خودمراقبتی مادرشیرده درهفته های اول پس اززایمان

تهیه وتنظیم : لیلی جهانتیغ کارشناس کودکان معاونت بهداشتی

منبع: فصلنامه شیرمادربهاروتابستان 95شماره 65و 66

مراقبت از پستان:

مادر راباید از مواظبت  صحیح از پستان مطلع کرد:


خودمراقبتی مادرشیرده درهفته های اول پس اززایمان

تهیه وتنظیم : لیلی جهانتیغ کارشناس کودکان معاونت بهداشتی

منبع: فصلنامه شیرمادربهاروتابستان 95شماره 65و 66

مراقبت از پستان:

مادر راباید از مواظبت  صحیح از پستان مطلع کرد:

- از تمیز کردن پستانها با صابون های تند ومواد ضد عفونی پرهیز کنند.

- ازپستان بندهای مناسب وراحت استفاده نماید ومطمئن باشد پستان ها تحت فشار قرار نمی گیرد زیراتخلیه شیر در بخشی از پستان که تحت فشار است ایجاد اختلال درجریان شیر میکند.

- استفاده از پدهای پستان برای جذب ترشح شیر ضروری است که در انواع مختلفی عرضه شده ولی آنهایی که نایلون دارند مناسب نیستند. تعویض سریع پدها وخشک کردن آنها لازم است.

درد نوک پستان:

درد دائمی نوک پستان نباید طبیعی تلقی شود.دردهای نوک پستان که بعد از ابتدای شیردهی ویا بعد از جاری شدن شیر ادامه می یابدقطعانیاز به بررسی دارد.اگر دراین مرحله رسیدگی نشودمشکلات دیگری مانند احتقان،تورم نسج پستان که موجب قطع شیر مادر خواهند شدبروز می کند.

علائم ونشانه ها: احساس ناراحتی خفیف در نوک پستان در خانم های شیرده شایع است ولی دردهای نوک پستان گذرا،معمولا به علت مکیدن وضایعات ایجاد شده درپوست درروز دوم زایمان شروع وبین روزهای سوم تا پنجم بهبود می یابد.

دردهای شدید نوک پستان که درطول شیردهی ادامه می یابد یا آنها که درپایان هفته اول بهبود نیافته اند نباید طبیعی تلقی گردند.

شقاق پستان:

شقاق نوک پستان شایع ترین مشکل روزهای اول بعد از تولد نوزاد است.برخی از علل احتمالی شقاق پستان بلافاصله بعد از تولد عبارتنداز:

- تکنیک غلط شیردهی، بخصوص وضعیت نادرست وشرایط نادرست مکیدن نوزاد کههردو شایع ترین علت دربروز شقاق هستند. دراین شرایطمقدارکمی شیر جاری میشود که درنتیجه نوزاد به وزن قابل قبولی نمی رسد و همزمان تولید شیر هم کاهش می یابد. مادران سزارین شده باید درهنگام شیر دادن شرایط راحتی داشته باشند مثل پوزیشن فوتبالی

- تروما وضربه، عامل مهم دیگر شقاق است که در اثر افراط در شستشوی پستان ویا قطع شیردهی هنگامی که هنوز نوزادپستان را می مکدبه وجود می آید.

- تغییرات آب وهوایی ویا حساسیت های پوستی درپستان از علل دیگر درد پستانهستند. برای تمیز بودن پستان ها حمام کردن روزانه کافی استواقدام دیگری لازم نیست. به مادران توصیه شود که از صابونبرای نظافت نوک پستان استفاده نکنند چون سبب تحریک پوست آن می شود.

ارزیابی: نحوه گرفتن پستان مادر،چگونگی درآغوش گرفتن شیرخوار ونحوه مکیدن پستان توسط نوزاد، بادیدن یک نوبت تغذیه نوزادباید مورد ارزیابی قرار گیرد. ازمادر درمورد استفاده از پاک کننده ها، ضدعفونی کننده ها ومصرف انواع کرم ها پرس وجو شود. به ندرت انجام کشت های میکروبی یا قارچی مورد نیاز است.

مدیریت ومراقبت ازشقاق پستان:محدود کردن شیردهی درد را کم نخواهد کرد. تسکین درد ناحیه  نوک پستان بسته به شناخت علت آن است.

