مراقبت از زخم بستر در سالمندان

مریم پودینه، مرکز خدمات جامع سلامت امام رضا(ع)، سمیه نارویی، بیمارستان امیر المومنین(ع)

منابع: اصول مراقبت هایپرستاری از زخم ، محمد رضاگودرزی- مهین بدخش،انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1384

زخم فشاری در سالمندان

با توجه به اینکه افراد بالای 65 سال عموما به بیماری های گوناگونی مبتلایند و بعضی از این بیماری ها خود زمینه ساز زخم بوده و برخی دیگر التیام زخم را دستخوش تغییر می کنند، لذا سالمندان از جمله گروه های سنی هستند که استعداد ابتلا به زخم های گوناگونی را دارند.

مراقبت از زخم در سالمندان کار بسیار پیچیده و مشکلی است. بیماری هایی مانند


مراقبت از زخم بستر در سالمندان

مریم پودینه، مرکز خدمات جامع سلامت امام رضا(ع)، سمیه نارویی، بیمارستان امیر المومنین(ع)

منابع: اصول مراقبت هایپرستاری از زخم ، محمد رضاگودرزی- مهین بدخش،انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول، 1384

زخم فشاری در سالمندان

با توجه به اینکه افراد بالای 65 سال عموما به بیماری های گوناگونی مبتلایند و بعضی از این بیماری ها خود زمینه ساز زخم بوده و برخی دیگر التیام زخم را دستخوش تغییر می کنند، لذا سالمندان از جمله گروه های سنی هستند که استعداد ابتلا به زخم های گوناگونی را دارند.

مراقبت از زخم در سالمندان کار بسیار پیچیده و مشکلی است. بیماری هایی مانند دیابت، قلب و عروق، فشار خون بالا، دمانس پیری، ضعف شنوایی و اختلال های استخوانی همگی امر مراقبت را بسیار حساس و مشکل می کنند.             

عمده ترین مشکلات مربوط به افزایش سن شامل:

1- فرایند بیماری های متعدد

2- ناتوانی های حرکتی

3- کاهش سوخت وساز

4- محدود بودن درآمد

5- عدم دسترسی به مراقبت های پزشکی به علت درآمد کم

6- نداشتن افراد حرفه ای در امر مراقبت صحیح از سالمندان

اپیدمیولوژی: بیش از 20% بیماران مسنی که در بیمارستان  پرستاری و مراقبت می شوند به زخم فشاری مبتلایند (نورتون و همکاران 1975). هرچند 30% تا50% افراد بستری در بخش های ارتوپدی را بیماران مسن تشکیل می دهند. یکی از عوارض عمده دوران پیری ایجاد زخم های فشاری است. عوامل زیادی در بروز این زخم ها موثرند. عمده ترین مواردی که می توان به آنها اشاره کرد عبارتند از:

1- بی تحرکی زیاد به علت نداشتن توانایی حرکت در خانه یا بیمارستان

2- اقامت بیش ازدو هفته در بیمارستان

3- دریافت بیش از حد اشعه x  و وجود بیماری های زمینه ای

4- کاهش دریافت مایعات وکم آبی

5- کاهش دریافت مواد غذایی

6- ضعف دستگاه قلب و عروق و دستگاه عصبی

7- وجود بی اختیاری ادرار و مدفوع.                                     

زخم بستر به علت صدمه سلولی و در نتیجه فشار مستقیم به پوست ایسکمی یا در نتیجه استرسورهای مکانیکی که باعث از هم گسیختگی بافت یک ناحیه می شود، ایجاد می گردد. این زخم ها می توانند به صورت یک قرمزی ساده تا یک زخم عمیق که به استخوان رسیده است متفاوت باشند. عمده ترین مکان های در معرض خطر زخم فشاری، محل هایی است که استخوان ها به سطح پوست می رسند و دارای سطح تماس زیادتری با بستر باشد، مثل پاشنه پا، ناحیه ساکروم، پشت آرنج ها، پشت شانه ها و پشت سر.

 طبقه بندی NPUAP1(nationaL pressure uieer advisory  panel. )

در این طبقه بندی، زخم های فشاری را به چهار مرحله تقسیم      می کنند:

مرحله اول: شامل ناپایداری و قرمزی در سطح پوست بدون زخم پوستی

مرحله دوم: همراه با خطوط نازکی است که تغییر رنگ داده و به صورت مجزا از پوست معمولی قابل تشخیص است.

مرحله سوم: در این مرحله پوست ناحیه آسیب دیده ضخیم شده، صدمه در بافت زیر پوست ایجاد می شود و به نقاط پایین تر توسعه پیدا می کند. ممکن است با زخم کلینیکی همراه و دارای یک دهانه عمیق بدون تخریب بافت های مجاور باشد.

