فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

بحران هویت

 

تهیه وتنظیم : مهدی ملاشهری داتشجوی روانشناسی عمومی

منبع: کتاب مشکلات نوجوانی و جوانی دکتر ابوالقاسم اکبری

تعریف هویت: هویت تمیزی است که نوجوان بین خود و دیگران می گذارد و یک سازه و ساختار روانی و اجتماعی است. هویت به دو جزء هویت شکست و هویت موفقیت تقسیم می شود.

هویت کودکان در ابتدا هویت موفق می باشد. اساس شکل گیری هویت تلاش و فعالیتی است که فرد دنبال می کند. ارتباط با دیگران و ارزیابی از این روابط و همچنین تصور فرد از وضع جسمانی در شکل دهی هویت تاثیر گذار می باشد.

در بحران هویت نوجوان شدیدا دچار اضطراب و ناراحتی ذهنی     می شود و نمی تواند جنبه های مختلف شخصیت خود را هماهنگ کند. هویت هر فرد برآیند هویت واقعی، آرمانی و هویت انتظار وی می باشد.

آشفتگی هویت: چنین حالتی سبب می شود تا نوجوان احساس کند که منزوی، تهی، مضطرب و مردود شده است و باید تصمیماتی بزرگی را بگیرد ولی توان آن را ندارد. شاید احساس کند به جای پیشرفت پسرفت می کند.

چه مشکلاتی در اثر بحران هویت ایجاد می گردد:

در این دوران نوجوان از خود بریده در دنیای درونی خود غوطه ور خواهد شد. او بسیار حساس می شود. این بریدگی و سر در گمی نسبت به خود و شخصیت خود و اهداف و باور ها، مشکلاتی پدید می آورد که به برخی از آنها


اشاره می شود:

اول- بی دقتی در امور: در این صورت نوجوان احساس می کند که گذشت زمان اهمیتی ندارد و برای هر کاری وقت کافی هست. در برابر این احساس برخی نیز احساس می کنند که همه امور به سرعت می گذرد.

دوم- احساس شدید نسبت به خود: فکر نوجوان در این حالت مشغول ویژگی های بدنی، شغلی و یا نقش خود است و نمی تواند افکارش را از آنها رها نماید.

سوم- تشکیل هویت منفی: باورهای نوجوان در مورد ارزش های خانوادگی، اجتماعی، تحصیلی، اخلاقی، مذهبی و هر آنچه از طریق این کانال ها بصورت دستورات تربیتی و آموزشی به او داده شده، ممکن است تضعیف شده و نوجوان در برابر انجام تکالیف خود، به سهل انگاری مبتلا شود.

چهارم- عصیان و ستیزه جویی: او برای اینکه خود تجربه کند، گاه با همه چیز مخالفت خواهد نمود. این مخالفت، گاه باعث ستیز او با بزرگتر ها و در نهایت عصیان و سرکشی خواهد شد.

پنجم- اضطراب و نگرانی: او خود را در قالب شخصیت های متعدد خواهد برد اما بدلیل آنکه نمی تواند جنبه های مختلف این شخصیت ها را در خود تجمیع نماید، دلواپسی و نگرانی در او پدید خواهد آمد. بر هم خوردن تعادل فیزیولوژیک نیز بر این دل نگرانی خواهد افزود.

مشکل هویت یابی:

هویت واقعی تصویری است که نوجوان در ذهن خود از خود ترسیم می کند. این تصویر از باز خوردهایی که از والدین، مربیان و اطرافیان دریافت می کند، در ذهن او نقش  می بند. از طرفی تفکرات او نیز در ترسیم تصویر او از خودش موثر خواهند بود. از این رو نقش های متعددی را انتخاب می کند تا نقشی را بیابد که با او در تناسب است. قضاوت و نگرش دیگران راجع به خود را با تصویری که از خود دارد مقایسه می کند تا به تصویر واضح و شفاف از خود دست پیدا کند.

هویت یابی ممکن است از دو راه منحرف گردد:

الف: هویت یابی زودرس: به معنای تثبیت زودرس دیدگاه فرد نسبت به خود است، آن هم نه دیدگاهی واقعی بلکه نادرست و تحریف شده. علت آنست که این افراد تصویر دقیقی از خود ندارند و شخصیت خود را بر مبنای رای و نظر دیگران می سازند لذا به تایید دیگران وابستگی شدید دارند. دارای استقلال رای کمتری هستند. برای مراجع قدرت اهمیت زیاد قایل اند. سعی در همنوایی با نوجوانان دیگر دارند. رفتارشان با فکر کردن کمتری همراهست. انعطاف پذیری زیاد ندارند. پذیرش ارزش های والدین را بر خود واجب می دانند و...

