فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

پایگاه تغذیه سالم مدارس

پایگاه تغذیه سالم مدارس

منبع : دستـورالعمـلپایگاه تغذیه سالم مدارسدفتر سلامت و پیشگیری از آسیب های اجتماعی

تهیه کننده: مرضیه سنچولی مقدم ، علیرضا جعفری کخا

کودکان در سنین مدرسه، روزانه، به مقدار کافی انرژی و پروتئین برای انجام فعالیت ها، رشد و ... نیاز دارند که بخشی از این نیاز که حدود 500-300 کالری است باید از طریق میان وعده تأمین گردد. از آنجایی که این کودکان در روزهایی که در مدرسه هستند، این نیاز را از طریق خرید مواد خوراکی در مدرسه تأمین کنند لذا باید


 هم مکان عرضه میان وعده و هم خود مواد خوراکی دارای شرایط بهداشتی باشند تا سلامت دانش آموزان حفظ و ارتقاء یابد.

تعاریف:

- پایگاه تعذیه سالم: مکانی زیر نظر تعاونی آموزشگاه جهت عرضه و فروش میان وعده در مدرسه است که ساختمان آن مطابق با تبصره 3 ماده 2 آیین نامه بهداشت محیط مدارس احداث و تجهیز شده است.

- میان وعده: مواد خوراکی با ارزش که تأمین کننده حداقل 500-300 کالری از انرژی مورد نیاز روزانه دانش آموزان است. که علاوه بر سه وعده اصلی غذایی ، مصرف می شود.

- مواد خوراکی سالم و با ارزش: به مواد خوراکی گفته می شود که ضمن تأمین حدود 500-300 کالری از انرژی مورد نیاز دانش آموزان ، به عنوان میان وعده ، مطابق با استانداردهای بهداشتی تهیه و با دارا بودن شرایط بهداشتی در پایگاه تغذیه سالم به دانش آموزان عرضه و فروخته می شود.

- مواد خوراکی نا سالم و کم ارزش: این مواد، مواد خوراکی هستند که دارای حداقل یکی از شرایط زیر باشند :

1- به صورت غیر بهداشتی تهیه شده اند.

2- عرضه آن بصورت غیر بهداشتی و فاقد استانداردهای لازم است.

3- ارزش غذایی بسیار پایین دارند.

4- بعلت داشتن مواد افزودنی و برخی مواد زیان آور برای سلامت مضرند.

شرایط مواد خوراکی سالم پایگاه تغذیه سالم

این مواد عبارتند از :

الف) انواع خوراکی های بسته بندی شده دارای پروانه ساخت از وزارت بهداشت، درمان و آموزش بهداشتی، علامت استاندارد، نام و نشانی کارخانه، تاریخ تولید و انقضای معتبر، ترکیبات تشکیل دهنده، ارزش غذایی و دارای پوشش سالم و تمیز، این مواد شامل :

- خشکبار، خرما، انواع مغزها(بادام زمینی، بادام، بادام هندی، فندق، پسته) کشمش، نخودچی، آجیل، سویا، توت خشک، انجیر خشک

- انواع ماست، کشک، انواع پنیر(همه پاستوریزه و استریلیزه )، بستنی (به جز بستنی یخی )

- انواع میوه سالم شسته شده و ضد عفونی شده در بسته بندی های یک نفره وکیوم شده و انواع میوه خشک

- نوشیدنی ها شامل انواع شیر، دوغ بدون گاز، ماءالشعیر، انواع آبمیوه طبیعی و آب معدنی (پاستوریزه و استریلیزه)

- بیسکویت، کیک و کلوچه ساده و سبوس دار و بدون کرم. کیک  و کلوچه ترجیحاً از نوع غنی شده و تهیه شده با روغن حاوی اسید چرب با ترانس زیر 5 درصد باشد.

توصیه می شود از نان های سفید بعلت دارا بودن نمایه کلیسمی بالا، کمتر استفاده شود و به جای آن انواع سبوس دارد عرضه شود.

ب) لقمه سالم شامل نان و پنیر و گردو، نان و تخم مرغ ، نان و پنیر و خیار، نان و پنیر گوجه فرنگی و نان و کره و عسل.  

تبصره:

پنیر با شرایط بند الف در بسته بندی های یک نفره،  خیار و گوجه شسته شده و ضد عفونی شده و  تخم مرغ پخته با پوست در اختیار دانش آموز گذاشته شود.

ج) پخت و عرضه غذاهای گرم مانند آش، انواع سوپ، لوبیا، عدس پخته، حلیم، شله زرد، سمنو و فرنی به شرط:

- داشتن آشپزخانه مطابق با تبصره 3 ماده 2 آیین نامه بهداشت محیط مدارس و پخت روزانه

- ارایه مواد غذایی در ظروف یکبار مصرف

- نظارت انجمن اولیاء و مربیان بر پخت و توزیع

- پخت در شرایط بهداشتی و رعایت کامل نکات بهداشتی و یا در بسته بندی کارخانه ای مطابق با بند الف

مواد غذایی که عرضه و فروش آن در پایگاه تغذیه سالم ممنوع است :

1- انواع پفک، انواع تخمه، نوشابه های گازدار (بجز ماءالشعیر)، آدامس، شکلات، پاستیل، سوسیس، کالباس، سالاد الویه، چیپس، انواع لواشک، آلو و آلوچه فاقد شرایط بند الف، آب نبات هایی که به سطح دندان می چسبند، آب میوه هایی که از آب، قند و اسانس میوه تهیه شده اند، فلافل و بستنی یخی

2- محصولات غذایی سالم ( بندهای الف و د ) بدون دسته بندی

3- محصولات غذایی سالم با بسته بندی فاقد پروانه ساخت از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تاریخ تولید و انقضاء معتبر، علامت استاندارد، نام و نشانی کارخانه، ترکیبات تشکیل دهنده، پوشش ناسالم و ...

