فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

برنامه جلب مشارکت مردمی

 

لیلا جهانتیغ کارشناس کودکان معاونت بهداشتی زابل، عباسعلی ملاشهری، معاونت آموزشی

منبع: سایت مراکز بهداشت شهرستانهای  دزفول و یزد

رابط بهداشت، همسری خوب، مادری مهربان، دوستی امین، رازدار و قابل اعتماد برای خانواده و افراد محله خویش است.

امروزه میزان مشارکت جوامع در برنامه های دولت ها یکی از شاخص های مهم ارزیابی میزان توفیق و روند توسعه محسوب می شود و دولت ها تلاش می کنند هر چه بیشتر آحاد جامعه را با برنامه های خود آشنا کرده و در اجرای برنامه ها از آنها کمک بگیرند. زیرا مسئولیت کاهش خطرات، تنها متوجه دولت نیست بلکه تمام افراد جامعه باید در آن سهیم شوند.

برای ایجاد تحولات سازنده و اصلاحات در نظام سلامت نیاز به عزم عمومی داریم که همه آحاد جامعه در راستای این تغییرات بسیج


شوند. بکارگیری توان خیرین، سازماندهی محیط های حامی سلامت و مهمتر از همه جلب مشارکت مردم در مواجهه با چالش هایی که نظام بهداشتی کشور پیش رو دارد، یک ضرورت مهم محسوب می شود. حضور بانوان داوطلب سلامت در کشور، به عنوان یک طلیعه روشن قلمداد می شود که افق دستیابی به سلامتی عادلانه تر و بهتر را در کشور عزیزمان نوید می دهد. 

تجربه ثابت کرده که برای دستیابی به توسعه اجتماعی پایدار به یاری همه افراد جامعه نیاز است. تامین و ارتقای سلامتی افراد جامعه یکی از اساسی ترین هدف های هر جامعه ای است که نیازمند همیاری و همکاری عموم می باشد .

برنامه رابطان بهداشت با جلب مشارکت های مردمی به عنوان یکی از عوامل توسعه با ایجاد حلقه ای برای پیوند نظام بهداشتی کشور با جامعه نقش مهمی در تاثیر گذاری بر رفتار مردم در زمینه توسعه فرهنگی و اجتماعی و سلامتی دارد و یکی از ارکان ایجاد آگاهی و تغییر شیوه زندگی در جامعه است. در کشور ما با توجه به فرهنگ اسلامی موجود تا کنون انواعی از خدمات داوطلبانه و مشارکت های مردمی را شاهد بوده ایم و اینچنین بر ارزش های اسلامی و ملی مان ارج نهاده ایم . مشارکت های مردمی در قالب داوطلبان سلامت و با عنوان رابط بهداشت یکی از آن توانایی هایی است که برای ارتقای سلامت جامعه و بخصوص زنان گام برداشته است.

چگونگی تشکیل برنامه داو طلبان سلامت

در سال 1369 وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی با انگیزه حل مشکلات بهداشتی حاشیه نشینان شهری و روستایی  اقدام به طراحی و اجرای طرح داوطلبان سلامت تحت عنوان رابط بهداشت در جنوب تهران و حاشیه شهر های بزرگ تبریز، شیراز و اصفهان نمود .در واقع این طرح در مناطقی شکل گرفت که شبکه بهداشت و درمان به دلیل گسترش بی رویه جمعیت شهری کمترین پوشش مراقبت های بهداشتی را برای گروه های آسیب پذیر جامعه شهری داشت . با توجه به موفقیتی که این طرح به همراه داشت در سال 1372به صورت برنامه ای در تمام نقاط شهری کشور به اجرا در آمد و از سال1378 به تدریج در روستاها نیز توسعه پیدا کرد.

