بیماری سرخک

حسین دانش زائی و عزیزالله مفرح نیا –کارشناسان واحد پیشگیری ومبارزه با بیماریهای مرکز بهداشت شهرستان زابل

منبع: راهنمای کشورى مراقبت بیماری سرخک (مرحله حذف)

بیماری سرخک یکی از بیماری های کشنده در کشورهای در حال توسعه است که میزان کشندگی آن در حدود 1-5 درصد و در بعضی مناطق در حدود 30-10 درصد تخمین زده شده است. به نظر می رسد که


بیماری سرخک

حسین دانش زائی و عزیزالله مفرح نیا –کارشناسان واحد پیشگیری ومبارزه با بیماریهای مرکز بهداشت شهرستان زابل

منبع: راهنمای کشورى مراقبت بیماری سرخک (مرحله حذف)

بیماری سرخک یکی از بیماری های کشنده در کشورهای در حال توسعه است که میزان کشندگی آن در حدود 1-5 درصد و در بعضی مناطق در حدود 30-10 درصد تخمین زده شده است. به نظر می رسد که بهبود پوشش جاری واکسیناسیون، باعث کاهش موارد ابتلا به سرخک و در نتیجه کاهش موارد مرگ ناشی از سرخک شده است.

بیماری سرخک از دیدگاه نحوه گزارش دهی در تقسیمات سازمان جهانی بهداشت در گروهA  قرار دارد. یعنی گزارش دهی موارد مشکوک به بیماری الزامی است و باید با سریعترین راه های ممکن نظیر تلفن صورت پذیرد.

عامل بیمارى:

بیمارى سرخک یک بیمارى حاد است که بوسیله ویروسى از گونه موربیلى ویروس(خانواده پارامیکسو ویروس) ایجاد مى شود و انسان تنها مخزن آن مى باشد.

راه انتقال:

انتقال بیمارى بصورت اولیه از فرد به فرد از طریق ذرات آئروسل و یا بوسیله تماس مستقیم با ترشحات بینى و گلوى فرد بیمار صورت مى پذیرد. افراد مبتلا به بیمارى از دو تا چهار روز قبل از شروع بثورا (راش جلدى) تا 9-4 روز بعد از آن آلوده کننده مى باشند. بیمارى سرخک به شدت آلوده کننده بوده و بیمارى به راحتى در مناطقى که نوزادان و کودکان با هم دیگر مى باشند از جمله در مهدکودک ها و مدارس، منتشر مى شود. در حالاتى از قبیل میزان تولد بالا، تراکم جمعیت و جابجایى تعداد زیادى از کودکان حساس از مناطق روستایى، انتقال بیمارى سرخک مى تواند به راحتى صورت پذیرد. درصد اندکى از افراد حساس جهت حفظ چرخش ویروس در جمعیتى چند صد هزار نفرى کافى مى باشد. هنگامى که ویروس سرخک به جمعیت غیرایمن منتقل شود 90 تا%100  افراد عموماً آلوده شده و علائم بالینى در آنها مشاهده مى شود. در مناطقى با آب و هواى گرمسیرى، بسیارى از موارد سرخک در طى فصل خشک رخ مى دهد در حالى که در مناطق با آب و هواى معتدله اوج بروز بیمارى در اواخر زمستان و اوایل بهار رخ مى دهد.

علائم بالینى:

بعد از دورة کمونى که به طور معمول حدود 12-10 روز طول        مى کشد (این دوره مى تواند7-18 روز باشد) علائم مقدماتى شامل تب، خستگى، سرفه، آب ریزش از بینى و التهاب ملتحمه در افراد فاقد ایمنى به بیمارى ظاهر مى گردد. نقاط کوپلیک ممکن است در مخاط داخل دهان به فاصله کوتاهى پس از شروع راش جلدى ظاهر شده و 2-1 روز بعد از شروع راش باقى بماند. درطى4-2 روز بعد از علائم مقدماتى، راش جلدى ایجاد شده و نقاط قرمز(Blotchy) یا راش ماکولوپاپولر در پشت گوش ها و صورت، همراه با تب بالا ظاهر       مى شود. راش جلدى به سمت بدن و اندام هاى انتهایى گسترش یافته و بطور معمول در طى 7-3 روز از بین مى رود و ممکن است تغییر رنگ خفیف در پوست باقى بماند. آنتى بادى اختصاصى سرخک (IgM) در طى 4 روز پس از شروع راش جلدى قابل شناسایى بوده و مى تواند 12-4 هفته بالا باقى بماند.

