مواد زائد آزمایشگاه ها به خصوص آزمایشگاه های پذیرنده سرم بیماران مبتلا به هپاتیت و ایدز عاری از خطر شود.

در تقسیم بندی دیگری، زباله های پزشکی و آزمایشگاهی از سه نوع بیولوژیک، شیمیایی و رادیواکتیو هستند که جمع آوری و دفع هر یک ضوابط خاصی دارد.

زباله های بیولوژیک ممکن است جامد یا مایع باشند. زباله های جامد مانند پس مانده های پانسمان، محیط کشت باکتری ها و بافت های بخش پاتولوژی باید قبل از دور ریختن اتوکلاو شوند، تا از انتشار میکروارگانیسم ها وآلودگی محیط جلوگیری شود. در مواردی که موقعیت آزمایشگاه، اتاق عمل و یا مکان انتقال خون در طبقات بالای ساختمان است، ریختن مستقیم زباله جامد درکانال های دفع زباله (شوت)، کاری بی نهایت خطرناک است.

زباله ها پس از اتوکلاوشدن باید در کیسه های مخصوصی ریخته شود که علامت آلودگی بیولوژیک داشته باشد تا از نشت مواد به خارج جلوگیری شود. در بخش های هموفیلی و انتقال خون نیز باید تمام لوازم خون گیری، کیسه های خون و وسایل یکبار مصرف را قبل ازدور ریختن اتوکلاو کرد. رعایت اصول احتیاط حفاظتی برای کارکنان این بخش ها، بی نهایت مهم است.

مواد آلوده را برای اتوکلاوشدن باید در یک ظرف کم عمق مقاوم در مقابل نفوذ آب در اتوکلاو گذاشت تا از نشت مواد به خارج و آلوده شدن محیط کار جلوگیری شود. در صورت استفاده از کیسه های پلاستیکی، باید بدون بستن دهانه کیسه ها، آنها را در اتوکلاو گذاشت.

جهت استریل کردن مواد بیولوژیک اتاق عمل و مراکز انتقال خون و موارد مشابه، 15 پوند فشار بر اینچ  و121 درجه سانتی گراد حرارت ضروری است، حداقل زمان اتوکلاو(پس از رسیدن فشار به حد مطلوب) باید30 دقیقه باشد.

وسایل یکبار مصرف مورد استفاده در بخش های انتقال خون و آزمایشگاه های میکروب شناسی مانند سرنگ ها، پتری دیش و پیپت پاستور باید حتمآ اتوکلاو شده و به کوره های سوزان تحویل گردند. بازیافت این مواد و استفاده از سیستم عمومی حمل زباله کشور در این موارد بسیار خطرناک و ممنوع است. ابزارهایی مانند سوزن، همولت و اسکالپل را باید مواد آلوده بیولوژیک تلقی کرد و پس از جمع آوری در جعبه های ایمنی مخصوص، آنها را در همان محل کار اتوکلاو نمود و یا سوزاند.

جهت از بین بردن مواد آلوده، استفاده از کوره های سوزان استاندارد با حرارت مطلوب روش مناسبی است. بی شک مقررات وضع شده از طرف سازمان حفاظت محیط زیست، اداره های بهداشت در زمینه های مختلف محیط و سایر موسسات مسئول باید به دقت رعایت شود.

برخی بیمارستان های بزرگ پس مانده بسیاری از مواد جراحی و بانک خون را در چاه های عمیق و یاکم عمق هدایت می کنند، در حالی که این مواد و سایر زباله های آلوده کننده را باید پس از اتوکلاو کردن در زباله دان های عمیق تخلیه کرد. هیچ گاه نباید این مواد را در چاله های کم عمق و یا نزدیک منابع آب ریخت.

زباله های مایع شامل خون و مایعات مختلف بدن را باید به وسیله ژنراتورهای مخصوص به طور مستقیم درشبکه فاضلاب اختصاصی تخلیه کرد. در صورت عدم دسترسی به این شبکه می توان آنها را تحت شرایط خاصی در زیر هودهای بیولوژیک در داخل ظروف ایمنی بدون نشت تخلیه کرد و پس از اتوکلاو کردن دور ریخت. در مراکز آزمایشگاهی که با اسپور قارچ ها، ویروس های خطرناک و میکروب های عفونی سروکار دارند، باید تمام موائد زائد را در تانک های مخصوص زیرزمینی تخلیه کرد و هر چند وقت یک بار پس از آلودگی زدایی به وسیله تانک های مخصوص محتوی فنل، این تانک ها را به مراکز خاصی در خارج از شهرها هدایت کرد.

 

 

 

[ ۱۳٩٤/۳/٥ ] [ ٥:٢٢ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]