فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

بیماری هپاتیت

بیماری هپاتیت  

غلامحسین مالدار – نورعلی اصغری–  فاطمه میر

منبع:کتاب اپیدمیولوژی بیماریهای شایع منطقه سیستان

بیماری هپاتیت یکی از شایع ترین بیماری های عفونی در دنیا و نهمین علت مرگ در سراسر جهان است. بیماری هپاتیت نقش عمده ای را در ابتلاء و مرگ و میر انسان ها دارد. طبق گزارش مرکز کنترل بیماریها (CDC) در سراسر دنیا تقریبا 350 میلیون نفر حامل ویروس هپاتیت B هستند که تقریباًً یک سوم آنها به بیماری های پیشرفته کبدی مبتلا می‌باشند. 75 درصد از حاملین ویروس در کشورهای در


 حال توسعه زندگی می‌کنند.  

 انتقال بیماری از طریق مادر به نوزاد یکی از راه های قابل توجه در جهان گزارش شده است. به همین لحاظ نقش پرستار و ماما و بطور کلی کارکنان خدمات بهداشتی و درمانی بعنوان مشاور وآموزش دهنده در کنترل، درمان و همچنین پیشگیری از انتقال عفونت به دیگر افراد بسیار حائز اهمیت می باشد. زیرا اطلاعات دقیق و اطلاع رسانی صحیح به مبتلایان یا حاملان ویروس، کمک می کند که بیابند چگونه به این بیماری مبتلا شده اند و چگونه از انتقال تصادفی آن به دیگران جلوگیری کنند.

برخی از بیماران و ناقلان بدلیل ناآگاهی، HBV و HIV را یکی    می دانند و تصور می کنند کهHBV  نهایتاً به HIV منجر خواهد شد و همین امر آنان را از نظر روحی دچار مشکل می نماید. لذا پرستاران و ماماها باید علاوه بر انجام خدمات بهداشتی و درمانی، بیماران خود را برای زندگی جدید و تطبیق با تغییرات بالقوه بعد از پایان مراحل درمانی آماده و امکان تداوم زندگی را برای آنها فراهم سازند. با توجه به اهمیت تقدم پیشگیری بر درمان، یکی از وظایف خطیر کارکنان خدمات بهداشتی و درمانی ارائه آموزش های لازم می باشد. در مباحث ذیل سعی بر دادن اطلاعات لازم برای همکاران گرامی در این زمینه شده است که امیدواریم مفید بوده و مورد توجه قرار گیرد:

هپاتیت hepatit:

کلمه هپاتیت به معنا تورم کبد است که در میان عوام مردم به یرقان یا زردی مشهور است. مهمترین عوامل ایجاد کننده آن ویروس ها هستند. البته دلایل دیگری مثل داروها، بیماری های ارثی و مصرف مشروبات الکلی نیز می توانند سبب هپاتیت شوند.     هپاتیت انواع مختلفی دارد که بعضی از آنها قابل سرایت هستند و برخی مسری نیستند. بیشتر مبتلایان به هپاتیت آنهم از نوع C و B علائمی ندارد. برخی از این بیماران علائم عمومی عفونت ویروسی را نشان می‌‌دهند از قبیل خستگی، دل درد، درد عضلانی و تهوع و بی اشتهایی، ولی در موارد پیشرفته علائم نارسایی کبدی بروز می‌کند که شامل تورم شکم، اندامها، یرقان و خونریزی‌های گوارشی و ... است .                                                                                                                          

هپاتیت ویروسی بیماری سیستمیک و عمومی است که در درجه اول کبد را مبتلا می کند و توسط ویروس های مختلفی از جمله هرپس سیمپلکس، سرخجه، آنتروویروس ها و غیره ایجاد می شود. اما باید بدانیم که منظور ما از ویروس های هپاتیتی آنهایی هستند که تمام مراحل همانندسازی و ایجاد پاتوژنز آنها در کبد صورت می گیرد و باعث تخریب و تغییر عملکرد سلول های کبد می شوند که شامل ویروس های هپاتیت A, B, Non B, Non A هستند. تاکنون ویروس های از دسته Non A و Non B از  قبیلC, D, E, F, G, H و I کشف شده است. از نظر محققین ویروس های هپاتیت بسیار فراوانند و بسیاری از آنها هنوز کشف نشده اند. گرچه ممکن است خیلی از آنها به هم شبیه باشند اما در ساختمان، نحوه انتقال و نتیجه عفونت و تکثیر بطور قابل ملاحظه ای با هم فرق دارند. علایم این بیماری شامل یرقان، زردی، تولید آنزیم های کبدی است و بافت هدف تمام ویروس ها کبد است.

