داوطلبان سلامت در ایران:

مهدیه طاهری – کارشناس گسترش شبکه معاونت بهداشتی

منبع : م. آریایی، ا .خادمی پور، 1395، توسعه مشارکت داوطلبان سلامت در پیشگیری از بیماریهای غیر واگیر  فصلنامه داوطلبین سلامت قطب جنوب شرق کشور ، شماره 12، ص 27،

شعار روز جهانی داوطلب سلامت  (14آذر ماه)

"توسعه مشارکت داوطلبان سلامت

در پیشگیری از بیماریهای غیر واگیر"

در سال 1369 وزارت بهداشت با انگیزه حل مشکلات بهداشتی حاشیه نشینان شهری و روستایی، اقدام به طراحی و اجرای برنامه داوطلبان سلامت تحت عنوان


داوطلبان سلامت در ایران:

مهدیه طاهری – کارشناس گسترش شبکه معاونت بهداشتی

منبع : م. آریایی، ا .خادمی پور، 1395، توسعه مشارکت داوطلبان سلامت در پیشگیری از بیماریهای غیر واگیر  فصلنامه داوطلبین سلامت قطب جنوب شرق کشور ، شماره 12، ص 27،

شعار روز جهانی داوطلب سلامت  (14آذر ماه)

"توسعه مشارکت داوطلبان سلامت

در پیشگیری از بیماریهای غیر واگیر"

در سال 1369 وزارت بهداشت با انگیزه حل مشکلات بهداشتی حاشیه نشینان شهری و روستایی، اقدام به طراحی و اجرای برنامه داوطلبان سلامت تحت عنوان "رابطان بهداشت" در (جنوب تهران و حاشیه شهرهای بزرگ کشور تبریز، شیراز و اصفهان) نمود.

در واقع این برنامه در مناطقی شکل گرفت که شبکه بهداشت و درمان به دلیل گسترش بی رویه جمعیت شهری کمترین پوشش مراقبت های بهداشتی را برای گروه های آسیب پذیر جامعه شهری داشت.

داوطلبان سلامت، زنان داوطلب محله می باشند که از میان منطقه محل سکونت خود با داشتن سواد و برخورداری از مقبولیت اجتماعی مناسب، برخوردار از وقت کافی، داشتن انگیزه و علاقه برای ایجاد فعالیت های اجتماعی، انتخاب و دعوت به همکاری می شوند. هر داوطلب سلامت بایستی بطور متوسط40 خانوار را که در همسایگی محل سکونت خود زندگی می کنند تحت پوشش قرار دهد.

داوطلبان برای کسب آگاهی ها و مهارت های بهداشتی در جلسات هفتگی در مرکز خدمات جامع سلامت نزدیک به محل زندگی خود شرکت می کنند. محتوای آموزشی داوطلبان در خصوص سلامت کودکان، سلامت مادران، سلامت خانواده، سلامت جامعه و آشنایی با بیماری های شایع می باشد.       داوطلبان در کلاس های آموزشی خود علاوه بر یادگیری مفاهیم علمی و مهارت های عملی، برای انتقال آن به خانوارهای تحت پوشش خود نزد مربی خود تمرین خواهند نمود تا آموخته های بهداشتی را بتوانند بطور صحیح به مردم منتقل کنند.

در حال حاضر بیش از 140هزار داوطلب سلامت در سراسر کشور مشغول به فعالیت هستند و برای اعتلای سلامت جامعه و توانمند سازی خود و خانوارهای تحت پوشش تلاش         می کنند. آنان همچون بازوان توانمندی برای برقراری ارتباط مسئولین محیطی بهداشت با جامعه عمل می نمایند. با تلاش بی وقفه خود از بروز بیماری ها و معلولیت های فراوانی در محیط شهر و روستا پیشگیری می کنند و با تأمین و ارتقاء سلامت جامعه زمینه بروز استعدادهای خداداد بخش عظیمی از جمعیت کشور فراهم گردیده است.

هم اکنون داوطلبان سلامت، سازمانی، غیر متمرکز با دیدگاهی روشن و خود جوش، جامعه نگر و مردمی فراهم آورده اند که در جهان به پدیده ای نو

 

ین

 

 تبدیل شده است.

نقش داوطلبان سلامت در طرح تحول نظام  سلامت :

بروز بیماری های غیرواگیر نوظهور مانند دیابت، فشار خون بالا، چاقی، اضافه وزن، سکته های قلبی و مغزی، ایجاب      می کند تغییراتی در سیستم بهداشتی به لحاظ کارآمدی تر کردن این سیستم صورت بگیرد. داوطلبان سلامت در اجرای طرح تحول سلامت نیز حضور فعال دارند و در افزایش پوشش مراقبت های بهداشتی با مراکز بهداشت کمک و همکاری     می کنند. فعالیت داوطلبان سلامت به عنوان رابطان بهداشت با اثرگذاری مطلوب سبب بهبود شاخص های بهداشتی شده است. باید پیگیری های لازم در خصوص خدمت رسانی مطلوب به مردم انجام شود که در این راستا داوطلبان سلامت نقش فعالی در انجام مراقبت های فعال خواهند داشت. جلب مشارکت مردمی در ارتقاء سلامت جامعه و توسعه پایدار نقش محوری دارد.

