فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

گاستروآنتریت Gastroenteritis (بیماری التهاب معدی- روده‌ای)

گاستروآنتریت Gastroenteritis (بیماری التهاب معدی- روده‌ای)                                                       

عباس گنجعلی 1 و فروغ حیدری 2 ، 1و2 کارشناس ارشد ژنتیک (شبکه بهداشت و درمان زهک)

بیماری گاستروآنتریت دارای مشخصه‌های التهاب ("-itis") در دستگاه معدی- روده‌ای است که در بر گیرنده ی معده ("gastro"-) و روده ی کوچک ("entero"-) می‌باشد. گاستروآنتریت را هم‌ چنین «گاسترو»، «میکروب معده»، و «ویروس معده» هم نامیده‌اند. اگرچه این بیماری ربطی به آنفولانزا  ندارد، اما گاهی آن را «آنفولانزای معده» و «آنفولانزای گاستریک» هم نامیده‌اند.

این بیماری در ایالات متحده یکی از علل اصلی موربیدیته و بستری شدن در کودکان زیر 5 سال است و سالانه باعث تقریبا 300 مورد مرگ، بیش از 5/1 میلیون مورد ویزیت سرپایی و 200 هزار مورد بستری می‌شود. هزینه پزشکی مستقیم این بستری شدن‌ها 250 میلیون دلار و هزینه‌های غیر مستقیم آنها یک میلیارد دلار است. عفونت روتاویروسی علت یک‌سوم از کل بستری‌های مرتبط با اسهال در کودکان زیر 5 سال محسوب می‌شود. گاستروآنتریت در کودکان همچنین یک علت اصلی موربیدیته و مرگ ‌و میر در سراسر جهان است و سالانه 5/2 میلیون مرگ را در


 

منابع:                                        
1. Singh, Amandeep (July 2010). "Pediatric Emergency Medicine Practice Acute Gastroenteritis — An Update". Emergency Medicine Practice 7 (7).

2.Tate JE, Burton AH, Boschi-Pinto C, Steele AD, Duque J, Parashar UD (February 2012). "2008 estimate of worldwide rotavirus-associated mortality in children younger than 5 years before the introduction of universal rotavirus vaccination programmes: a systematic review and meta-analysis". The Lancet Infectious Diseases 12 (2): 136–41. DOI:10.1016/S1473-3099(11)70253-5. PMID 22030330.

3.Marshall JA, Bruggink LD (April 2011). "The dynamics of norovirus outbreak epidemics: recent insights". International Journal of Environmental Research and Public Health 8 (4): 1141–9. DOI:10.3390/ijerph8041141. PMC 3118882. PMID 21695033.

4.Man SM (December 2011). "The clinical importance of emerging Campylobacter species". Nature Reviews. Gastroenterology & Hepatology 8 (12): 669–85. DOI:10.1038/nrgastro.2011.191. PMID 22025030.

5. Eckardt AJ, Baumgart DC (January 2011). "Viral gastroenteritis in adults". Recent Patents on Anti-infective Drug Discovery 6 (1): 54–63. PMID 21210762.

6. Webber, Roger (2009). Communicable disease epidemiology and control: a global perspective (3rd ed.). Wallingford, Oxfordshire: Cabi. p. 79. ISBN 978-1-84593-504-7.

7. Galanis, E (2007 Sep 11). "Campylobacter and bacterial gastroenteritis.". CMAJ: Canadian Medical Association 177 (6): 570–1. DOI:10.1503/cmaj.070660. PMC 1963361. PMID 17846438.

8. Meloni, A; Locci, D, Frau, G, Masia, G, Nurchi, AM, Coppola, RC (2011 Oct). "Epidemiology and prevention of rotavirus infection: an underestimated issue?". The journal of maternal-fetal & neonatal medicine: the official journal of the European Association of Perinatal Medicine, the Federation of Asia and Oceania Perinatal Societies, the International Society of Perinatal Obstetricians 24 Suppl 2: 48–51. DOI:10.3109/14767058.2011.601920. PMID 21749188.

9. "Toolkit". DefeatDD. Retrieved 3 May 2012.

10. "Management of acute diarrhoea and vomiting due to gastoenteritis in children under 5". National Institute of Clinical Excellence. April 2009.

11. Tintinalli, Judith E. (2010). Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)). New York: McGraw-Hill Companies. pp. 830–839. ISBN 0-07-148480-9.

