عفونت های بیمارستانی و راههای کنترل آنها

تنظیم: محبوبه مطیعی،کارشناس ارشد مدیریت آموزشی

منبع: نشریه دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اهواز

مقدمه

در سال های اخیر ساختمانهای جدید و مجهز به نام بیمارستان ساخته شده اند که انواع خدمات تشخیصی ودرمانی را به بیماران ارائه می نمایند ولی گاهی این اقدامات به طور اجتناب ناپذیر به کسب عفونت های بیمارستانی توسط بیماران منجر می گردد که خود ممکن است حتی به


عفونت های بیمارستانی و راههای کنترل آنها

تنظیم: محبوبه مطیعی،کارشناس ارشد مدیریت آموزشی

منبع: نشریه دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اهواز

مقدمه

در سال های اخیر ساختمانهای جدید و مجهز به نام بیمارستان ساخته شده اند که انواع خدمات تشخیصی ودرمانی را به بیماران ارائه می نمایند ولی گاهی این اقدامات به طور اجتناب ناپذیر به کسب عفونت های بیمارستانی توسط بیماران منجر می گردد که خود ممکن است حتی به فوت بیماران نیز بیانجامد. تاریخچه عفونت بیمارستانی به سالها قبل برمیگردد.در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی زنان فقیر جهت زایمان به زایشگاهها مراجعه می نمودند ولی میزان مرگ و میر در این مراکز به حدی زیاد بود که در سال 1850میلادی توماس لایت فوت در مجله پزشکی لندن نوشت "بیمارستانها دروازه های هدایت کننده زنان بسوی مرگ هستند".

بیمارستان محل مداوا و درمان بیماران است و قاعدتا نباید خود عاملی برای ایجاد بیماریها باشد ولی متاسفانه از آغاز تجمع بیماران در این مکان تا به امروز همواره بیمارستان کانون بسیاری از عفونت ها بوده است و مشکلی که از آن بعنوان عفونت های بیمارستانی یاد می شود باعث مصائب زیادی برای بیماران و کادر درمان شده است. عفونت بیمارستانی،بیماری عفونی است که پس از بستری شدن فرد در بیمارستان یا بعد از تولد در بیمارستان ایجاد می شود و فرد قبل از بستری شدن یا تولد به آن آلوده نبوده و در دوره نهفته بیماری نیز به سر نمی برده است. انواع عوامل بیماری زا مثل باکتری ها، ویروس ها،قارچ ها و پروتوزآها می توانند منشا عفونت های بیمارستانی باشند.بسیاری از این عوامل فرصت طلب اند و تنها در میزان حساس قادر به ایجاد بیماری می باشند. از آنجا که دوره نهفته بیماری بطور متوسط 3-2 روز است بنابراین عفونت های بیمارستانی بعد از 48 ساعت یا 72 ساعت اول بستری شدن در بیمارستان خود را نشان میدهند و بیماری عفونی که قبل از 48 ساعت از بستری شدن علائم آن آشکار شود معمولا جزء عفونت های بیمارستانی محسوب نمی شوند.

عفونت بیمارستانی از چند جنبه حائز اهمیت می باشند:

-مرگ و میر و ناخوشی بیماران.

-افزایش طول مدت بستری بیماران در بیمارستان.

-افزایش هزینه های ناشی از طولانی شدن اقامت بیماران،اقدامات تشخیصی و درمانی.

عفونت های شایع بیمارستانی:

عفونت ادراری:40% شایع ترین عفونت های بیمارستانی است و بیشترین دلیل آن انتقال عامل عفونت زای موجود در لوله گوارش فرد به درون لوله ادراری در هنگام سوند گذاریمی باشد.بنابراین توصیه می شود که تا حد ممکن سوند گذاری ادراری انجام نشود و در صورت نیاز تمام اصول اسپتیک رعایت شود. پس از سوند گذاری باید باز بودن مجرای عبور ادرار و باز نبودن مجرای سوند به فضای باز کنترل شود.

عفونت زخم جراحی:20%عفونت های بیمارستانی را شامل می شود و گران ترین عفونت بیمارستانی است زیرا منجر به جراحی های مکرر و تحمیل هزینه های زیادیمیشود. امکان ایجاد عفونت زخم جراحی بستگی به نوع عمل جراحی، تکنیک و وسعت آن، عضوی که جراحی روی آن انجام میشود،طول مدت عمل،میزان خونریزی،باقی گذاردن جسم خارجی مثل عضو پیوندی یا دریچه مصنوعی و مهارت جراح دارد.

عفونت ریه:15% عفونت های بیمارستانی را شامل می شود ولی بالاترین میزان مرگ ومیر را دارد. از بین رفتن رفلکس سرفه در طی بیهوشی و استنشاق مواد استفراغی،وجود ناراحتی قبلی ریوی یا قلبی و انواع اعمال تهاجمی مثل گذاشتن لوله تراشه،برونکوسکوپی و وصل بودن به دستگاه تنفس مصنوعی و .... مهمترین علل ایجاد عفونت های ریه هستند.