اهداف برنامه داوطلبان سلامت :

- ارتقاء سطح سلامتی جامعه شهری به ویژه جمعیت حاشیه نشین و محروم با استفاده از جلب مشارکت مردمی

- ارائه فعال خدمات بهداشتی در مناطق شهری (به ویژه حاشیه شهرهای بزرگ)

- مشارکت مردم در برنامه ریزی و تصمیم گیری و استفاده از همکاری آنان در ارائه مراقبت های اولیه بهداشتی  

- بهره گیری از امکانات موجود جامعه در جهت حفظ و ارتقاء سلامت جامعه بشری در سطوح محلی و منطقه ارتقاء حضور مردم در عرصه توسعه اقتصادی اجتماعی

- فراهم کردن زمینه ای برای ورود زنان خانه دار به عرصه فعالیت های اجتماعی و توانمند سازی آنها در جهت امور اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی

- ارتقاء حضور مردم در عرصه توسعه اقتصادی اجتماعی

ساختار آموزشی داوطلبان سلامت:

آموزش داوطلبان سلامت شامل دو دوره است. دوره مقدماتی نقش کلیدی در تحکیم روابط بهداشت و داوطلبان سلامت دارد. این دوره زمینه ساز فعالیت های بعدی و جذب داوطلب سلامت است. یکی از مهمترین قسمت های دوره مقدماتی، شناسایی و اولویت بندی مسائل بهداشتی محله است که پایه یادگیری آنها است. طی جلسات بحث، داوطلبان نیازهای بهداشتی محله و مردم را شناسایی و با کمک مربیان فهرستی از اولویت مسائل تهیه می کنند.

دوره تکمیلی پس از شروع به کار داوطلبان تشکیل می شود و شامل جلسات و کلاس های متنوعی است که در مراکز خدمات بهداشتی و درمانی برقرار می گردد.

دوره یادگیری محدودیت زمانی ندارد. داوطلبان محله و مربی، طول دوره را تعیین می کنند و زمان آموزش هر موضوع بستگی به نیاز آنها و شرایط محله دارد. پس از شروع به کار نیز دوره آموزش آنها خاتمه نمی یابد بلکه طی جلسات و کلاس هایی که در مرکز خدمات جامع سلامت مربوط برای افزایش و به روز کردن آگاهی های آنان تشکیل می شود، ادامه می یابد.

دوره یادگیری محدودیت موضوعی ندارد. بر اساس خواست و نیاز داوطلبان موضوعات آموزشی تعیین می شود برنامه آموزشی رابطان تنها از یک فن ساده استفاده نمی شود. روش ها و فنون مختلفی وجود دارد که هر فن برای تدریس نوع خاصی از مطالب آموزشی مناسب تر است مربی در آموزش خود از شیوه هایی استفاده می کند که در آن مهارت بیشتری دارد داوطلبان در جلسات، تجارب خود را برای یکدیگر بازگو می کنند.

آموزش مشارکتی:  

داوطلبان زنان بزرگسالی هستند که داوطلبانه آمادگی کسب آموزش های بهداشتی و انتقال آن را به مردم دارند بنابراین روش آموزش آنها نمونه ای از آموزش مشارکتی بزرگسالان بوده و اساس این آموزش بر پایه رابطه عاطفی و اجتماعی بین مربی و آموزش گیرنده استوار است. احساس صمیمیت موجب ابراز افکار، مسائل و نگرانی ها می شود و در نتیجه آموزش همراه با رضایت و لذت فراهم می گردد.

در آموزش مشارکتی کلید موفقیت مربی، احترام به عقاید آموزش گیرندگان است و در تسهیل یادگیری آنان موثر      می باشد. در این روش خود داوطلبان برای پاسخگوئی به سؤالات تلاش می کنند، فکر می کنند، مطالعه می کنند و تمرین می کنند. مربی فقط یک راهنماست، محتوای بحث از ذهن داوطلبان تراوش می کند مربی فقط طراح مسئله و مسئول جمع بندی نتایج است.

در آموزش مشارکتی، مربی ممکن است پاسخ همه سؤالات را نداند، او از ذهن افراد با تجربه کلاس بهره می گیرد. استعدادهای آنها را کشف می کند و رشد می دهد. کار عملی گروهی به خود آموزی داوطلبان کمک می کند.

 

مشارکت برای ارتقای سلامت:

مفهوم ارتقای سلامت، متکی بر اصول مختلفی است که یکی از مهمترین آنها مشارکت است. از مردم خواسته می شود در توسعه، اجرا و ارزیابی برنامه های ارتقاء سلامت، که به طور مستقیم زندگی و شرایط کار آنها را تحت تأثیر قرار می دهد شرکت کنند. عملاً موضوع مشارکت به درگیری مردم در سازمان زندگی اجتماعی مربوط می شود. مشارکت حق تصمیم گیری مشترک در امور روزمره زندگی است به این معنا که مردم بتوانند تصمیم بگیرند که کدام یک از برنامه های ارتقاء سلامت در محیط اجتماعی فرهنگی و زیستی آنان اجرا شود .