در حال حاضر بیش از 80000 رابط بهداشت شهری و روستایی در سراسر کشور با نظام سلامت همکاری می کنند. رابطین بهداشت داوطلبی هستند، دارای حداقل سواد تا مقطع دانشگاهی، علاقمند به فعالیت های اجتماعی خیر خواهانه و عام المنفعه، دارای مقبولیت در جامعه و بدون  هیچ گونه چشم داشت مادی، پیشتاز این برنامه شده اند و با شرکت در کلاس های هفتگی مرکز بهداشتی درمانی، مهارت های خود را در اختیار 50 خانوار همسایه و تحت­پوشش خود قرار می دهند. رابطان بهداشت ­برای ­حفظ­ سلامتی و حل مشکلات محله خود و خانوارهای تحت پوشش تلاش می کنند.    

اهمیت اجرای طرح داوطلبان سلامت (رابطان بهداشت)
اجرای برنامه داوطلبان سلامت بسیار مثمر ثمر واقع شده و نتایج مهمی را که در زیر به آن اشاره شده بدنبال  داشته است:

1- تغییر نگرش و عملکرد مردم به ویژه زنان نسبت به توانایی بالقوه که باعث تغییر و بهبود شرایط زندگی خواهد شد.

2- تقویت اعتماد به نفس و اتکا به خود در زنان رابط و خانوارهای تحت پوشش

3- فراهم نمودن زمینه مناسب برای مشارکت زنان در توسعه اقتصادی اجتماعی

4- داوطلبان سلامت با شرکت در برنامه های توانمندسازی و فراگیری حرف مختلف قادر شده اند، مدیران سلامت محله خود باشند.

5- به صورت اختیاری و رایگان، با مراکز بهداشتی و درمانی همکاری می کنند.

6- با کمک مربی خود، از بین همسایگان و افراد محله محل سکونت خود خانوارهایی را به عنوان جمعیت تحت پوشش انتخاب می کنند.

7- پس از آموختن مطالب بهداشتی، آموخته های خود را به خانوارهای تحت پوشش خود منتقل می کنند.

8- به منظور ترویج رفتارهای سالم در جامعه با کسب مهارت های بهداشتی و ارتباطی لازم، باعث تغییر نگرش، عملکرد مردم و بهبود شرایط زندگی آنها می شود.

9- به خاطر آشنایی با زبان و فرهنگ مردم محله خود با کمک و همیاری خود مردم در برنامه ریزی و حل مشکلات بهداشتی و ارتقای سطح سلامت آن جامعه تلاش می کند.

داوطلب سلامت چه شرایطی باید داشته باشد:

1. داشتن مقبولیت اجتماعی

2. علاقمند به شرکت در فعالیت های اجتماعی

3. داشتن سواد

4. ظاهر و رفتارشایسته و مقبول

5. رضایت ولی یا همسرجهت شرکت درفعالیت های اجتماعی

بهترین محل آموزش جامعه، مکانی است که مردم در آن حضور دارند. رابطان بهداشت طی زندگی طبیعی و روزمره خود در محله، در دید و بازدیدهای محلی، مراسم مذهبی، مساجد، انجمن ها، مدارس و حتی موقع خرید مایحتاج عمومی از فرصت استفاده می کنند و به آموزش مردم می پردازند. رابط بهداشت پس از شناسایی نیازهای محله، با هماهنگی مربی و مسئولین مرکز بهداشتی درمانی منطقه خود سعی در رفع مشکلات می نمایند.

آیا می دانید:

در صورتی که رابطین بهداشت بصورت فعال با مراکز بهداشتی و درمانی منطقه خود همکاری داشته باشند از خدمات زیر بهره مند می گردند:

- قدردانی از خدمات آنها در مراسم روز جهانی داوطلب با اهدای هدایا و لوح تقدیر.     
- شرکت در اردوهای سیاحتی و زیارتی .           
- توانمندی آنان با شرکت در فعالیت های هنری، اجتماعی، ورزشی و..... (از طریق تشکیل سازمان های غیر دولتی)

 

شرح وظایف داوطلب:

