فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

مددکاری چیست و مددکار کیست ؟

 

نورعلی اصغری کارشناس ارشد روانشناسی، فاطمه میر کارشناس مرکز بهداشت شهرستان زابل

منابع : بر اساس آخرین دستورالعمل های وزارت بهداشت  درمان و آموزش پزشکی سال 1393

مددکاری اجتماعی به مجموعه فعالیتهایی گفته می شود که به مددجو کمک می کند که به توانمندی های خود شناخت پیدا کند تا بتواند برانگیخته شده و در حالت تعادل به کارکردهای فردی و اجتماعی خود بپردازد.

فعالیت های مددکار اجتماعی در حوزه بهداشت و درمان:

- کمک به بیمار تا بتواند به علت بیماری خود پی ببرد و با شناختی کامل، نگرشی مثبت و تفکری مثبت اندیش درمان را آغاز کند.

- تغییر نگرش بیمار نسبت به اطرافیان به صورت حامیان عاطفی که سعی دارند راهکارهایی صحیح و منطقی برای مقابله با بیماری فرد ارائه دهند.

- مشاوره با افراد و خانواده ها برای ارتقای کیفیت زندگی از کف اجتماعی به طرف سقف نامحدود امید به زندگی.


 

- مشاوره با کارکنان، اساتید و خانواده های آنان در صورت لزوم.

- مشاوره و بازدید منزل کارکنان دانشگاه برای رفع نیازها و ارتقای سطح بازدهی و برطرف شدن مشکلات احتمالی با هماهنگی قبلی.

- پیاده کردن نگرش سیستمی در مراکز بهداشتی و درمانی و عدم نگرش تک بعدی به مشکلات سازمان و افراد.

- تلاش در جهت ارتقای فعالیت ها و حل ریشه ایی مشکلات و تمیز خوب بودن با بهبود عملکرد(تاکید بر بهبود فعالیت ها).

- ارزش دهی به کرامت انسانی بدون در نظر گرفتن رنگ، نژاد، قومیت، محیط جغرافیایی و...

- ارایه خدمات مشاوره فردی، گروهی و جامعه ای به افراد، خانواده ها و گروه های جامعه برای ارتقای سطح آگاهی و مشارکت برای مقابله با مشکلات احتمالی و بالا بردن توانمندی ها.

- بالا بردن سطح سلامت جسمی، روحی، روانی و معنوی افراد و کارکنان بهداشت و درمان برای ارتقای کیفیت خدمات آنان.

- تصحیح روابط بین فردی و ارتباط مثبت بین کارکنان بهداشت و درمان برای ارتقای سطح همبستگی، مشارکت و یکپارچگی آنان .

- مداخله در بحران های احتمالی فردی، خانوادگی و جامعه ای به ترتیب برای کارکنان بهداشت و درمان، افراد و جامعه با استفاده از مدل های مختلف مداخله در بحران.

- رفع مشکلات احتمالی در حوزه های مختلف بهداشت و درمان و زیر مجموعه ی دانشگاه علوم پزشکی با نیاز سنجی و پژوهش های هدفمند.

- تلاش در جهت مساله یابی مشکلات و برنامه ریزی برای کاهش مشکلات اجتماعی افراد و خانواده ها.

- آموزش، یادگیری و ایجاد کارگاه های مشاوره و ارتقای سطح خانواده های کارکنان بهداشت و درمان دانشگاه  برای تربیت فرزندانی مثبت اندیش و قادر به برخورد منطقی با آسیب های اجتماعی.

- انجام سایر فعالیت هایی که بر حسب اضطرار از طریق رییس محترم دانشگاه تشخیص و ابلاغ می گردد.

تکنیک های مددکاری اجتماعی در فعالیت با بیماران:               مددکاران اجتماعی به منظور فعالیت با بیماران، مجهز به ابزارهایی هستند که از طریق این ابزارها می توانند خدمات تخصصی، به موقع و در دسترس خود را به گروه های هدف خود ارائه دهند. این ابزارها عبارتند از مصاحبه، مشاوره، مطالعه و تحقیق، مکاشفه، ارزیابی، بازدید منزل، ارجاع و پیگیری.