4- کیک، کلوچه تهیه شده با روغن حاوی اسید چرب نوع ترانس بیش از 11 درصد

5- سایر مواد خوراکی که برای سلامت دانش آموزان مضر است.

تذکر:

اعلامیه لیست مواد غذایی قابل عرضه در بوفه مدارس باید در محل مناسب و در معرض دید دانش آموزان و کارکنان مدارس نصب گردد.

شرایط مکان فیزیکی پایگاه تغذیه سالم:

1- دارای فضای مناسب

2- داشتن فاصله از سرویس های بهداشتی

3- قابل دسترس دانش آموزان

4- دارای نور کافی و مناسب

5- دیوار بدون درز و شکاف از جنس قابل شستشو و به رنگ روشن

6- کف از جنس قابل شستشو و دارای شیب به سمت آبراه

7- درها و پنجره ها بدون شکستگی و ترک خوردگی

تجهیزات :

1- درب ها و پنجره ها مجهز به توری باشند.

2- دارای یخچال باشد(در صورت نگهداری و عرضه مواد خوراکی فساد پذیر).

3- دارای سینک ظرفشویی مجهز به سیستم لوله کشی آب گرم و سرد و صابون مایع

1-      دارای قفسه مناسب برای چیدن مواد غذایی

2-      مجهز به هواکش و دارای تهویه مناسب

3-      دارای سطل زباله دربدار از جنس قابل شستشو با کیسه زباله

4-      دارای کپسول آتش نشانی در صورت داشتن اجاق گاز

تذکر:

نظافت و شست و شوی روزانه پایگاه و تجهیزات آن الزامی است.

 

شرایط فروشنده مواد غذایی در پایگاه تغذیه سالم :

-         نداشتن سوء پیشینه

-         دارا بودن حداقل تحصیلات دوره ابتدایی

-         دارا بودن کارت سلامت معتبر و الصاق آن در پایگاه

-         رعایت کامل اصول بهداشت فردی

-         استفاده از روپوش به رنگ روشن و استفاده از دستکش یکبار مصرف هنگام عرضه مواد خوراکی

-         شرایط مدیریت پایگاه تغذیه سالم، با نظارت و همکاری شورای دانش آموزی با رعایت شرایط فوق بلامانع است.

تذکر:

در صورت داشتن زخم در دست و صورت و ابتلا به بیماری های واگیر تا بهبودی کامل از فروش موادغذایی خودداری گردد.

 

 

 

جدول فهرست مواد غذایی مجاز قابل عرضه در پایگاه های تغذیه سالم ( بوفه ها  )

ردیف

نوع مواد غذائی

فهرست غذاهای مجاز

1

شیر و فرآورده های آن

انواع بستنی (بجز بستنی یخی)، شیر با طعم های مختلف، انواع ماست، کشک، پنیر(پاستوریزه یا استریلیزه)

2

خشکبار

شامل ‌پسته، بادام، بادام زمینی، بادام هندی ، فندق، گردو، نخودچی، توت خشک، انجیز خشک، کشمش، آجیل، سویا و ...

3

لقمه سالم

شامل : نان و پنیر و گردو، نان و پنیر و خیار و گوچه، نان و کره و عسل، نان و تخم مرغ (ترجیحاً نان از انواع سبوس دار)

4

بیسکویت ، کیک و کلوچه

انواع بیسکویت های ساده و سبوس دار بدون کرم، کیک ها و کلوچه ها و نان های شیرین، ترجیحاً از نوع غنی شده و تهیه شده با روغن حاوی اسید چرب با ترانس 5٪

5

کلوچه سنتی

کلمپه کرمان، نان برنجی کرمانشاه، کلوچه شمال، کلوچه خرمایی جنوب

6

غذاهای گرم

شامل‌انواع آش، لوبیا پخته، عدس پخته، حلیم، شله زرد، سمنو، فرنی و شیربرنج در صورت پخت روزانه و رعایت موازین بهداشتی هنگام تهیه و پخت و توزیع در پایگاه تغذیه سالم (بوفه)

7

خرما

به صورت بسته بندی شده بدون دخالت دست و دارای برچسب مشخص

8

میوه ها

شامل سیب، گلابی، نارنگی و پرتقال و موز در صورت شستشو و ضد عفونی و انواع میوه جات خشک

9

نوشیدنی های مجاز

آب میوه های مجاز، دوغ، ماء‌الشعیر، آب معدنی ( همه پاستوریزه یا استریلیزه)

این جدول در پایگاه تغذیه سالم و در معرض دید دانش آموزان نصب گردد.

 

توجه:

تمامی مواد غذایی مندرج در جدول فوق ( بجز بندهای 3 و 6 ) باید در بسته بندی دارای پروانه ساخت از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، علامت استاندارد، نام و نشانی کارخانه، تاریخ تولید و انقضای معتبر، ترکیبات تشکیل دهنده، ارزش غذایی و دارای پوشش سالم و تمیز باشند.

[ ۱۳٩٤/۳/٦ ] [ ٥:٢۱ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]