مرحله چهارم: در این مرحله ضخامت پوست از بین رفته، بافت های زیرین دچار صدمه شده اند و ممکن است به بافت عضلانی و استخوان هم صدمه رسیده باشد و ساختمان های نگه دارنده بافت را در بر    می گیرد.

بررسی عوامل خطر:

عواملی که در سالمندان صدمه بافتی ایجاد می کنند شامل موارد زیر است:

1- ابتلا به یک بیماری صعب العلاج و صدمات ناشی از ضربه

2- بی حرکتی به علت بیماری یا جراحت های ارتوپدی

3- آسیب حسی, دیابت, عدم هوشیاری و بیماری های عصبی

4- بیماری های سیستمیک، کارسینوما، قلب و عروق آنمی و بی اختیاری ها

5-کم آبی

6- تغذیه ناکافی یا سوء تغذیه

7-کاهش وزن در رابطه با بیماری های خاص

8- تماس بیش از حد و فشار غیرمعمول، مالش و بریدگی

یکی از مسائل عمده ای که در رابطه با زخم فشاری در افراد مسن وجود دارد، این است که در تعداد زیادی از آنها مکانیسم احساس درد مختل شده است. بنابراین، احساس فشار و درد را به موقع تشخیص نمی دهند تا بتوانند با تغییر وضعیت مناسب مانع از ایجاد زخم شوند. نکته دیگری که در خصوص سالمندان حائز اهمیت است، تغذیه این افراد می باشد، زیرا برای حفظ سلامت بافت های بدن، تغذیه کافی نقش اساسی را ایفا می کند. اما در اغلب سالمندان به دلایل گوناگونی کمبود دریافت غذا را داریم. تغییرات اشتها از دست دادن دندان ها، مسائل روانی، ناتوانی جسمی و.... عمده ترین مسائل کاهش دریافت مواد غذایی در حد نیاز سالمندان است. لذا این مشکلات استعداد سالخوردگان را برای ابتلا به زخم فشاری افزایش می دهد. از بین رفتن بافت چربی زیر جلد و چروکیدگی پوست، باعث می شود، در جاهایی که استخوان ها بر جسته هستند سطح بیرونی تحت فشار قرار بگیرد و زخم شود.

مشکلات زخم های فشاری:

الف) قبل از سر باز کردن زخم، عفونت و ترشحات آن کم است یا وجود ندارد یا این زخم قابل رویت نیست.

ب) مشکلات مربوط به مراقبت زخم پانسمان آن.

تعیین اندازه زخم کمک زیادی به مراقبت از زخم فشاری می کند اگر چه نمی توان عمق زخم ها را بررسی کرد اما به وسیله یک پنس     می توانیم لایه های شکسته و تخریب شده را کنار زده و زخم را باز نمود تا حدود عمق آن بررسی و مشخص می شود.

توصیه هایی برای کاهش خطر ابتلا به زخم های فشاری:

1- استفاده از تشک های چرمی جاذب رطوبت

۲- استفاده از تشک های بادی، آبی، آبی بادی، ژلاتینی، پدهای دو لایه بادی

التیام زخم بستر: اصول پایه برای بهبودی و التیام زخم های فشاری، به میزان صدمه بافتی بستگی دارد. بنابر این:

1- تغییر پوزیشن

2- بهبود وضعیت تغذیه

3- تحرک

۴- کنترل دفع

۵- بهبود تصویر ذهنی از خود همراه با پانسمان های استریل و رعایت بهداشت شخصی، می تواند در بهبود زخم بسیار موثر واقع شود. زخم های فشاری به سرعت عفونی می شوند بنابراین برداشتن بافت نوروز تاثیر زیادی در بهبود زخم دارد. زخم ها باید به مدت زیاد درمعرض هوا قرار گیرند، ترشحات کنترل شوند و بیمار نباید روی موضع زخم بخوابد. درصورت عفونی شدن زخم، درمان آنتی بیوتیک مناسب ضرورت پیدا می کند و شستن زخم با آب و صابون.

برای بهبود وضعیت تغذیه و اصلاح رژیم غذای سالخوردگان موارد زیر توصیه میشود:

1- نوشیدن یک لیوان آب میوه روزانه

۲- خوردن تقویت کننده هایی مثل حبوبات سالم و شیر در هنگام صبحانه

3- سعی خوردن گوشت یا ماهی روزانه یکبار

4- نوشیدن حداقل یک لیوان شیر هر شب به هنگام خواب

5- مصرف مقداری سبزی های تازه در رژیم غذایی روزانه