مددکاران اجتماعی با دو طیف بیماران مواجه هستند:

الف: بیمارانی که از لحاظ خانوادگی و فردی در حالت متعادل می باشند و صرفاً بیماری که علت آن به توارث، ویروس، واگیری، آناتومی، شرایط فیزیکی و ... بستگی دارد باعث بیماری شده است.

ب: بیمارانی که از لحاظ فردی و خانوادگی از حالت تعادل خارج شده اند و نیازمند مداخله از جانب سازمان های حمایتی می باشند. بیشترین بیماران فعلی بیمارستان ها را این طیف تشکیل می دهند.

در طیف الف: مددکاران اجتماعی همراه با تیم درمان با بیمار کار می کنند و یک ارتباط مفید بین بیمار و کادر درمان ایجاد کرده و بیمار را از نوع بیماری و درمان و بازگشت به خانه و یا ادامه درمان آماده می نمایند. هماهنگی لازم را با خانواده بیمار با توجه به نوع بیماری و نحوه ارتباط با بیمار و بیماری به عمل آورده و پیگیری های بعدی را نیز به عمل می آورند.

در طیف ب: مددکاران اجتماعی علاوه بر فعالیت در موارد الف به سایر مواردی که در حاشیه بیمار واقع شده مشغول می شوند و بیشتر مسایل بیمار به سازمان های حمایتی، مراقبتی، قضایی و اجتماعی ارتباط دارد و مددکاران اجتماعی از تکنیک ارجاع استفاده می نمایند. بدین معنا که با توجه به نوع بیماری (اعتیاد به مواد مخدر و یا الکل، مسمومیت ها، اقدام به خودکشی .....) و شخص بیمار (کارتن خواب، فرار از خانه، مجهول الهویه، کودک آزار، همسر آزار و .....) ایجاد یک شبکه ارتباطی با سازمان ها و مراکز حمایتی و قضایی الزامی به نظر می رسد. چنانچه اگر سازمان ها و مراکز یاد شده نتوانند به وظایف خود آشنا باشند پیامد آن بصورت اشغال تخت، تحمیل هزینه به بیمارستان، تهدید خانواده ها، بازگشت متوالی بیماران به بیمارستان و ...خود را نشان خواهد داد. لذا ایجاد هماهنگی بین سازمانها و مراکز حمایتی و قضایی و اجتماعی با سیستم درمان الزامی به نظر می رسد تا این دور باطل بین بیماری و درمان پایان پذیرد.

اهداف کلی مددکاری اجتماعی در حوزه درمان:

1- بخش تحقیق و پژوهش: بررسی و پژوهش در رابطه با میزان رضایت بیماران و نیازهای کارکنان، مشکلات احتمالی کارکنان و خانواده های آنان در راستای میزان بازدهی آنان، بررسی و تحقیق در رابطه با نوع بیماری و تعداد آن در زمان های مشخص، ریشه یابی بیماری با توجه به میزان پذیرش بیمار، انجام پروژه برای ارتقای کیفی خدمات، انجام تحقیق در راستای علت یابی مشکلات سیستمی و تاثیر احتمالی آن بر نوع خدمات درمانی، ایجاد کلاس های آموزشی برای کادر درمان در رابطه با فعالیت های مددکاری اجتماعی و سایر مواردی که می تواند در خدمات رسانی تسهیل گر باشد.

2- بخش جامع نگری :با هماهنگی بین بخشی برای خدمات رسانی بهتر به بیماران، ایجاد شبکه ای از سازمان ها و نهادهایی که به نوعی در کمک به بیماران برای بازگشت به جامعه نقش دارند و تجهیز منابع و ایجاد ساز و کار مناسب برای کمک به بیماران برای ترخیص و نگهداری بیماران.

3- بخش خدمات حرفه ایی:

- مصاحبه و مشاوره با بیمار و همراهان بیماران در راستای بهبود ترخیص، نگهداری و مراقبت.

- تسهیل در درمان بیمار با استفاده از تکنیک های ارتباط بین فردی.

- درگیر کردن کادر درمان با مسائل اجتماعی، عاطفی، خانوادگی و احساسی بیماران.

