آلودگی هوا

طاهره نخعی مقدم کارشناس بهداشت محیط

منبع: -کلیات بهداشت محیط، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، مرکز سلامت محیط و کار، 1388 - سایت بهداشت محیط

هوا اقیانوسی است که ما در آن تنفس می‌کنیم. 99.9درصد هوا از نیتروژن، اکسیژن، بخار آب، و گازهای بی‌اثر تشکیل شده است. فعالیتهایانسانیمی‌تواندموادیراواردهواکندکهبعضی از آنها می‌تواند مشکلاتی را برای انسانها، گیاهان و حیوانات بوجود آوردچندین نوع آلودگی هوا وجود دارد که آ


آلودگی هوا

طاهره نخعی مقدم کارشناس بهداشت محیط

منبع: -کلیات بهداشت محیط، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، مرکز سلامت محیط و کار، 1388 - سایت بهداشت محیط

هوا اقیانوسی است که ما در آن تنفس می‌کنیم. 99.9درصد هوا از نیتروژن، اکسیژن، بخار آب، و گازهای بی‌اثر تشکیل شده است. فعالیتهایانسانیمی‌تواندموادیراواردهواکندکهبعضی از آنها می‌تواند مشکلاتی را برای انسانها، گیاهان و حیوانات بوجود آوردچندین نوع آلودگی هوا وجود دارد که آثار گوناگونی برجا می‌گذارند. مه دود، باران اسیدی، پدیده اثر گلخانه‌ای و ایجاد حفره در لایه ازون هر کدام عوارض خطرناکی را برای سلامت انسان و کل محیط زیست ببار می‌آورند.

 انتشارذراتحاصلازمصرفسوخت‌هایفسیلیبرایتهیهانرژیازدیگرانواع علل آلودگی هوا به شمار می‌رود. اندازه این ذرات بسیار کوچک حدود 5/2 میکرون است. این نوع آلودگی گاهی آلودگی کربن سیاه نیز نامیده می‌شود. گازهای حاصل از مصرف سوخت در خودروها، خانه‌ها و صنایع یک منبع مهم آلودگی هوا به شمار می‌رود. برخی معتقدند حتی سوزاندن چوب و زغال چوب در بخاری و منقل می‌تواند مقادیر زیادی دوده را وارد هوا کند. انتشار گازهای مضری مانند دی اکسید سولفور، مونواکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن، و بخارات شیمیایی می‌توانند در جو زمین واکنشهای شیمیایی انجام داده و تشکیل مه دود و باران اسیدی بدهند. آلودگی در محیطهای بسته مانند خانه‌ها، ادارات، و مدارس نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

برخی از این آلاینده‌ها در اثر فعالیتهایی مانند استعمال دخانیات و آشپزی ایجاد می‌شود.

آثارآلودگی هوا بر سلامت انسان:

آلودگی هوا به طرق گوناگونی می‌تواند آثارزیانبار درازمدت و کوتاه مدتی بر سلامت انسانها بگذارد. تاثیر آلودگی هوا بر افرادمختلف متفاوت است. آسیب پذیری برخی افراد در برابر آلودگی هوا بسیار بیشتر ازسایرین است. کودکان کم سن و سال و سالمندان بیشتر از دیگران از آلودگی هوا آسیبمی‌بینند. برخی بیماریها مانند آسم، بیماری قلبی و ریوی در مواقع آلودگی هوا تشدیدمی‌شوند. معمولا میزان آسیبها بستگی به میزان قرار گرفتن در معرض مواد شیمیاییزیانبار دارد یعنی مدت تماس با آلاینده‌ها و غلظت مواد شیمیایی.

آثارکوتاه مدتآلودگی هوا:

آثارکوتاه مدتآلودگی هواعبارت است از حساسیت چشمها، بینی و حلق،عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی مانند برونشیت و ذات الریه. سردرد، تهوع، و واکنش‌هایآلرژیک نیز از دیگر عوارض کوتاه مدت این مشکل زیست‌محیطی است. آلودگی هوا برای مدتکوتاه می‌تواند بیماری مبتلایان به آسم و آمفیزم را تشدید کند.

آثاردرازمدتآلودگی هوا:

آثاردرازمدتآلودگی هوامی‌تواند بیماری مزمن تنفسی، سرطان ریه،بیماری قلبی و حتی آسیب به مغز، اعصاب، کبد و کلیه‌ها را شامل شود. تماس مداومبا آلاینده‌ها بر ریه کودکان تاثیر می‌گذارد و در سالمندان سبب تشدید بیماریمی‌شود. عقیمی ناشی از کاهش شمار اسپرم در مردان از عوارض آلودگی هوا شناخته شدهاست. آلودگی هوا نه تنها در تشدید آسم نقش دارد بلکه بزرگترین عامل خطر در ایجاداین بیماری محسوب می‌شود.

