فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

ارتقای سطح سلامت عمومی، بهداشت محیط و کنترل بیماریهای عفونی و انگلی

 

گرداورندگان: الهام رشیدنسب * سودابه جهانتیغ- کارشناس بهداشت محیط مرکزبهداشتی درمانی زهک

منبع: کتاب ریزمغذی ها و راه کارهای پیشگیری از کمبود آنها با تاکید بر غنی سازی مواد غذایی ، دکترربابه شیخ الاسلام ، زهراعبداللهی و همکاران- چاپ اول 1386

یکی از استراتژی های چهارگانه پیشگیری و کنترل کمبود ریز مغذی ها اقدامات بهداشت عمومی جهت ارتقای سطح سلامت مردم و جلوگیری از ابتلا به بیماری های عفونی و انگلی است درمان به موقع و موثرمی تواند دوره بیماری عفونی و شدت آن را کاهش دهد.

ایمن سازی یکی از اقدامات بهداشت عمومی است که روش سودمندی برای جلوگیری از ابتلا به بیماریهای عفونی است و نظام مراقبت های اولیه بهداشتی می تواند این فعالیت را به طور قابل ملاحظه ای تقویت نماید. ولی چون هنوز واکسنی بر علیه عفونت های شایع دستگاه گوارش و بعضی از عفونت های تنفسی در دسترس نیست، کنترل این عفونت ها نیاز به اقدامات پیشگیری کننده بهداشت عمومی از جمله تامین آب آشامیدنی سالم، بهسازی محیط، دفع صحیح زباله، مبارزه با حشرات، بهداشت مواد غذایی و بهداشت فردی دارد. این اقدامات، ارکان اساسی فعالیت های مراقبت های اولیه بهداشتی بوده و کارکنان بهداشت محیط در این زمینه


 وظیفه مهمی برعهده دارند. بنابراین بهتر است با عواقب و عوارض کمبود ریزمغذی ها به طور کامل آشنا شوند.

کرم های قلابدار (انکیلوستوم و نکاتور) و شیستوزومیا، انگل هایی هستند که به علت ایجاد خونریزی مزمن سبب کم خونی شدید می شوند. سایر انگل های روده  در ایجاد کم خونی نقش مهمتری دارند. شواهد نشان     می دهد بعضی از انگل ها، بویژه به هنگام آلودگی شدید، می توانند در جذب بعضی از مواد مغذی اختلال اجاد کنند. باید توجه داشت که درمان آلودگی های انگلی به تنهایی مشکل را حل نمی کند بلکه باید با سایر اقدامات برای ریشه کن کردن منشاء عفونت های همراه باشد. مبارزه با آلودگی های انگلی به عنوان یک مراقبت اولیه بهداشتی در جامعه ای که کم خونی ناشی از کرم های قلابدار به صورت آندمیک وجود دارد باید به دقت انجام شود.

بهسازی محیط، به منظور پیشگیری و کنترل بیماریهای عفونی و انگلی نیز یکی از روش های مهم مداخله ایی در برنامه پیشگیری و کنترل کم خونی فقر آهن است که شامل سالم سازی آب مصرفی، دفع بهداشتی فضولات و ... می باشد.

سالم سازی آب مصرفی:

تعریف آب آشامیدنی: آب بهداشتی علاوه بر دارا بودن کیفیت فیزیکی (رنگ، طعم، بو مورد قبول و پذیرش مصرف کنندگان) و از نظر باکتریولوژیکی فاقد کلیفرم، بخصوص اشرشیاکلی، می باشد. (طبق استاندارد، تعداد کلیفرم و اشرشیاکلی در 100 میلی لیتر آب مورد آزمایش بایستی صفر باشد). روش های ساده سالم سازی آب عبارتند از:

1- جوشاندن آب: طبق دستورالعمل موجود در کتاب رهنمودهایی در خصوص کیفیت آب آشامیدنی، آب آلوده به میکروارگانیسم ها و ... را پس از جوش آمدن کامل آب باید به مدت یک دقیقه در حال جوش نگهداشت، سپس سرد و مصرف نمود.

2- استفاده از کلر مادر: محلول کلر با غلظت 01/0 کلر را کلر مادر    می گویند. به عبارت دیگر، از حل کردن 15 گرم پرکلرین (هیپوکلریککلسیم 70 درصد) در یک لیتر آب، کلر مادر به دست می آید.

برای استفاده از کلر مادر، ابتدا باید با آزمایش های متوالی بر یک لیتر آب و افزودن کلر مادر توسط قطره چکان معلوم نمود که یک لیتر آب با چند قطره کلر مادر(قطره ای) کلر باقی مانده ای در حدود 5/0 تا 8/0 میلی گرم در لیتر دارد. سپس این مقدار کلر مادر را برای حجم های بیشتر آب مورد استفاده قرار داد. به عنوان مثال، اگر برای یک لیتر آب 4 قطره کلر مادر لازم است در آن صورت برای 5 لیتر آب مصرفی یک خانوار 20 قطره محلول کلر مادر کافی است.

نکاتی که در هنگام استفاده از کلر مادر باید رعایت نمود:

1- بهم زدن کامل آ( از اختلاط کامل کلر با آب باید اطمینان حاصل شود)

2- پس از افزودن کلر مادر،30 دقیقه زمان برای از بین رفتن باکتریها و ویروس ها لازم است.