- گسترش ارتباط با کارکنان بیمارستان برای هدایت بیماران دارای مشکل به مددکاری اجتماعی.

- گسترش ارجاع بیماران به کارکنان درمان برای رفع مشکلات بیماران.

- ایجاد پل ارتباطی با پزشک معالج، بیمار و همراهان بیمار در راستای تسهیل و تسریع خدمات و درمان.

- پیشگیری از اتفاقات و خشونت از طرف همراهان بیمار نسبت به کادر درمان پس از فوت بیمارشان از طریق استفاده از مشاوره سوگ برای داغ دیدگان و هم حسی و همدلی قبل از فوت بیمار.

- انجام فعالیت هایی که موجب ایجاد رضایت در همراهان و بیمار می گردد.

اهداف راهبردی مددکاری اجتماعی: نقش مددکار اجتماعی در تیم پزشکی کمک به حل مشکلات اجتماعی بیماران و خانواده آنهاست تا بتوانند سلامت اجتماعی خودشان را به دست آورند. چون طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، تعریف سلامتی شامل سلامت جسمی، سلامت روانی، سلامت اجتماعی و سلامت معنوی است، لذا همچنان که رسیدگی به بیماری های جسمی مراجع در حرفه ی پزشکی تعریف می شود، رسیدگی به بیماری های روانی مراجع در حرفه ی روانشناسی و روانپزشکی تعریف می شود. در مورد بیماری های اجتماعی نیز رسیدگی به مسائل اجتماعی مراجع در حرفه ی مددکاری اجتماعی تعریف شده است. مددکار اجتماعی در بیمارستان علاوه بر کار فردی و گروهی با بیماران و خانواده آنها، برای پیشگیری از عوارض بحران هایی که در بیمارستان به وجود می آید با روش مداخله در بحران خدمت حرفه ای خودش را ارائه می نماید و از آنجا که بیماران از پایگاه های مختلف اقتصادی- اجتماعی به مراکز بهداشتی و درمانی مراجعه می کنند، پس درمان آنها بدون در نظر گرفتن شرایط آنها میسر نخواهد بود. لذا مکمل شدن اقدامات پزشکی با خدمات مددکار اجتماعی ضرورت می یابد.

شرح وظایف مددکاران اجتماعی در حوزه درمان:

- همکاری منسجم و هماهنگ با کادر درمان در جهت بهبود وضعیت بیمار ) همکاری و تفاهم کادر درمان با مددکار اجتماعی(

- تاکید بر کار گروهی با بیمارانی که به صورت طولانی مدت در بیمارستان بستری می شوند .

- حمایت از بیمار پس از ترخیص

- ارائه خدمات اجتماعی در منزل home care

- عملکرد تخصصی مددکاران اجتماعی (مددکاران اجتماعی کار با بیماران سرطانی، بیماران مبتلا به ایدز و ....)

- پیگیری امور حقوقی بیماران

- بررسی و حل مسایل و مشکلات بهداشتی و درمانی مددجویان بیمار مراجعه کننده به حوزه معاونت درمان و ارجاع به مراکز درمانی و سایر

- راهنمایی و معرفی مددجویان مراجعه کننده جهت دریافت امکانات پزشکی و پیراپزشکی به مراکز درمانی تابعه و دیگر موسسات درمانی کشور .

- بررسی شکایات و ارائه گزارش و پیگیری در جهت رفع مشکل شاکیان.

- نظارت، بازدید و کنترل بر حسن اجرای وظایف واحدهای مددکاری مراکز درمانی تابعه و هماهنگ نمودن آنان با خط مشی ستاد ذیربط.

- جمع آوری و بررسی هزینه های تخفیفی رایگان اعمال شده از واحد های مددکاری مراکز و اعلام مبلغ تخفیفی به وزارت متبوع، همچنین پیگیری جهت بودجه تخصیصی از وزارت متبوع و اختصاص آن به مراکز

- توزیع مناسب نیروی انسانی واحدهای تابعه مددکاری اعم از نقل و انتقال، استخدام و بکارگیری مشمولین طرح نیروی انسانی .

- همکاری در تشکیل دوره های آموزشی حین خدمت جهت بالا بردن کیفیت امور مددکاری .