پزشکان از جمله عوامل موثر در بروز جوش صورت را آلودگیهوا معرفی می‌کنند. این معضل برای بیماران دیابتی مرگبار است. آلودگی هوا در فرایندکنترل جریان خون در دیابتی‌ها اختلال ایجاد می‌کند. در تحقیقات انجام شده مشخص شدهاست آلودگی هوا در بروز چاقی نقش دارد و مرگ زودرس در نواحی آلوده شهرها به اثباترسیده است. در گیاهان آلاینده‌ها توان گیاهان را برای مقابله با بیماریها و حشراتکاهش می‌دهند و در رشد آنها تاثیر منفی می‌گذارند.              
اولین گام برای حلمشکل آلودگی هوا ارزیابی است. محققان آلودگی هوا را بررسی نموده و استانداردهایی رابرای اندازه‌گیری نوع و مقدار آلاینده‌های خطرناک تعیین می‌کنند. بعد از آن باید حدمجاز آلاینده‌های هوا مشخص شود. در مرحله بعد می‌توان گامهایی برای کاهش آلودگی هوابرداشت.

تنظیم مقرراتی برای موادی که در اثر فعالیتهای انسانی در فضا منتشرمی‌شود این هدف را تکمیل می‌کند. بسیاری از کشورها برای میزان انتشار آلاینده‌هایخودروها و صنایع محدودیت‌هایی را اعمال کرده‌اند. این کار از طریق سازمانهایهماهنگ‌کننده که وظیفه نظارت بر محیط زیست و هوا را به عهده دارند انجام می‌شود. دربرخی کشورها علاوه بر سازمان حفاظت محیط زیست سازمانهای محلی نیز در کنترل و نظارتبر محیط زیست نقش دارند. پیشگیری مهمترین اقدام برای کنترل آلودگی هواست. سازمانهاینظارتی نقش مهمی در کاهش آلودگی هوا در محیط زیست ایفا می‌کنند.

سالیانه 5/2 میلیون نفر در جهان در اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند که در این میانبیشترین میزان مرگ و میرها به علت آلودگی هوا در فضاهای بسته مانند خانه است. ازاین رو تهویه کافی برای کاهش آلاینده‌ها در محیطهای بسته مسئله مهمی است. در محیطخانه و محل کار باید جریان کافی هوا وجود داشته باشد و دستگاههای تهویه مناسب نصبشده باشد. یکی از خطرناکترین آلاینده‌ها دود سیگار است. محدودیت در استعمال دخانیاتگام مهمی برای داشتن محیط زیست سالمتر است. هرچند قوانین کنترل استعمال دخانیات دربرخی اماکن موثر است، اما قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران نیز مسئله مهمی استکه نباید از نظر دورداشته شود. پیاده‌روی و استفاده از دوچرخه به برخوداری از هواییسالم و پاکیزه کمک می‌کند. آلودگی هوا را فقط با تلاشهای دانشمندان، صاحبان صنایع،قانون‌گذاران و تمام افراد جامعه کاهش داد. برای برخورداری از محیطی سالم برای خودو فرزندان همه باید مشارکت داشته باشند.

انواع شاخص های موجود استاندارد آلودگی هوا :

مهمترین استانداردهایی که امروزه در آلودگی هوا مورد استفاده قرار میگیرند؛ استاندارد PSI و AQI  است .

PSI شاخص استاندارد آلودگی  هوا می باشد که برای تعیین نوع  آلاینده های موجود خصوصا منوکسید کربن، دی اکسید نیتروژن، دی اکسید گوگرد، ازن، سرب و ذرات معلق با قطر 10 میکرون و کمتر بکار می رود. از این شاخص به منظور سهولت گزارش کیفیت هوا از رسانه های عمومی استفاده می شود. این شاخص در محدوده صفر تا بیشتر از 300 تعریف شده است. (5 گروه از سالم تا خطرناک).

AQI شاخص کیفیت آلودگی هوا می باشد که برای تعیینآلاینده های عمده فضاهای شهری بکار می رود. تفاوت این شاخص با PSIدر محدوده تقسیم بندی کیفیت آلودگی هوا می باشد و از صفر تا 500 تعریف شده است. (6 گروه از سالم تا خطرناک).

 هرکدام از نقاط 5 یا 6 گانه با رنگ خاصی مشخص شده و نشان دهنده کیفیت هوا از پاک تا خطرناک می باشند.


وضعیت آلودگی هوا بر اساس محدوده AQI

محدوده شاخص کیفیت هوا

عوارض بهداشتی

تفسیر کیفی

رنگ شاخص

50-0

ندارد

خوب

سبز

100-51

به تعداد بسیار محدود

متوسط

زرد

150-101

برای تعداد محدودی از جمعیت مشکلات تنفسی قلبی ایجاد میکند

ناسالم برای گروههای حساس

نارنجی

200-151

علائمی از تحریک و نشانه های حساسیت درافراد مشاهده می شود

ناسالم

قرمز کمرنگ

300-201

نشانه های بیماریهای قلبی- عروقی و درد قفسه سینه در جمعیت سالم تحت پوشش و افزایش تعداد بیماران قلبی-ریوی

بسیار ناسالم

قرمز تیره

 

500-301

وخامت قابل توجه ناراحتیهای قلبی-ریوی و افزایش علائم بیماری برای افراد سالم در مقدار بیش از 400 افزایش مرک و میر در افراد سالم

خطرناک

قرمز- قهوه ای تیره