ویروس هپاتیت A :

هپاتیت A، انتشار جهانی دارد و در همه گروه های سنی مختلف رخ می دهد. اما این بیماری عموماً در کودکان و بالغین جوان دیده می شود. برای مثال30% از انواع هپاتیت ها، هپاتیت ویرال A در کودکان زیر 15 سال رخ می دهد. در بعضی از جوامع به علت شیوع دوره ای این بیماری،30% تا 40% کودکان قبل از سن 5 سالگی مبتلا به هپاتیت A می شوند. اگر چه بروز بیماری در جوانان بالا است ولی به نظر می رسد شدت بیماری  با سن فرد افزایش       می یابد و کودکان اغلب علائم غیر قابل تشخیص در معاینات بالینی دارند. در مطالعات اپیدمیولوژی انجام شده رابطه مستقیم بین آنتی بادی و وضعیت اقتصادی، اجتماعی افراد بدست آمده است. اکثراً افراد در مناطق محروم با تراکم جمعیت و استاندارد بهداشتی پایین تا سن 10 سالگی به بیماری مبتلا می شوند. در حالی که در طبقات مرفه جامعه این ایمنی تدریجی و تا حدود 50 سالگی به حداکثر می رسد. با بهبود وضع اقتصادی، اجتماعی در برخی از جوامع و ارتقای بهداشت محیط و بهداشت فردی احتمال تماس با ویروس هپاتیت A کم می شود و لذا بیماری در سنین بالاتر به جای         (دوران طفولیت) مشاهده می گردد. همچنین بالغین حساس در صورت مسافرت به مناطق آندمیک با سطح بهداشتی پایین در معرض خطر ابتلا به بیماری هستند. فراوانی آنتی بادی ضد ویروس هپاتیت A در یک جامعه رابطه ای با  جنس و نژاد ندارند.

در هپاتیت ََ Aناقل سالم وجود ندارند و عدم وجود مخزن انسانی ویروس خود یک فاکتور محدود کننده بیماری است. از نظر اکولوژیکی ویروس از طریق فرد بیمار به انسان سالم در جامعه انتشارمی یابد.

راه انتقال هپاتیت A:

راه انتقال هپاتیت A از فردی به فرد دیگر و از طریق مدفوِِعی-دهانی است. اپیدمی بیماری بدنبال آلودگی آب آشامیدنی و مواد غذایی رخ می دهد که مراقبت کنترلی در محیط انتشار هپاتیت A را کاهش می دهد. هپاتیت A را باید به فهرست عفونت های روده ای که می توانند از طریق تماس جنسی(تناسلی- دهانی یا مقعدی- دهانی) انتقال یابند افزود. شیوع این عفونت در افراد هم جنس باز  مذکر حساس و معتادین به مواد مواد مخدر تزریقی بیش از افراد عادی است. سیستم فاضلاب غیر بهداشتی، لوله کشی نامناسب و ازدحام جمعیت، پایین بودن سطح بهداشت فردی، بویژه عدم شستشوی دست ها بعد از رفتن به توالت، سفربه کشورهای درحال توسعه و مکان هایی که هپاتیتA  صورت بومی وجود دارد، خطر ابتلا به بیماری را افزایش می دهد.

ویروس هپاتیتA:

از خانواده پیکورنا ویروس ها و جنس هپاتویروس است که قبلا تحت عنوان آنتروویروس 72 طبقه بندی شده است. اما اکنون بنام هپاتیت عفونی نامیده می شود. این ویروس کروی شکل و بدون پوشش است و تقارن 20 وجهی دارد. RNA آن مثبت است و توسط دهان و مدفوع انتقال می یابد.

دوره کمون آن تقریباً 45 – 15 روز است. بیماری مزمن کبدی ایجاد نمی کند و به ندرت کشنده است و هیچ نشانه آنتی ژنی با دیگر ویروس های کبدی ندارد. انسان و میمون میزبان های طبیعی این ویروس هستند. نوکلئوکسید آن در برابر اتر و اسید از سایر پیکورنا ویروس ها مقاومتر است و بعلت همین مقاومت باید در برخورد با بیماران مبتلا احتیاط کرد. با استفاده از گیرنده های سطح سلول های کبدی وارد سلول می شود. جزئیات پاتوژنیسیته برای این ویروس مشخص نیست. از طریق دستگاه گوارش فرد را آلوده می کند. احنمالاً در سلول های اوروفارنکس و اپیتلیال روده تکثیر پیدا می کند. اگرچه انترفرون باعث محدود شدن ویروس    می شود اما سیستم ایمنی نیز در صدمه زدن به سلول های کبدی آلوده به ویروس و حذف آنها از بدن بی تاثیر نیست. به دنبال ضایعات سلول های کبدی یرقان ظاهر می شود. این ویروس از طریق صفرا وارد روده و مدفوع می شود و از 10 روز قبل از ظهور علایم و ایجاد آنتی بادی در مدفوع وجود دارد و از طریق مدفوع منتشر می شود.