Mandell 2010 Chp. 93

12. Grimwood, K; Forbes, DA (2009 Dec). "Acute and persistent diarrhea.". Pediatric clinics of North America 56 (6): 1343–61. DOI:10.1016/j.pcl.2009.09.004. PMID 19962025.

13. "Viral Gastroenteritis". Center for Disease Control and Prevention. February 2011. Retrieved 16 April 2012.

14."BestBets: Fluid Treatment of Gastroenteritis in Adults".

15. Canavan A, Arant BS (October 2009). "Diagnosis and management of dehydration in children". Am Fam Physician 80 (7): 692–6. PMID 19817339.

16. Gregorio GV, Gonzales ML, Dans LF, Martinez EG (2009). Gregorio, Germana V. ed. "Polymer-based oral rehydration solution for treating acute watery diarrhoea". Cochrane Database Syst Rev (2): CD006519. DOI:10.1002/14651858.CD006519.pub2. PMID 19370638.

17. King CK, Glass R, Bresee JS, Duggan C (November 2003). "Managing acute gastroenteritis among children: oral rehydration, maintenance, and nutritional therapy". MMWR Recomm Rep 52 (RR-16): 1–16. PMID 14627948.

18. "Gastroenteritis". Oxford English Dictionary 2011. Retrieved January 15, 2012.

19. Churgay CA, Aftab Z. Gastroenteritis in children: Diagnosis, Prevention and Management. American Family Physician June 1, 2012; 85: 1059-62 & 1066-70.

کودکان زیر 5 سال موجب می‌شود. با این حال، با گسترش استفاده از درمان رهیدراتاسیون خوراکی، این مرگ‌ و میر در سراسر جهان طی 30 سال گذشته نصف شده است.

علت: همانطور که گفته شد علت اکثر موارد در کودکان در مقیاسی جهانی روتاویروس است و بعد از آن، آب و مواد غذایی آلوده به باکتری ها و انگل ها و برخی از کودکان به دنبال مصرف یک نوع غذای جدید ممکن است علائم این بیماری را نشان دهند. حتی در برخی از موارد، در کودکانی که از شیر مادر تغذیه می نمایند، به دنبال مصرف غذای جدید توسط مادر نیز، این علائم دیده می شود.

تظاهرات بالینی: گاستروآنتریت هم شامل اسهال و هم استفراغ است و در موارد معدودتر شامل یکی از این دو مورد است. ممکن است دردهای شمکی نیز وجود داشته باشد. اغلب علائم و نشانه‌ها بین ۷۲-۱۲ساعت پس از ابتلای فرد آلوده شروع می‌شوند. اگر عامل ویروسی باشد، وضعیت غالباً طی یک هفته رفع می‌شود برخی علت‌های ویروسی هم‌چنین ممکن است همراه با تب، خستگی، سردرد و درد عضلات باشد. اگر نمونه ی مدفوع خونی باشد احتمالاً عامل ویروسی نیست و به احتمال بیشتر باکتریایی است. برخی عفونت‌های باکتریایی ممکن است همراه با درد شدید شکمی باشد و هفته‌ها نیز طول بکشد.

کودکانی که با روتاویروس آلوده شده‌اند، اغلب بین سه تا هشت روز کاملاً بهبود می‌یابند البته در کشورهای فقیر، معمولاً درمان برای آلودگی‌های شدید در دسترس نیست و اسهال مزمن رایج است. دهیدراسیون یا کم آبی (علائم کم آبی شامل تشنگی بیش از حد، ولع زیاد نسبت به آب، بی حالی یا بی قراری شدید، چشم های گود افتاده، گریه بدون اشک، ملاج فوقانی فرو رفته، دهان خشکیده، کم شدن ادرار و پوست خیلی چروکیده می باشد که باید مادر این علایم را بشناسد) یکی از عوارض رایج اسهال است و کودکی که میزان قابل ملاحظه‌ای دهیدراسیون داشته باشد ممکن است پرشدن مجدد مویرگی ممتد، تورگور پوستی خفیف، و تنفس غیرطبیعی هم داشته باشد آلودگی‌های مکرر معمولاً در مناطقی با بهداشت نامناسب و سوء تغذیه  دیده می‌شود و می‌تواند موجب جلوگیری از رشد و تأخیر شناختی شود.