- کسب آگاهی های بهداشتی با شرکت مداوم در کلاس های آموزشی

- کسب مهارت های ارتباطی

- انتقال پیامهای بهداشتی به خانوارهای تحت پوشش خود و تشویق و ترغیب آنان برای دریافت مراقبت های بهداشتی مورد نیاز

- برقراری ارتباط بین واحدهای بهداشتی و مردم محله برای برآورد نمودن نیازهای بهداشتی منطقه

- جمع آوری اطلاعات جمعیتی و آمارهای مربوط به مرگ، تولد، مهاجرت ها و تنظیم خانواده و نیازهای بهداشتی از خانوارهای تحت پوشش خود

- جلب مشارکت مردم در حل مشکلات بهداشتی منطقه با همکاری خانوارها ، واحدهای بهداشتی درمانی و ارتباط با سایر ارگان ها

- فعال نمودن خانوارهای تحت پوشش خود در زمینه بهبود وضعیت محیطی و ارتقای سلامتی محله و همکاری با مسوولین بهداشتی

- داوطلبان عزیز گزارش وقایع حیاتی از اهمیت ویژه ای برخوردار است

- وقایع حیاتی شامل مواردی از قبیل تولد، مرگ، مهاجرت، ازدواج و طلاق

- داوطلبان عزیز در صورت مشاهده هر یک از موارد فوق سریعا به مربی و مرکز بهداشتی درمانی منطقه تحت پوشش خود اطلاع دهید. 

چگونه می توان داوطلب سلامت شد

کلیه افرادی که علاقه مند هستند در سرنوشت سلامت جامعه خود سهیم باشند و قسمتی از مسئولیت عظیم انسانی و خداپسندانه ارتقاء جامعه را به عهده بگیرند می توانند با مراجعه به مرکز بهداشتی و درمانی نزدیک محل سکونت علاقه مندی خود را اعلام دارند و پس از ثبت نام و تشکیل پرونده با توجه به میزان توانایی و فرصتی که در اختیار دارند، به صورت دایم و یا موقت با مراکز بهداشتی و درمانی همکاری نمایند.

داوطلبان متخصص

در نظام سلامت علاوه بر حضور انسان های خیر اندیش (رابطان بهداشت) و اثر بخشی حضور آنها بر سلامت جامعه از افراد متخصص داوطلب تحت عنوان داوطلبان متخصص نیز استفاده می شود که نتیجه آن توانمند سازی رابطان بهداشت توسط داوطلبان متخصص و انتقال آموخته ها از طریق رابطان بهداشت به خانوارهای تحت پوشش و نهایتا ارتقای جامعه به سوی توسعه پایدار می باشد. داوطلبان متخصص با سهیم کردن دیگران در دانش و مهارت های خود به نوعی زکات توانایی های خود را پرداخت می کنند .
نحوه همکاری داوطلبان متخصص با نظام سلامت 

1- داوطلبان متخصص آموخته ها و مهارت های خود را به رابطان بهداشت آموزش می دهند و رابطان نیز آنها را در اختیار خانوارهای تحت پوشش خود قرار می دهند .

2- گروهی از مسئولین و متخصصان بخش های توسعه که تعدادی از افراد جامعه را تحت پوشش دارند با کسب آموزش های بهداشتی از طریق نظام سلامت آنها را به گروه های تحت پوشش خود انتقال می دهند و اینچنین با نظام سلامت همکاری می کنند. 
3- افرادی از سیاستمداران، معاونین، نمایندگان مجلس، مدیران، روسای دانشگاه ها، اساتید، اعضاء هیات های علمی، روسای ادارات، استانداران، فرمانداران، شهرداران، شورای شهر، بازنشستگان، دانشجویان، مسئولین بهداشت و درمان، مسئولین صدا و سیما و .....با حمایت های سیاسی، مالی، فکری، مدیریتی و رفاهی فعالیت های داوطلبانه را هدایت می نمایند و به این ترتیب جامعه را به طرف ارزش های معنوی سوق می دهند.