کنترل عفونت های بیمارستانی:

عفونت های بیمارستانی از معضلاتی است که صدمات انسانی و اقتصادی بسیاری را به بخش درمان کشور ها تحمیل می کند. امروزه برای حل این معضل کمیته عفونت های بیمارستانی در هر بیمارستان تشکیل می شود.برخوردهای علمی با معضل عفونت های بیمارستانی منجر به آن شده است که امروزه توصیه می شود هر بیمارستانی باید دارای کمیته کنترل عفونت(ICC) باشد که مسئولیت برنامه ریزی و ارزیابی و انجام تمام امور مرتبط با کنترل عفونت را بر عهده دارد و تصمیم گیریهای عمده و مهم در این زمینه به عهده این کمیته است.

یکی از وظایف اصلی کمیته کنترل عفونت بیمارستانی تدوین برنامه های آموزشی است و در این میان پرستار کنترل عفونت نقش اساسی در جهت اجرای برنامه های اموزشی دارد.آموزش کارکنان بیمارستان در رابطه با کنترل بیماریهای مسری، سترون سازی،گندزدایی،استفاده صحیح از وسایل و تجهیزات، رعایت مسائل بهداشتی و شستن دست ها و محافظت در برابر بیماریهای منتقله از راه خون مانند هپاتیت ویروسی و ایدز و ... می باشد.

منابع عفونت های بیمارستانی:

عفونت درون زا:منبع پاتوژن های بیمارستانی فلور طبیعی بدن خود بیمار است و هنگامی رخ می دهد که عامل زمینه سازی دفاع طبیعی میزبان را مختل سازد یا هنگامی که فلور طبیعی به مکان دیگری از بدن منتقل شود.

پرسنل و عیادت کنندگان:بسیاری از افراد،ناقلین سالم بیماریهای عفونی هستند، به طوریکه عامل بیماریزا بدون آنکه اجازه ایجاد بیماری در فرد را داشته باشد در بدن او تکثیر یافته و دفع می شود. با انتقال آن به سایر افراد به خصوص افراد با نقص سیستم ایمنی،باعث ایجاد بیماریهای عفونیمی شوند.کادر پزشکی منابع شایعی اپیدمی عفونت بیمارستانی هستند و مهمترین عامل انتشار بیماری ها نیز نشستن دست قبل و بعد از تماس با هر بیمار است.

حیوانات و محیط بی جان:عامل بیماریزا می تواند در دستگاه تهویه،مایعات تزریقی،لوله کشی آب سرد و گرم،پانسمان آلوده،ظروف غذاو بالاخره آب و غذا تکثیر یافته و با انتقال به فرد بستری ایجاد عفونت نماید.

عوامل مستعد کننده بیماران به عفونت های بیمارستانی عبارتند از:

- سن بیمار(نوزادان، افراد مسن).

- بیماری زمینه ای مانند نارسایی عضو،سرطان، نوتروپنتی.

- نقص ایمنی مادرزادی یا اکتسابی (ایدز،درمان با داروهای سرکوب کننده،دستگاه ایمنی،سوء تغذیه).

- آسیب پذیری در مقابل عفونت های ویروسی.

- اختلال در سد دفاعی جلدی مخاطی بدنبال تروما،سوختگی،جراحی،اندوسکوپی،بیماریهای پوستی و مخاطی.

- بیهوشی ایجاد خواب الودگی که به سرکوب سرفه یا کاهش تهویه ریوی منجر می گردد.

- عفونت های نهفته و خاموش و فعالیت مجدد آنها بدنبال سرکوب دستگاه ایمنی.

راه انتقال عفونت:

اگر چه گرد و خاک و قطرات موجود در هوا،آب و غذا،از راه های انتقال عوامل عفونی به فرد بستری می باشد ولی مهمترین و شایع ترین راه انتقال عوامل عفونی و ایجاد عفونت های بیمارستانی تماس مستقیم دست آلوده پرسنل از بیمار دیگر یا خودش به بدن فرد بستری است.در طی انجام انواع مراقبت های پزشکی مثل رگ گیری،گرفتن نمونه خون،لوله گذاری ادراری،گذاشتن لوله تراشه و...... عوامل عفونی از دست پرسنل بیمارستانی به فرد بستری منتقل می شود.بنابراین ملحفه لباس،دارو و به خصوص آب و غذا و هوای آلوده اگر چه راه مهم انتقال عفونت های بیمارستانی هستند و در بسیاری موارد می توانند باعث اپیدمی بیماری های عفونی در بیمارستان شوند ولی مهمترین و شایع ترین راه انتقال عفونت های بیمارستانی نیستند.