تشخیص بیماری: گاستروآنتریت معمولا بر اساس علائم و نشانه‌های موجود در فرد مبتلا در مطب تشخیص داده می‌شود. از آنجایی که علت دقیق بیماری تغییری در کنترل این بیماری ایجاد نمی‌کند، از این رو تعیین آن لزومی ندارد با این حال، بر روی افرادی که مدفوع خونی دارند، افرادی که ممکن است در معرض مسمومیت غذایی قرار گرفته باشند و افرادی که اخیراً به کشورهای در حال توسعه مسافرت کرده‌اند می‌بایست آزمایش مدفوع انجام شود و در زمان احتمال کم شدن آب بدن الکترولیت‌ها و عملکرد کلیه می‌بایست بررسی شود.

راه های انتقال: این بیماری ممکن است از راه استفاده از آب آلوده، یا استفاده مشترک از وسایل شخصی منتقل شود. در مکان‌هایی که در فصول بارانی و خشک به سر می‌برند، در طول فصل باران کیفیت آب معمولاً بدتر می‌شود، و این امر ارتباط تنگاتنگی با زمان شیوع این بیماری دارد در مناطقی از جهان همراه با فصل‌ها، عفونت‌ها در فصل زمستان شایع ترند. استفاده از شیشه شیر برای تغذیه کودکان و بهداشتی نبودن این شیشه‌ها یکی از مهمترین دلایل شیوع این بیماری در سطح جهانی است. میزان انتقال بیماری همچنین با بهداشت ضعیف، بویژه در بین کودکان، در خانواده‌های شلوغ و خانواده‌هایی که وضعیت تغذیه‌ای آنها از قبل ضعیف بوده در ارتباط می‌باشد. بزرگسالان، پس از تحمل این بیماری، ممکن است بدون اینکه نشانه یا علائمی از خود نشان دهند ناقل برخی از این ارگانیسم‌ها باشند و از این رو می‌توانند نقش ذخایر طبیعی در سرایت دادن این بیماری را داشته باشند. همچنین این بیماری از طریق دست دادن، تنفس در مجاورت فرد بیمار و مواد غذایی آلوده مثل میوه‌ها و سبزی‌هایی که به درستی و با دقت شسته نشده‌اند، منتقل می‌شود.

پیشگیری: پیشگیری همیشه مقدم بر درمان است.

- مهمترین راه جلوگیری از گاستروآنتریت رعایت بهداشت فردی و عمومی است.       

- وجود یک منبع آب پاک که به آسانی قابل دسترس می باشد، ضروری است.

- اقدامات فردی نظیر شست و شوی دست ها میزان بروز و شیوع التهاب معدی- روده‌ای را هم در کشورهای در حال توسعه و هم در کشورهای توسعه یافته به میزان ۳۰٪ کاهش می‌دهد

- شیر مادر هم در کاهش دفعات بروز عفونت و هم در مدت آن موثر می‌باشد.

- در فصل گرم سال، غذا باید تازه تهیه شود و غذای بچه ها را بیرون از یخچال نگهداری نکنیم.

- از مصرف غذاهای مشکوک که بیرون فروخته می شوند اجتناب کنیم.

- از خوردن زیاد غذاهای آماده(سوسیس، ساندویچ و...) بویژه برای بچه ها باید اجتناب کرد.

- بستنی در این فصل زیاد مصرف می شود، به همین دلیل پاستوریزه بودن بستنی بسیار مهم است.

- مسافرت ها در فصل تابستان زیاد است و باید از مصرف یخ های آلوده بویژه یخ های کارخانه ای که معلوم نیست چگونه این یخ ها را تهیه کرده اند خودداری کرد. از یخ به طور غیرمستقیم برای خنک کردن آب و نوشابه استفاده شود؛ یعنی بطری آب را لابه لای یخ بگذاریم، نه یخ را در لیوان آب بیندازیم. اگر در مواردی به آلودگی آب مشکوک شدیم، آب را 10 تا 15 دقیقه بجوشانیم.

- میوه های این فصل قابلیت شستشوی بالایی ندارند و پوست آنها کنده نمی شود مثل توت، توت فرنگی و زردآلو و گیلاس به همین دلیل بعد از شستشو ممکن است به طور ثانویه دچار آلودگی شوند. خوراندن این میوه ها را به نوزادان زیر یک سال اصلاً توصیه نمی شود و خوردن آنها برای کودکان بزرگتر هم با احتیاط توصیه می شود.

- نکته دیگر که در فصل گرما قابل توجه است، اینکه گرمازدگی  می تواند سبب بروز اسهال و استفراغ شود. توصیه می شود که کودکان زیر یک سال را در ساعت های گرم در طول روز (9 صبح تا 6 بعد از ظهر) بیرون نیاورید و اگر مجبور بودید، برای آنان یک مکان با سایه مناسب آماده کنید. در آفتاب بچه ها را نگهداری نکنید و مایعات سالم هم همراه داشته باشید.