برای رونق دادن به فعالیت های داوطلبانه در جامعه برنامه داوطلبان سلامت نیازمند حمایت های همه جانبه شما افراد متخصص است .

شرح وظایف واحد جلب مشارکت مردمی:

1- دستیابی به روش های جلب مشارکت جامعه در مراحل مختلف و اجرای برنامه های آموزشی و بهداشتی پیشنهاد و مشارکت در اجرای آموزش های عمومی جامعه در زمینه مسائل بهداشتی مربوطه                        
2- برنامه ریزی جهت آموزش و آشنایی پرسنل مراکز انتخاب شده برای اجرای برنامه های مشارکت مردم شامل داوطلبان متخصص ادارات و مربیان برنامه داوطلبین شهری و روستائی و عشایر                               
3- توانمند سازی داوطلبان سلامت شهری، روستائی، متخصص، شامل هدایت آموزشی، کمک در تهیه بسته های آموزشی و نظارت برروند صحیح و کامل آموزش آنان           
4- افزایش کمی برنامه های تحت پوشش از طریق:              
- افزایش تعداد خانوار تحت پوشش داوطلبان     
- افزایش تعداد پرسنل تحت پوشش داوطلبان متخصص       
- افزایش کمی خدمات ارائه شده به زیر گروهها و مردم منطقه
- افزایش درصد های کمی شاخص های برنامه

5- بررسی ­و برنامه ریزی ­برای­دستیابی به اهداف برنامه جلب مشارکت جامعه و اجرای خط مشی ها در قالب سیاست های وزارت متبوع

6- تدوین برنامه عملیاتی جلب مشارکت بر اساس اولویت ها

7- برنامه­ریزی ­در جهت­ پیشبرد اهداف ­برنامه­های ­مشارکت ­جامعه ­از طریق­ جلب ­مشارکت ­سایر سازمان ها،­ ادارات و نهادهای­دولتی و غیر دولتی

8- جمع آوری، بررسی، تجزیه و تحلیل گزارشات آماری فصلی و سالیانه در سطح شهرستان و ارسال به موقع به معاونت بهداشت و بازخورد مناسب به واحدهای تابعه

9- برنامه ریزی جهت همکاری مردم با برنامه های بهداشت در سطح شهرستان

10- ایجاد و امکان مشارکت عملی مردم در ایجاد و راه اندازی واحد های بهداشتی

11- ایجاد و تقویت مکانیسم های مناسب برای همکاری های بین بخشی در امور مربوط به برنامه جلب مشارکت جامعه

12- شرکت در شوراهای بهداشتی با توجه به شرایط و وضعیت خاص برنامه های جلب مشارکت جامعه

13- ایجاد هماهنگی های لازم و همکاری باسایر واحدهای تابعه شهرستان در جهت برنامه ریزی و تعیین اولویت در خصوص برنامه هایی که نیاز به مشارکت مردمی دارد.

14- برنامه ریزی در جهت شناساندن طرح جلب مشارکت در بخش های مختلف توسعه بر اساس خط مشی های تعیین شده و ایجاد انگیزه برای تداوم مشارکت مردم

15- تماس با مربیان بهداشت مدارس تحت پوشش منطقه و جلب همکاری با اولیای مدارس در ارتقای سطح بهداشت

16- کسب ­اطلاعات­ جمعیتی­ در مورد مناطق ­تحت ­پوشش ­مراکز بهداشتی ­درمانی ­شهرستان با توجه به اهداف برنامه و چگونگی اجرای آن

17- انتخاب مرکز مناسب از لحاظ جغرافیایی و دسترسی مردم به خدمات بهداشتی بمنظور اجرای طرح مشارکت مردم جامعه

18- نظارت بر شرکت کلیه واحدهای تشکیل دهنده مرکز در استفاده از ساختار برنامه مشارکت مردم

19- انجام سایر امور مربوطه طبق دستور مقام مافوق

[ ۱۳٩٥/۱/۱٦ ] [ ٥:٢٧ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]