علایم بالینی هپاتیت A:

شامل خستگی، بی اشتهای، ضعف، تهوع، شکم درد، یرقان، تیره شدن رنگ ادرار است. این بیماری  در افراد بالغ شدید تر از کودکان است. در کودکان اغلب بدون جلب توجه سپری می شود و در اکثر موارد بهبودی کامل حاصل می شود. حداکثر شیوع این بیماری بین سنین 15 تا 30 سال است. در اکثر بیماران مبتلا  به هپاتیت A تیتر Igm بالا است. لذا مهمترین تست مرولوژی بررسی Igm است و همچنین بررسی  بیلی روبین جهت ارزیابی اختلال کبدی ارزشمند است. درمان برای این بیماران وجود ندارد و تزریق ایمنوگلوبین برای افراد در تماس با بیمار توصیه می شود که در دوره کمون باعث کاهش علایم بیماری می شود.

روش های پیشگیری هپاتیت A:

 رعایت بهداشت در مراکز عمومی، کنترل بهداشتی آب و مواد غذای بخصوص شیر- شستن دست ها بعد از رفتن دستشوی و قبل از صرف غذا، ضد عفونی کردن وسایل بیمار بسیار موثر است.

واکسن نمونه کشته شده است که فقط برای مواقع ضروری استفاده می شود. این ویروس به راحتی در جامعه منتشر می شود.

محتمل ترن راه سرایت راه مدفوعی- دهانی از طریق تماس فردی می باشد. بعضی محصولات رودخانه ای مثل صدف ها می توانند منبع آلودگی با ویروس باشند. آلودگی با ویروس هپاتیت A به ندرت از طریق سرنگ و سوزن آلوده یا انتقال خون پیش می آید.          همودیالیز هیچ نقشی در انتشار آن میان کارکنان بخش ندارد. شیوع آنتی بادی در افراد دارای سطح اقتصادی و اجتماعی پایین بالاتر است. در کشورهای در حال توسعه و عقب مانده اکثر مبتلایان کودکان هستند در حالی که در کشورهای پیشرفته ابتلا در سنین بالاتر است. تقریبا 40 درصد موارد حاد هپاتیت توسط هپاتیت A ایجاد شده است.

راه های انتقال هپاتیت A:

1- فرد به فرداز طریق مقعدی- دهانی(مدفوع آلوده)

2- آب و غذای آلوده

3- سیستم فاضلاب غیر بهداشتی

4- لوله کشی نامناسب و ازدحام جمعیت

5- پایین بودن سطح بهداشت فردی، بویژه عدم شستشوی دست ها بعد از رفتن به توالت

6- سفر به کشورهای در حال توسعه، مناطقی که هپاتیت ویرال A به صورت بومی قرار دارد.

7- به صورت نادر توسط خون، ظروف مشترک و بوسیدن

راه های پیشگیری از هپاتیت A:

مرکز کنترل بیماریها (CDC) توصیه می کند:

1- درمان پروفیلاکسیک پیش از تماس، در مسافرانی که قصد عزیمت به کشورهای در حال توسعه دارند.

2- تزریق mg/kg 02/0 ایمونو گلوبولین در افرادی که کمتر از 3 ماه در کشورهای در حال توسعه اقامت خواهند داشت.

3- برای هر ماه اضافه اقامت در این کشورها mg/kg 06/0 تزریق ایمونو گلوبولین توصیه می گردد.

4- درمان پروفلاکسیک تا دو هفته پس از تماس قطعی با شخص مبتلا به هپاتیت A ضروری است.

افرادی که باید تحت مراقبت های حفاظتی قرار گیرند:

1- خانواده هایی که با فرد مبتلا به HAV   زندگی می کنند.

2- کارکنان مراکز بهداشتی و درمانی که روزانه حداقل 2 تماس با دو مورد مبتلا به HAV داشته باشند.

3- زمانی که بین اعضاء خانواده کارکنان مراکز بهداشتی و درمانی حداقل سه مورد ابتلا به HAV گزارش شده باشد.

4- کارکنان مراکزبهداشتی و درمانی که با افراد مبتلا به HAV  تماس داشته اند.

5- تهیه کنندگان مواد غذایی که با شخص HAV مثبت در تماس هستند.

 

[ ۱۳٩٤/۸/٥ ] [ ۸:٢۸ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]