فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

مشکلات غذا خوردن در کودکان

مشکلات غذا خوردن در کودکان

حبیب اله شهرکی واحد – مسئول اداره نظارت بر دارو و مواد مخدر

منبع: تغذیه کودک و نوجوان در سلامت و بیماری، دکتر رویا کلیشادی، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، پاییز 1383

از ابتدای خلقت بشر تاکنون، سلامت و تامین غذا از مهمترین دغدغه های انسان بوده است و تاثیر این دو بر یکدیگر به تاریخ بشر بر می گردد. پیشرفت تمدن بشری توانسته اهمیت تغذیه و سلامت را به جایگاه کنونی آن ارتقاء دهد.

تغذیه صحیح برای هر سن به معنای استفاده از مواد غذایی مناسب می باشد که بدن با سوخت و ساز آن، مواد مغذی و انرژی کافی بر اساس نیازهای هر فرد را تامین می نماید.

در سنین خردسالی(1 تا 5 سالگی) الگوی غذایی شکل گرفته و بتدریج همانند بزرگسالان می شود. هرچند نیازهای غذایی با سایر سنین متفاوت است ولی سلیقه های غذایی فرد در این سال ها شکل گرفته و


پایدار می ماند. از سوی دیگر رفتارها و عادات نادرست غذایی در این سنین شایع بوده و باعث بروز نگرانی های شدید در اعضاء خانواده می شود.

پس از سال اول عمر و پایان دوران شیرخواری، سرعت رشد کودک کند می شود. اندام ها سریع تر از تنه رشد می کنند و به همین دلیل ساختار بدنی تغییر شکل می دهد. از سن 2 تا 5 سالگی تکامل ذهنی و حرکتی به سرعت ادامه می یابد ولی سرعت رشد قدی کند می شود.

نیازهای غذایی خردسالان تفاوت های عمده ای با نیازها در بزرگسالان دارد.

رژیم غذایی خردسال باید بتواند موارد ذیل را تامین نماید:

  • تکامل سریع مغزی

  • رشد قدی

  • تکامل سیستم ایمنی

  • انرژی لازم برای فعالیت بدنی

پیشگیری از بسیاری از بیماری های سنین بزرگسالی مانند پرفشاری خون، چاقی، پوکی استخوان، بالا بودن کلسترول خون و بیماری های قلبی عروقی نقش داشته باشد.

دلایل شایع مشکلات غذایی در کودکان 2 تا 5 ساله:

- مصرف بیش از حد مایعات: مصرف بیش از حد شیر، آب میوه و یا انواع شربت باعث می شود کودک علاقه ای به خوردن مواد غذایی جامد نشان ندهد.

- نرم کردن بیش از حد غذا: اگر در طول سال دوم زندگی هم هنوز مانند سال اول غذاهای خیلی نرم شده به کودک داده شود، او به جویدن غذا عادت نمی کند و تا مدت ها از خوردن مواد غذایی سفت خودداری خواهد کرد و یا تکه های گوشت یا سبزی و .. موجود در غذا  را جدا کرده و نمی خورد. به همین دلیل است که از سنین 9-8 ماهگی باید به تدریج قوام غذای کودک را کمی سفت تر کرد تا کم کم به جویدن مواد غذایی عادت کند.

- عدم رعایت تنوع در مواد غذایی: کودکان سلیقه های متفاوت غذایی دارند ولی همه آنها دارای هرنوع سلیقه ای باشند، تنوع طلب بوده و به زودی از یکنواخت بودن غذا خسته می شوند، لذا باید به طور مرتب با ایجاد تغییرات جزئی در غذای ایشان، به آن تنوع بخشید حتی اگر مواد تشکیل دهنده آن یکسان باشد.

- عدم رعایت نظم در غذا دادن به کودک: دادن میان وعده های غذایی در زمان نزدیک به وعده اصلی غذا و یا عدم رعایت فاصله منظم بین وعده های غذایی اصلی باعث می شود کودک دچار سیری کاذب شده و از خوردن غذا خودداری نماید.

- پر کردن بیش از حد ظرف غذای کودک: اگر حجم زیادی غذا در ظرف کودک ریخته شود، کودک علاقه ای به خوردن آن نشان      نمی دهد و چون می داند که نخواهد توانست همه غذای موجود در ظرف را بخورد، دچار اضطراب شده و از غذا خوردن خودداری خواهد کرد. ولی اگر غذا به مقادیر کم تقسیم و به تدریج در بشقاب گذاشته شود، ظاهر غذا برای کودک جذاب تر و علاقه او به غذا خوردن بیشتر خواهد شد.

