فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

اهمیت گزارشدهی پیامدهای نامطلوب ایمن سازی( AEFI)

اهمیت گزارشدهی پیامدهای نامطلوب ایمن سازی( AEFI)

تهیه کننده : امیر بزی شاد  کارشناس بیماریها

منابع :  راهنمای کشوری مراقبت پیامدهای نامطلوب ایمن سازی . دکتر محمد مهدی گویا ، دکتر سید محسن زهرایی وهمکاران ناشر: اندیشمند     سال چاپ : 1390

هدف ایمن سازی، حفاظت فرد و جامعه در برابر بیماری های قابل پیشگیری با واکسن است. گرچه واکسن های مورد استفاده از نظر میزان اثربخشی، بسیار مورد اطمینان هستند و عوارض جانبی آنها ناچیز است اما بطور کلی هیچ واکسنی عاری از عوارض جانبی نیست. افرادی که واکسن دریافت می کنند ممکن است


دچار عوارض جانبی خفیف ناشی از مصرف آن شوند و یا در موارد نادر با عوارض شدید و حتی تهدید کننده زندگی مواجه شوند. این واکنش ها در بعضی مواقع حاصل اثرات خود واکسن هستند و در بعضی دیگر به دلیل خطا در نحوه نگهداری و یا تجویز واکسن اتفاق      می افتند. به هر حال هرچه باشد، هرگاه واکنش نامطلوبی متعاقب ایمنسازی بروز نماید ، باعث نگرانی مردم می شود تاجایی که ممکن است از نوبت بعدی ایمن سازی کودکان خود، صرف نظر کنند.

مراقبت عوارض نامطلوب پس از ایمن سازی به مفهوم پایش سلامت ایمن سازی است و به اعتبار برنامه ایمن سازی کمک می کند. گزارش دهی و بررسی موارد عوارض منتسب به واکسن می تواند به منظور شناسایی و تصحیح خطاهای برنامه و تشخیص وقایع همزمان از عوارض واقعی نامطلوب مربوط به واکسن، مورد استفاده قرار گیرد.

تعریف AEFI   (پیامدهای نامطلوب ایمنسازی ):

هر پی آمد نامطلوب متعاقب ایمنسازی که عقیده بر آن است که علت آن توسط ایمنسازیایجاد شده باشد .

واکنش واکسن ها :

واکسنیکه کمترین عوارض و بیشترین پاسخ ایمنیرا ایجاد کند واکسن خوب و موفقی است. واکنش های موضعی، تب، علائم عمومی، جزء پاسخ های ایمنی واکسن هستند.

واکنش های موضعی: شامل درد، تورم و یا قرمزی محل تزریق که مورد انتظار برای اغلب واکسن ها ده درصد است. 

واکنش های عمومی: شامل تب بوده که پس از واکسیناسیون حدود ده درصد است و دیگر واکنش های عمومی  مثل خستگی، رنگ پریدگی و بی اشتهایی.


 

عوارض نامطلوب پس از ایمن سازی به 5 گروه طبقه بندی  می شود:

واکنش واکسن

مواردی که مربوط به جزء لاینفک خود واکسن بوده حتی اگر واکسن بطور صحیح هم داده شود.

اشتباه در برنامه

مواردی که مربوط به آماده کردن، حمل و نقل و نحوه تزریق واکسنهاست.

همزمانی

حوادثی که بعد از ایمنسازی اتفاق افتاده اما ارتباطی به واکسن و واکسیناسیون ندارد.

واکنش تزریقات

ناشی از دلشوره یا درد ناشی از تزریق واکسن است .

ناشناخته

مواردی که ناشناخته باقی می ماند

 

عوارض خفیف، شایع واکسن ها و درمان آنها :

واکسن

عوارض موضعی

(درد، ورم، قرمزی)

تب بالای 38 درجه

علایم عمومی

(سر درد، اسهال، درد عضلانی)

ب ث ژ

95-90 %

-

-

هموفیلوس آنفلوآنزا

15- 5 درصد

10-2 درصد

-

هپاتیت ب

بزرگسالان حدود 15 در صد

خردسالان حدود 5 درصد

6-1 درصد

-

MMR

حدود 10 درصد

15- 5 درصد

5 درصد (راش )

OPV

-

کمتر از یک درصد

کمتر از یک درصد

T/DT/Td

حدود ده درصد

حدود 10 درصد

حدود 25 درصد

سیاه سرفه ( ثلاث )

تا50 درصد

تا50 درصد

تا 55 درصد

درمان

کمپرس آب سرد در محل تزریق، مسکن و تب بر

مایعات اضافی، لباس های مناسب، پاشویه، مسکن و تب بر

مایعات اضافی ، مسکن و تب بر

 


آبسه محل تزریق ‌:‌

ضایعهای در محل تزریق که حاوی مایع بوده و حالت مواج داشته و یا سرباز کرده باشد که میتواند همراه با تب یا بدون تب باشد و شامل انواع ذیل است :

- آبسه باکتریال: وجود چرک، علائم التهابی، تب، کشت مثبت، رنگ آمیزی گرم مثبت یا پیدا کردن نوتروفیل، اغلب به نفع وجود یک آبسه میکروبی است.