اصلاحوضعیتشیردهی وگرفتن پستان اولین اقدام است.عفونت های خاص وبیماریهای پوستی درمان خاص خودرامی طلبند. برخی کرم هاولوسیون هاموجب تشدید ضایعات پوستی موجود می شوند. تسکین درد با مصرف استامینوفن نیم ساعت قبل از شیردهی میسر است.اگر تروما شدید باشدمی توان تغذیه راباشیر دوشیده شده مادر-مالیدن قدری از شیرمادربعد از هرنوبت شیردهی انجام داد که این امر به بهبود زخم کمک می کند.

وضعیت های مختلف شیردهی در کاهش درد ویا پیشگیری از تشدید ضایعات،کمک کننده اند اگر فقط یکی از دوپستان مبتلا باشد شیردهی را باید با پستان سالم شروع نمود تاپس از از رفلکس جاری شدن شیر، شیردادن از پستان دیگر آسان تر باشد.درد نوک پستان ممکن است با استفاده از یک نیپل شیلد سیلیکونی(محافظ نوک پستان)کمتر شود.

احتقان پستان:

به علت پرخونی عروق پستان در مرحله دوم لاکتوژنز (زمان فعال شدن ترشح شیرحداکثر72ساعت بعد از زایمان)پیش می آید. احتقان معمولا به صورت تورم شدید و دردناک تظاهر می کند که این شرایط عموماناشی از دفعات کم تغذیه ویا تغذیه ناموفق از پستان وگاهی همراه با تب خفیف هم هست. بهترین راه پیشگیری از آن تغذیه مکرر از پستان است. اگر به این شرایط توجه کافی نشود گرفتن پستان برای نوزاد مشکل تر و موجی التهاب نسج پستان می گردد. احتقان پستان نباید با انسداد موضعی مجاری شیر که به صورت یک توده موضعی در قسمتی از پستان است اشتباه شود. احتقان پستان ممکن است دیر تر هم اتفاق بیفتد مثلا به علت حذف دفعاتی از شیردهی ویا تغییرات ناگهانی درتکرر شیر خوردن

علائم ونشانه ها: احتقان معمولا بین روزهای سوم تا هفتم بعد از زایمان، زمانی که تولید شیر افزایش می یابد دیده می شود ودرخانم هایی که اولین زایمان را داشته اند بیشتر است. پستانها متورم، گرم ودردناک هستند که درموارد شدید، نوک پستان صاف وگرفتن پستان برای نوزادمشکل می شود. احتقان نباید با عفونت نسج پستان اشتباه شود. دراحتقان درجه حرارت بدن بالاتر از 38درجه نمی رود. علائم عمومی وجود ندارد وCBCطبیعی است. علائم در هر دو پستان است درحالی که اگر علائم دریک پستان باشد باید به فکر عفونت بود.

علت: ممکن است مکیدن های کم ویا غیر موثر علت احتقان باشد که در این شرایط معمولا علت شقاق پستان هم هست مانند نوزاد خواب آلودویا جدابودن مادر ونوزاد. احتقان،  بالقوه دراثر پرخونی عروق پستان بوجود می آید گه دلیل آن یا عکس العمل های هورمونی است یا انسداد درتخلیه مجاری لنفاوی

ارزیابی:هر دو پستان را باید مشاهده و لمس کردو به شرایطی مانند قرمزی،سفتی فدردناکی وعدم تقارن پستانها دقت کافی داشت.

مدیریت ومراقبت از احتقان پستانها:

  • درمان احتقان پستان شامل تخلیه شیر از پستان به طور مکرر وموثرتابهبودی کامل است و مادر باید مواظب باشد تا عارضه عود نکند به همین جهت مادر باید به یک پمپ شیر دوش،دسترسی داشته باشد ودر صورتی که از نوزادش جداست مرتبا پستان را تخلیه نماید .

  • کمپرس گرم ومرطوب به مدت 20 دقیقه یا گرفتن حمام گرم قبل از شیردهی برای تسهیل درجریان شیر

  • ماساژ ملایم پستان هابا دست برای تخلیه شیر معمولا گرفتن پستان را آسان می نماید.

  • شیردهی مکرر وموثر هر یک تا سه ساعت یگبار

  • تخلیه مکرر وموثر پستان با دست یا پمپ اگر مادر و نوزاد جدا از هم هستند یا اگر شدت به حدی است که نوزاد نتواند به درستی شیر بخورد

  • کمپرس سرد بعد از شیردهی به مدت 20 دقیقه

  • ایجادشرایطی برای مادر که به راحتی بتواند پستان سنگینش را تحمل کند

  • مصرف ضد دردها مثل ایبوبروفن یا استامینوفن