درمان: اولین شیوه درمانی گاستروآنتریت در کودکان، استفاده از شیوه درمان کم آبی می‌باشد. این شیوه درمانی از طریق درمان خوراکی کم آبی قابل دستیابی است، اگرچه ممکن است در صورت بروز کاهش سطح هوشیاری یا کم آبی شدید وریدی مورد نیاز باشد. محصولات درمان خوراکی جایگزین که از کربوهیدرات‌های پیچیده (مانند گندم یا برنج) تولید شده‌اند ممکن است نسبت به محصولاتی که با استفاده از مواد قندی ساده تولید شده‌اند برتری داشته باشند. مایعاتی که دارای مواد قندی ساده بالایی هستند، نظیر نوشیدنی‌های غیر الکلی و آب میوه‌ها، به کودکان زیر ۵ سال توصیه نمی‌شود چرا که ممکن است این مایعات موجب افزایش بروز اسهال در آنها شوند در صورتی که داروهای ویژه و موثر درمان خوراکی کم آبی موجود نباشند و یا اینکه خوش طعم نباشند می‌توان از آب شرب استفاده کرد در صورت نیاز می‌توان از سوند معده برای انتقال مایعات به بیمار استفاده کرد.

به مادرانی که نوزادان خود را با شیر خود تغذیه می‌کنند توصیه می‌شود تا همین شیوه عادی تغذیه آنها را ادامه دهند و نوزادانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند می‌بایست بلافاصله پس از درمان کم آبی، تغذیه با شیر خشک را از سر بگیرند. کودکان می‌بایست در طول دوره‌های اسهال به تغذیه معمول خود ادامه دهند با این تفاوت که باید از مصرف غذاهایی که حاوی مواد قندی ساده می‌باشند اجتناب کنند. محصولاتی که با تخمیر شیر تولید می‌شوند نظیر ماست خیلی مفید می‌باشند. جایگزینی روی به نظر می‌رسد در کشورهای در حال توسعه در درمان و پیشگیری از اسهال در میان کودکان موثر باشد. توصیه می شود به کودک شیر گاو و یا غذاهایی که در ترکیب شان شیر گاو دارند، ندهید. همچنین برای جلوگیری از کم‌آبی، به کودک مقادیر زیادی مایعات رقیق صاف نظیر چای، ژلهٔ آبکی و محلول‌های تجارتی الکترولیت مثل او ـ آر ـ اس (که از داروخانه قابل تهیه است)بدهید. در صورت تب، به کودک استامینوفن بدهید نه آسپیرین. در نظر داشته باشید کودک نیاز به استراحت دارد. همچنین از مصرف آب میوه و مواد شیرین که باعث شدیدتر شدن اسهال می گردند، پرهیز نمایید. تغذیه با مواد غذایی سبک مانند برنج، موز و سیب زمینی را کم کم آغاز نمایید. بعد از تماس با کودک دستهایتان را دقیقاً بشوئید. به هیچ وجه به روده ی کودک استراحت ندهید و مایعات را فراوان به کودک بخورانند. در بدترین شرایط اسهال هنوز60 تا70 درصد مواد غذایی جذب می شوند. حتی اگر تغذیه، اسهال را تشدید می کند، ولی به دلیل جلوگیری از سوء تغذیه مهم می باشد، بنابراین باید دفعات تغذیه را زیاد کرد. اگر استفراغ مانع تغذیه می شود باید با حجم کم و دفعات زیاد به بچه ها مایعات داد که خودش مانع از استفراغ می شود.

هر چند برای درمان عارضه گاستروآنتریت بیشتر باید استراحت کرد و تقویت بدن مهم‌ترین عامل کمک کننده به بهبود زودهنگام است، اما اگر حالت استفراغ بیشتر از دو روز و اسهال بیشتر از چند روز طول بکشد، یا دچار اسهال خونی شوید، یا تب بالای 38 درجه سانتی‌گراد یا دردهای شکمی شدید و ضعف و گیجی داشته باشید، مراجعه به پزشک واجب می‌شود. با این حال اگر هر یک از علائم گاستروآنتریت در کودک تان ظاهر شد، حتی اگر این علائم خفیف بودند، حتما فورا به پزشک مراجعه کنید و منتظر بروز علائم بعدی نباشید.

 

 

[ ۱۳٩٤/۳/٥ ] [ ٥:٢۳ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]