- جمع اوری آمار و اطلاعات درخصوص فعالیت های واحد مددکاری مراکز تابعه و بررسی و ارزشیابی فعالیتها و انعکاس به مقامات ذیربط.

- همکاری در زمینه آموزش عملی )کارورزی ( دانشجویان رشته مددکاری .

- همکاری و ارائه خدمات مددکاری یا اعزام مددکاران جهت کمک به آسیب دیدگان حوادث طبیعی از جمله زلزله ، سیل و حوادث غیر طبیعی .

- هماهنگی و همکاری با اداره مددکاری وزارت متبوع در خصوص خط مشی کلی مددکاری و تشکیل کنفرانسها ، سمینارها وغیره .

سطوح پیشگیری و مددکاری اجتماعی :

مددکاران اجتماعی در حوزه ی بهداشت و درمان در تمامی سطوح پیشگیری فعالیت می کنند.

در پیشگیری اولیه مددکار اجتماعی به عنوان یک عامل هشدار دهنده و آگاه کننده عمل می کند. و در بخش درمان یا پیشگیری ثانویه در قالب تیم درمان به عنوان عاملی کمک رسان در امر تشخیص و ریشه یابی علت بیماری ها عمل می کند، در نتیجه ی همکاری تنگاتنگ مددکاران اجتماعی و متخصصین حوزه ی بهداشت و درمان تشخیص و نهایتاً درمان بیماری ها صورت می گیرد که نتیجه ی آن بهبود شرایط اجتماعی و در نهایت به بهزیستی و بهروزی جامعه می رسیم .

- ارتباط با مراکز دانشگاهی و علمی مرتبط با مددکاری اجتماعی جهت به روز کردن فعالیتها و ارتقای مهارت و دانش مددکاری اجتماعی.

- ارتباط و هماهنگی بین بخشی در ارتباط با تحویل و نگهداری بیماران صعب العلاج و نابسامان ها )ارتباط با بهزیستی، کمیته امداد امام خمینی، بیمه های درمانی، معاونت امور اجتماعی استانداری، دادگستری ، نیروی انتظامی و زندان ها و...( در ارتباط با تسهیل و ساماندهی نگهداری بیماران، کارتن خواب ها، معتادین، متکدیان، کودکان و همسران آزار دیده، افراد دارای ایدز و تزریقی ها

- چانه زنی با مراکز حمایتی برای مساعدت و حمایت از بیماران تحت پوشش خود و سایر بیماران با بحران ها و آسیب های اجتماعی

- برنامه ریزی در جهت آشنا نمودن و جلب افراد خیّر و موسسات و نهادها در خصوص همکاری های بهداشتی درمانی و رفاهی .

- انجام تحقیقات و پژوهشهای اجتماعی، درمانی در ارتباط با وظایف مددکاری اجتماعی و ارائه نتایج بدست آمده به مقامات ذیربط جهت برنامه ریزی های مقتضی .

- بررسی و تحقیق علت های بوجود آمدن بیماری ها و هماهنگی با سازمان های بیمه گری و حمایتی جهت مسئله یابی آن که باعث کاهش هزینه ها خواهد بود.

- همکاری در زمینه آموزش عملی)کارورزی (دانشجویان رشته مددکاری اجتماعی.

- ارتباط با وزارت در رابطه با اجرای بخشنامه ها و دستورالعمل ها وپی گیری ردیف های بودجه تخصیصی و ارائه عملکرد و آمارهای مربوطه )نیازمندان ردیف 120921 و تبصره 11 -بیماران خاص و مصدومین(

- اجرای کارگاه های آموزشی برای مددکاران اجتماعی شاغل در مراکز درمانی

- ایجاد هماهنگی و شبکه ارتباطی با مراکز درمانی در رابطه با اجرای همسو سازی خدمات حرفه مددکاری اجتماعی انجام سایر فعالیتهایی که از طریق بخشنامه ها و دستورالعملها از مسئوولین مافوق وزارتخانه و روئسا و معاونین محترم دانشگاه ابلاغ می گردد.

 

 

[ ۱۳٩٥/۱/۱٦ ] [ ٥:۳٥ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]