عوارض:

عوارض بیمارى سرخک شامل اوتیت مدیا، پنومونى، اسهال، تشنج ناشى از تب، کورى و انسفالیت مى باشد. عوارض کمتر شایع شامل سوءتغذیه کاهش پروتئین، تشنج (Convulsion) و صدمه مغزى است. در صورتى که درمان بیمارى به سرعت انجام نگیرد این عوارض مى تواند منجر به مرگ در طى یک ماهة اول بعد از شروع راش گردد. میزان کشندگى بیمارى سرخک در کشورهاى در حال توسعه در حدود 5-3% تخمین زده مى شود و ممکن است در مناطق خاصى که بیمارى در حالت اپیدمى است بیش از 10% باشد. سوء تغذیه و عفونت با ویروس نقص ایمنى انسانى (HIV) عوامل خطرى هستند که در عوارض و مرگ نقش دارند.

درمان:

در حال حاضر درمان خاصى جهت بیمارى سرخک وجود ندارد. تجویز ویتامین A به کودکانى که بیمارى سرخک دارند در کاهش شدت بیمارى و میزان کشندگى بیمارى موثر بوده است و WHOتوصیه   مى کند که ویتامین Aبه همه کودکان داراى بیمارى سرخک حاد داده شود. یک دوز (50000 واحد براى کودکان کمتر از 6 ماهه، 100000  واحد براى کودکان 6-11 ماه و 200000 واحد براى کودکان بزرگتر از 12 ماه) باید در روزى که بیمارى سرخک تشخیص داده مى شود تجویز گردد و یک دوز دیگر در روز دوم داده شود.

دوره قابلیت سرایت بیماری :

این مسئله از دیدگاه برنامه مراقبت، فوق العاده با ارزش است. افراد مبتلا به بیمارى از دو تا چهار روز قبل از شروع بثورات (راش جلدى) تا 9-4 روز بعد از آن آلوده کننده مى باشند .

جداسازی :

موارد بیمار در طى 9-4 روز بعد از شروع راش باید استراحت در منزل داشته و در صورت نیاز به خروج از منزل از ماسک تنفسى (ماسک جراحى) استفاده نمایند. شستندستها و استفاده از دستمال یکبار مصرف در حین سرفه یا عطسه و همچنین دفع صحیح آن باید به بیمار و اطرافیان آموزش داده شود.  در طى این مدت بیماران نباید با افراد حساس فامیل (نوزادان و افراد غیرواکسینه) در تماس باشند و فقط افراد واکسینه اجازه ملاقات با بیمار را دارند. بیماران فقط در موارد ضرورى باید در بیمارستان بسترى شوند زیرا خطر بالاىِ انتقال داخل بیمارستانى وجود دارد. در بیمارستان از مرحلة آبریزش بینی و قبل از ظهور تب تا 9-4 روز بعد از بروز بثورات (راش های) پوستی، خطر انتشار ویروس به سایر بیماران بستری و در معرض خطر، وجود دارد (درمورد مبتلایان به اختلالات ایمنی، این احتمال تا پایان دورة بیماری وجود دارد). در مراکز بهداشتى درمانى و بیمارستان باید اقدامات احتیاطى تنفسىair borne )) و اقدامات احتیاطى استاندارد رعایت گردد. بیماران باید در یک اتاق ایزوله بسترى شده و اتاق داراى فشار هواى منفى باشد و در ورودى اتاق بسته بوده و افراد حساس اجازه ورود به اتاق را نداشته باشند. در صورت نیاز در هنگام جابجایى، بیمار باید از ماسک جراحى استفاده کند.

پیشگیری :

 جهت پیشگیری واکسن سرخک یا سرخک-سرخجه-اوریون (MMR) یا سرخک، سرخجه(MR)، (طبق دستورالعمل واکسیناسیون کشوری)، به میزان 5% سی سی، زیر جلدی توصیه می گردد.