ب: سردرگمی هویت: این افراد دوره طولانی سردرگمی هویت را تجربه می کنند وگاه احساس هویتی روشن و قوی در آنها ایجاد نخواهد شد. آنها همیشه سعی دارند خود را فارغ و رها از ارزش ها نگه دارند. نوجوانی که وارد بحران هویت می شود، اگر نتواند از این دوره خارج شود، بعد از 18 سالگی تصویر روشنی از خود نخواهد داشت و خود را شخصی بی کفایت ارزیابی خواهد نمود.

انواع هویت یابی در نوجوانان

الف- برخی از نوجوانان پس از یک دوره آزمایش و کندوکاو درونی، متعهدانه به هدفی در زندگی علاقه مند می شوند و برای رسیدن به آن تلاش می کنند.

ب- برخی دیگر هرگز بحران هویت را تجربه نمی کنند و ارزش های والدین را بی چون و چرا می پذیرند و نقش هایی را بر می گزینند که با نظر والدین هماهنگی کامل دارد.

ج- دسته ای دیگر هویت انحرافی بر می گزینند. هویتی مغایر با ارزش های جامعه ای که در آن زندگی می کنند. مثل جوانی که در زندگی تحت فشار بوده است. او حتی اگر تحصیلات عالی کسب کند، ممکن است خرابکار یا ولگرد شود. یا یک جوان بیکار و بی مسئولیت، بجای آنکه بدنبال هدف خاصی در زندگی باشد، به ولگردی و بیکاری خود افتخار کند .

 بحران هویت از منظر ریشه یابی

1- سنت و تجدد: تجدد گرایی بسیاری از ارزش های سنتی که جزو هویت آدمی بوده را دچار تزلزل کرده و انسان ها را بین سنت گرایی و تجدد گرایی سردرگم نموده است. رفتار معقول و منطقی و تمسک به ایمان دینی از عواملی است که کارشناسان معتقدند    می تواند به حل این مشکل تا حدود زیادی کمک نماید.

2- سیطره ماشین: استفاده از ابزار های متعدد و متنوع علیرغم آسان کردن کارها تا حدود زیادی موجب دور شدن انسان ها از اصل خویش شده است

3- ارتباطات و جهانی شدن: گسترش ارتباطات و جهانی شدن باعث شده برخی از جوامع دچار آسیب گردند. آنچه لازمست انطباق دادن آئین ها و شیوه های جدید با معیار های اخلاقی دینی و سپس پذیرش یا عدم پذیرش آنهاست.

4- خانواده: متزلزل شدن بنیان خانواده وکارکردهای غیر صحیح آن باعث مشکل و اختلال هویت فرزندان می شود.

عوامل موثر در شکل گیری هویت

این عوامل متعدد و عبارتند از خانواده، مدرسه، محل زندگی، نهادهای اجتماعی– مذهبی، رسانه های گروهی و... . با این وصف چون خانواده اولین نهاد شکل دهی به شخصیت نوجوان است، از اهمیت خاصی برخوردار است. لذا ضروری است پدران و مادران ارجمند نکات متعددی را به منظور کمک به توسعه هویت فرزندان فرا گیرند، اما به اختصار به برخی از آنها اشاره خواهد شد:

* داشتن درک صحیح از موقعیت نوجوان و پی بردن به نیاز های واقعی او در دوره نوجوانی

* دادن فرصت اظهار نظر به او برای بیان عقایدش

* دنیا را از دریچه نگاه او نگاه کردن

* نظر خواستن از او در امور مختلف و وادار نمودن او به اندیشیدن

* دادن آزادی عمل حساب شده و هوشمندانه به او برای کسب تجربه های مختلف

* دادن فرصت به او برای برقراری ارتباط صحیح با دوستانش

* تشویق او به تفکر و انجام رفتار ها و گفتار های  منطقی و به دور از غلبه احساسات

* فراهم آوردن شرایطی برای بهره مندی هر چه بیشتر و بهتر از الگوهای راستین و واقعی

* آموزش مدیریت هوش هیجانی به نوجوان

 

[ ۱۳٩٥/۱/۱٦ ] [ ۱۱:۳٢ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]