- اضطراب والدین: در بیشتر موارد، والدین از فرط علاقه به فرزندخود، بیش از حد نگران وضعیت تغذیه او هستند و در بسیاری موارد می پندارند که حجم غذایی که فرزندشان می خورد خیلی کم است و تصورات اشتباهی از میزان غذای لازم برای کودک دارند. وقتی کودک از خوردن غذا در حد مورد انتظار والدین خودداری می کند، اضطراب و نگرانی خانواده بیشتر شده و متوسل به زور و تهدید کودک و یا خواهش و تمنا از او می شوند که در هر حال باعث تشدید لجبازی او و در نتیجه تشدید بی اشتهایی او خواهد شد.

- واکنش روحی منفی نسبت به یک ماده غذایی خاص: کودک ممکن است به دلیل شرایط روحی خاص مانند تولد یک فرزند دیگر در خانواده، یا به هر دلیل دیگر برای جلب توجه اطرافیان، از غذا خوردن امتناع کند، از سوی دیگر ممکن است کودک از نوع خاصی از غذا، خاطره بدی در ذهن خود داشته باشد به عنوان مثال اگر یکبار آن غذا باعث سوختن زبان او شده و یا در حلق او پریده و باعث استفراغ شده باشد باعث شکل گیری خاطره های منفی در ذهن او شده و در نتیجه کودک تا مدتی از خوردن آن ماده غذایی بخصوص خودداری خواهد کرد. والدین باید به این نکته دقت داشته باشند و اگر مایلند فرزندشان از نوعی ماده غذایی مفید که مورد علاقه اش نیست استفاده کند باید مقادیر کمی از آن را به تدیج با سایر مواد غذایی مخلوط کند تا وجود آن در ظاهر غذا مشخص نباشد.

- بیش فعالی کودک: ویژگی خلق و خوی برخی کودکان به گونه ای است که همیشه در جنب و جوش هستند و هیچگاه نمی توانند برای مدت طولانی و به آرامی بنشینند. والدین چنین کودکانی نباید انتظار داشته باشند که فرزندشان در حین غذا خوردن، کاملا آرام بنشیند و همه توجه اش به غذا باشد، در صورت اصرار والدین به آرام نشستن کودک، لجبازی و بی قراری او بیشتر خواهد شد. البته در این موارد نیز نباید افراد خانواده به دنبال کودک راه بیافتد تا به او غذا بدهند بلکه باید اجازه دهند کودک در حالی که دنبال سرگرمی خود می باشد، به طور مکرر به سراغ غذا بیاید و غذا خوردن را جزئی از فعالیت و جنب و جوش خود بداند.

راهکارهایی برای مقابله با غذا نخوردن کودک:

- لازم است والدین تلاش کنند تا محیط غذا خوردن کودک، محیطی شاد و سرگرم کننده باشد.

- در صورتیکه روند رشد کودک مناسب باشد خانواده باید اطمینان خاطر داشته باشد که خطری فرزندشان را تهدید نمی کند تا دلهره و اضطراب ایشان باعث تشدید بی اشتهایی کودک نشود.

- لازم است خانواده میزان غذای مورد نیاز کودک و خلق و خوی سرکش او در این سن را در نظر داشته باشند.

در بیشتر موارد، غذا نخوردن کودکان، دوره ای گذرا دارد و باید از خانواده خواست تا آرامش خود را حفظ کرده و از روش های توصیه شده ذیل استفاده نماید :

  • میزان غذا و یا میان وعده غذایی که در هر نوبت در اختیار کودک قرار داده می شود باید حجم کمی داشته باشد.

  • هر وعده غذایی را با مواد غذایی مورد علاقه کودک شروع کنید.

  • حد و مرزی برای طول مدت غذا خوردن کودک در نظر بگیرید، به عنوان مثال نیم ساعت .

  • باقیمانده غذای کودک را از سر سفره ببرید بدون اینکه در مورد آن با دیگران بحث کنید.

  • سعی کنید نسبت به غذا خوردن یا نخوردن کودک، واکنش نشان ندهید و خود را خیلی خوشحال یا ناراحت نشان ندهید تا کودک متوجه نشود غذا خوردن یا نخوردن او تا چه حد برای شما اهمیت دارد.

  • در حضور کودک در مورد غذا نخوردن او با دیگران بحث نکنید تا کودک احساس نکند با غذا نخوردن شخصیت مهمی شده و مورد توجه جمع قرار می گیرد.

  • با زور و تهدید و یا خواهش و تمنا به کودک غذا ندهید.

  • هرچند مشکل است، اما آرامش و خونسردی خود را حفظ کنید.

 

[ ۱۳٩٤/۸/٥ ] [ ۸:۱٩ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]