- آبسه استریل: حالتی است که شواهدی مبنی بر وجود عفونت باکتریال، متعاقب بررسیهای انجام شده در یک آبسه وجود ندارد.

خطایبرنامه:

خطای برنامه ناشی از اشتباهات و حوادث در هنگام تهیه، حمل و نقل و یا تجویز واکسن  می باشد کهاکثر آنها قابل پیشگیری  و کاهش هستند. شایع ترین خطاهای برنامه عفونت ها هستند که بوسیله تزریق غیر استریل ایجاد می شود.

راهکارهای جلوگیری از خطای برنامه:

بطور کلی به منظور جلوگیری از خطای برنامه ، رعایت زنجیره سرما و توجه به ایمنی تزریق دارای اهمیت ویژه ای است که رعایت  نکات ذیل در جلوگیری از خطای برنامه موثر است :

- واکسن باید فقط بوسیله حلال مخصوص هر کارخانه بازسازی شود

- واکسن های بازسازی شده باید در پایان هر جلسه ایمنسازی و حداکثر 6 ساعت پس از بازسازی دور ریخته شود و هرگز دوباره مورد استفاده قرار نگیرد .

- تاریخ انقضاء واکسنها کنترل شود.

- واکسن های که مشمول نگهداری تا تاریخ انقضاء هستند( ثلاث، پولیو، توام بزرگسال، خردسال و هپاتیت) پس از باز شدن ویال بیش از یکماه مورد استفاده قرار نگیرد.

- هیچ گونه دارو یا ماده دیگری نباید در یخچال مخصوص نگهداری واکسن نگهداری شود.

موانعی که درگزارش دهی عوارض ناشی از واکسن ها وجوددارد؟

  • بی توجهی

  • عدم اطلاع از مراحل وسیستم گزارش دهی

  • ترس از اینکه توبیخ شود

  • احساس مقصر بودن

  • عدم اطمینان از تشخیص

    راهکارهای از بین  بردن موانع گزارش دهی:

1- افزایش آگاهی پرسنل در مورد اهمیت سیستم گزارش دهی

2- آسان کردن مراحل گزارش

3- تشویق و ترویج اینکه هدف یافتن مشکلات است نه سرزنش

4- ارسال پس خوراند

چه عوارضی باید گزارش شوند ؟

1- کلیه شوک هایی که در مدت 24 ساعت پس از واکسیناسیون بروز نماید.

2- کلیه آبسه های محل تزریق واکسن که در مدت 72 ساعت پس از واکسیناسیون به وجود آیند.

3- لنفادنیت های ناشی از واکسن ب ث ژ در هر زمان که پس از تلقیح واکسن ایجاد شوند(حتی تا شش ماه) باید در مدت 24 ساعت گزارش شوند.

4- عوارض موضعی شدید یا غیر شدید که در مدت 72 ساعت پس از واکسیناسیون به وجود آیند.

5- تب بالاتر از 5/38 درجه زیر بغلی که در مدت 72 ساعت پس از واکسیناسیون بروز نماید.

6- فلجی که در مدت یک ماه پس از واکسیناسیون بروز نماید.

7- درد مفاصل (آرترالژی) که متعاقب واکسیناسیون به وجود آید.

8- تشنج که 72 ساعت پس از واکسیناسیون بروز نماید.

9- جیغ زدن مداوم و بی قراری که بیش از سه ساعت به طول انجامد.

10- بروز استفراغ که به طور مکرر اتفاق بیافتد.

11- کلیه موارد مرگی که در فاصله 4 هفته پس از واکسیناسیون اتفاق افتد و هیچ بیماری خاص و دلیل قابل قبولی برای آن وجود نداشته باشد.

12- سایر رویدادهایی در مدت 4 هفته پس از واکسیناسیون،که تصور می شود مربوط به واکسیناسیون باشد.

13- سایر عوارض و واکنش هایی از قبیل حساسیت های پوستی، کاهش سطح هوشیاری، تنگی نفس، بی قراری که بعد از انجام واکسیناسیون بروز نماید.

موارد که بایستی بصورت تلفنی (فوری ) گزارش شوند :

- کلیه موارد مرگ ناشی از واکسیناسیون

- کلیه موارد بستری در بیمارستان به علت عارضه ناشی از واکسیناسیون

- کلیه آبسه های محل تزریق

- هرگونه عارضه که بصورت خوشه ای بروز نماید

- سایر عوارض در صورت ایجاد نگرانی در جامعه

نحوه گزارش دهی AEFI :

اگر فردی پس از انجام واکسیناسیون مراجعه نمود و عارضه ای را به واکسیناسیون ارتباط داد آن علامت را عارضه تلقی نموده و گزارش نمایید.

فرم های گزارش دهی :

فرم شماره یک: لیست خطی موارد ناشی از واکسن

فرم شماره دو: فرم انفرادی گزارش دهی عوارض ناشی از واکسیناسیون

فرم شماره سه: فرم بررسی عوارض ناخواسته ناشی از واکسیناسیون

 

 

 

[ ۱۳٩٤/٤/۳۱ ] [ ٦:٢٠ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]