احداث توالت بهداشتی و استفاده صحیح از آن:

دفع صحیح مدفوع و استفاده از توالت بهداشتی یکی از مهمترین راه های کنترل بیماری های عفونی روده ای و انگلی است. یک توالت بهداشتی باید دارای شرایط ذیل باشد:

1- دارای اتاقک شامل سقف، در و دیوار باشد.

2- اتاقک توالت دارای نور بوده و جریان هوا در آن برقرار باشد.

3- کاسه توالت صاف، بدون شکستگی و قابل شستشو باشد.

4- کف اتاقک به سمت کاسه توالت شیب داشته و قابل شستشو باشد.

5- دیوار حداقل به اندازه 15 سانتیمتر از کف قابل شستشو باشد.

6- دارای چاه یا مخزن دفع مدفوع بوده یا به شبکه جمع آوری عمومی وصل باشد.

7- آب در داخل توالت و یا در مجاورت آن جهت شستشو در اختیار باشد.

جمع آوری و دفع صحیح زباله:

دفع صحیح زباله، نقش مهمی در جلوگیری از بیماری ای عفونی روده ای دارد. زباله، منبع مهم آلودگی است و عدم دفع صحیح آن، مسکلات زیر را به دنبال خواهد داشت:

1- به علت دسترسی مگس به زباله، آلودگی به محیط زندگی از جمله به مواد غذایی منتقل می شود.

2- علاوه براینکه محلی برای تکثیر مگس خواهد بود، موجب جلب موش و آلودگی های ناشی از آن خواهد شد.

عدم جمع آوری صحیح زباله و فقدان سیستم دفع صحیح، یکی از مشکلات عمده در مناطق روستایی است. بنابراین، آموزش روستائیان در زمینه نحوه صحیح دفع زباله ضروری است.

سالم سازی سبزی های مصرفی:

ترویج کشت خانگی سبزی ها و مصرف سبزی های خام، یکی از مهمترین توصیه های تغذیه ای در برنامه پیشگیری و کنترل ریز مغذی ها از جمله آهن و ویتامین A می باشد. سبزی های خام به علت دارا بودن ویتامین C موجب افزایش جذب آهن رژیم غذایی می شوند. از سوی دیگر، بعضی از انواع سبزی های سبز تیره (مثل جعفری و برگ های تیره کاهو) حاوی آهن و ویتامین A می باشند. از آنجا که سبزی های خام در صورت آلودگی به تخم انگل موجب اشاعه بیماری های انگلی می شوند، که خود یکی از علل مهم کم خونی فقر آهن و کمبود ویتامین A می باشند، سالم سازی آنها قبل از مصرف حائز اهمیت است.

روش سالم سازی سبزی های مصرفی:

- سبزی ها را پاک کنید، چون ساقه ها و ریشه های جدا شده بیشتر آلوده هستند. لذا مراقب باشید تا سبزی قبل از ضدعفونی، با سفره، ظروف و... تماس نداشته باشد.

- اگر از باغچه خانگی، سبزی را می چینید می توانید با جدا ساختن ساقه ها در باغچه، سبزی تمیزتری تهیه کنید. ریشه ها را در خاک باقی بگذارید.

- سبزی پاک شده را با توجه به حجم آن در ظرف مناسبی بریزید و روی آن را آب بریزید تا آب روی سبزی ها را بگیرد.

- بعد از چند دقیقه سبزی را به آرامی از روی آب بردارید و در سبد بریزید.

- در ته ظرف، گل و لای ته نشین شده است که کاملا آلوده است. با دقت آن را بشوئید.

- مجدداً سبزی را داخل ظرف بریزید و به ازای میزان آب، برای هر لیتر (4لیوان آب) دو تا سه قطره، مایع ظرفشویی بریزید و بگذارید سبزی به مدت 5 دقیقه در آب و کف بماند.

- سبزی را مجدداً از روی ظرف بردارید و در سبد بگذارید.

- ظرف را بشوئید و مجدداً آن را آب کنید و یک قاشق چای خوری پرکلرین یا سایر موادی که ضدعفونی کننده سبزی بوده و در داروخانه    می فروشند، با توجه به دستورالعمل آن، استفاده کرده و سبزی را به مدت 5 دقیقه باقی بگذارید.

- سبزی را از آب بیرون آورده، در سبد قرار دهید. اگر میزان سبزی کم است می توانید روی آن را آب بگیرید و با دست، سبزی ها را جابه جا کنید تا کاملا آبکشی شود.

شستن دست ها:

بیماری های عفونی روده ای اعم از باکتریال، ویرال، تخم انگل و پروتوزوآها از طریق دست های آلوده منتقل می شوند. بنابراین کلیه افراد جامعه در تمام مراحل تهیه، توزیع، فروش و مصرف مواد غذایی باید دست های خود را کاملا با آب و صابون شستشو دهند. شستشوی دست ها باید در تمام موارد ذیل انجام بشود:

1- قبل از شیر دادن یا غذا دادن به کودک

2- قبل از تهیه و کشیدن غذا

3- قبل از خوردن غذا

4- بعد از دست زدن به مواد غذایی خام نظیر گوشت گوسفند، مرغ و...

5- بعد از استفاده از توالت یا شستن کودکی که مدفوع کرده است.

[ ۱۳٩٥/۱/۱٧ ] [ ٥:٢٥ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]