فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

تحولات جمعیتی در ایران

تحولات جمعیتی در ایران

تهیه وتدوین: ناهید قویدل کارشناس سلامت باروری شبکه بهداشت و درمان شهرستان هامون

منبع: آموزش سلامت باروری در راستای ارتقای نرخ باروری کلی، مدیریت سلامت جمعیت، خانواده، تغذیه و مدارس/ باروری سالم- معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، تابستان1393

همانند اکثر کشورهای در حال توسعه، ایران نیز بعد از جنگ جهانی دوم مراحل انتقال جمعیتی را با کاهش اساسی و مستمر مرگ و میر آغاز


 کرد. در فاصله دهه1330تا دهه1360 ایران با رشد بی سابقه و شتابان جمعیت مواجه بود. بطوری که میانگین رشد سالانه جمعیت در این چهار دهه به رقمی حدود 3 درصد بالغ می شد.

رشد سالانه 3 درصد، سبب شد جمعیت هر23 سال دو برابر و در طول یک قرن بیش از شانزده برابر شود بطوری که جمعیت ایران از رقمی کمتر از 19میلیون نفر در سال 1335به رقمی در حدود50 میلیون نفر در سال 1365بالغ شد. پیشرفت و توسعه بهداشت و به تبع آن کاهش میزان های مرگ و میر به ویژه مرگ و میر نوزادان و کودکان، در این سال ها نقش اصلی و تعیین کننده در شتاب رشد جمعیت داشته است. چنین روندی میزان سالانه رشد طبیعی جمعیت در فاصله سال های 1355تا 1365را به رقم بی سابقه 2/3درصد رساند.

پس از انجام سرشماری 1365و وقوف به جمعیت 50 میلیونی کشور و از آن مهمتر وقوف به روند بی سابقه رشد شتابان جمعیت، دولت و دستگاه های برنامه ریزی لزوم اتخاذ سیاست هائی در جهت تعدیل میزان رشد جمعیت از طریق تشویق و ترغیب برنامه های تنظیم خانواده وکاهش سطح زاد و ولد و باروری را اجتناب ناپذیر دانستند. به طوری که از سال 1367 این سیاست ها در متن اولین برنامه توسعه اقتصادی و اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی قرار گرفت.

به تدریج آشنایی خانواده ها و زوجین با برنامه های تنظیم خانواده و توجه به بهداشت و آموزش فرزندان و به طورکلی توسعه خواهی و توجه به کیفیت زندگی، منجر به استقبال آنان از برنامه های تنظیم خانواده و کنترل جمعیت شد. بدین ترتیب برنامه ریزی و مساعدت دولت و آمادگی و استقبال خانواده ها و زوجین، در دهه1370سطح باروری را در ایران با سرعتی استثنائی که در سطح بین المللی کم سابقه و شاید هم بی سابقه بود کاهش داد.

در قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی پیش بینی شده بود در سال1390میزان باروری کلی زنان از 6/2 به 4 و نرخ رشد طبیعی جمعیت از 3/2 به 2/3 برسد. ولی در عمل رویدادی بسیار فراتر از این پیش بینی رخ داد، بطوری که در سال 1371 این هدف میسر گردید. در آن زمان می بایست سیاست های تنظیم خانواده تغییر می یافت ولی این اتفاق نیفتاد. در سال1390میزان باروری کلی زنان به 7/ 1یا 6/1 و نرخ رشد طبیعی جمعیت به 29/1 درصد رسید.

تحول میزان باروری کل و ناخالص تجدید نسل در سال های90-1367

سال

میزان باروری کل

میزان ناخالص تجدید نسل

1367

2/6

03/3

1371

4

95/1

1379

1/2

02/1

1385

8/1

87/.

1390

7/1(ثبت احوال) 6/1(سازمان ملل)

78/.

 

 

 

[ ۱۳٩٤/۸/٥ ] [ ۸:٠۸ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]