دروغگویی در کودکان

مهناز خیراندیش(کارشناس سلامت روان مرکز خدمات جامع سلامت امام رضا(ع)، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی)

منبع: دروغگویی در کودکان و روش های اصلاح و درمان آن، عاطفه دبیری، مرضیه کاکوتی، طراحان ایماژ، تهران،1391

مطالعاتی که درباره مفاهیم در کودکان صورت گرفته است نشان      می دهند که تحول و تکامل مفاهیم در کودکان جریان منطقی را طی می کند و صرف نظر از تاثیر هوش و فرصت های یادگیری، مفاهیم مختلف در کودکان با افزایش سن تغییر می یابند.

توجه به تحول درک مفهوم دروغ در کودکان اخیرا به دلیل اهمیت نظری آن در نظریه ذهن و همگانی بودن تحول مفاهیم در کودکان و از همه مهمتر


دروغگویی در کودکان

مهناز خیراندیش(کارشناس سلامت روان مرکز خدمات جامع سلامت امام رضا(ع)، کارشناس ارشد روانشناسی بالینی)

منبع: دروغگویی در کودکان و روش های اصلاح و درمان آن، عاطفه دبیری، مرضیه کاکوتی، طراحان ایماژ، تهران،1391

مطالعاتی که درباره مفاهیم در کودکان صورت گرفته است نشان      می دهند که تحول و تکامل مفاهیم در کودکان جریان منطقی را طی می کند و صرف نظر از تاثیر هوش و فرصت های یادگیری، مفاهیم مختلف در کودکان با افزایش سن تغییر می یابند.

توجه به تحول درک مفهوم دروغ در کودکان اخیرا به دلیل اهمیت نظری آن در نظریه ذهن و همگانی بودن تحول مفاهیم در کودکان و از همه مهمتر اهمیت اجتناب از دروغگویی و تشویق به راست گویی    و استفاده از کودکان در محاکم قضایی به عنوان شاهد از گستردگی بیشتری برخوردار شده است.

یکی از نکات مهم تربیتی جلوگیری از دروغگوئی در کودکان است. این مسئله در اغلب خانواده ها مطرح است. بسیاری از کودکان خردسال و آنهایی که در مرز دو سالگی هستند گاهی بین تخیل و واقعیت فرقی نمی گذارند و حرفی می زنند که به نظر ما دروغ است اما باید بدانیم که در دو سال اول زندگی خبر های دروغ مربوط می شود به عدم درک و مهارت کودک در پی بردن و فهمیدن صحبت ها. زیرا اولا این سن کودک نمی داند دروغ چیست و ثانیا چون خزانه لغات وی بسیار محدود است، لذا نمی تواند آنچه را که دیده یا شنیده عینا بیان کند. تا چهار، پنج سالگی نیز دروغگویی اغلب جنبه تخیلی دارد و کودک به شرح زندگی و تصورات خلاقه و خام و غیر دقیق کودکانه و خیالی خود می پردازد و شرح این تصورات به معنی دروغگویی نیست بلکه کودک فقط می خواهد تصورات خیالی خود را که فکر می کند وجود دارند یا از آنها لذت می برد با دیگران در میان بگذارد.

بعد از شنیدن داستان های تخیلی و دیدن فیلم های افسانه ای این نوع دروغگویی بیشتر می شود. معمولا با بالا رفتن سن، چون کودک بین واقعیت و خیال فرق می گذارد کمتر به دروغگویی تخیلی       می پردازد.

همان طور که بیان شد تا سنین سه چهار سالگی دروغ به مفهومی که برای بزرگسالان مطرح است در کودکان وجود ندارد. بنابراین هر گاه در این سنین، کودک واقعیت ها را به صورت وارونه ارائه کند هدفش کسب امتیاز نیست. اما از چهار سالگی به بعد تدریجا بر اثر دخالت های عوامل محیطی و تربیت نا درست، دروغ و دروغ گویی در کودک شکل می گیرد و گاه آن قدر شدید می شود که به صورت مرضی، جزیی از بی بند باری نوجوانی را تشکیل می دهد. در حدود هفت سالگی، کودک نسبت به دروغ گفتن احساس بدی پیدا می کند حتی اگر کسی متوجه دروغگویی وی نشود.

دروغ نشانه  چیست؟

 هر سیل ناگهانی دروغ یا افزایش هیجانی در دروغگویی نشان دهنده آن است که چیزی در زندگی کودک اتفاق افتاده است، چیزی که او را به خطر می اندازد و امنیت او را تهدید می نماید.

تالوار می گوید: دروغ یک نشانه است، نشانه ای از مشکل بزرگی که در پشت آن است و کودک برای حفظ امنیت در خود از این راهبرد استفاده می کند.

طبق مطالعات و تحقیقات انجام شده اشخاص دروغگو افرادی، بی قرار، عصبانی و ناآرام هستند و دروغگویی نشانه ناراحتی هیجانی و روانی آنان است. دروغگو به حرف های خود اعتماد ندارد بنابراین به طور قاطع صحبت نمی کند. حرف هایش را فراموش می کند، اعتماد خود را نسبت به دیگران به تدریج از دست می دهد و به آنها بدبین        می شود.

مهمترین جنبه دروغگویی عبارت است از تبدیل شخصیت حقیقی و واقعی انسان به شخصیت ساختگی و تصنعی. کسی که دروغ می گوید در واقع می خواهد خود را از عالم واقعی بیرون آورده و به جهان ساختگی نزدیک سازد.

هدف از دروغگویی چیست؟

- ترس از تنبیه

- تقلید از والدین

- نحوه بیان و  برخورد والدین

- احساس تحت فشار بودن

- آزمودن والدین توسط کودک

- تشویق نادرست والدین

- حفظ احساسات دوستی

- در نظر گرفتن مصلحت

- لو ندادن

- جلب توجه کردن

- رهایی از سرزنش

- حسادت و رقابت

- به بازی گرفتن

- ناراحت کردن و کینه جویی

- خودنمایی

- کسب منافع

- تفکر پیش عملیاتی

- عادت و تربیت غلط

روش های اصلاح و درمان دروغگویی

آیا امکان اصلاح دروغگو وجود دارد؟ پاسخ مثبت است زیرا کودک در مرحله آغاز زندگی است و امکان ایجاد هر گونه تحول و تغییری در او وجود دارد او بیش از هر سن دیگری تغییر پذیر است. از این رو، پیشنهاد می شود گام های زیر را به کار گیرید:

1- تشخیص علت دروغگویی کودک: باید بدانیم چرا کودک دروغ     می گوید؟ چه انگیزه و عللی او را به دروغ وا داشته؟ هدف از این نوع دروغ چیست؟

2- زمینه سازی تشخیص دروغ از واقعیت در کودک: پس از تشخیص علت یا علل، زمان دادن آگاهی و اطلاعات لازم است. اگر کودکی در اثر اشتباه در بیان تخیل و واقعیت دروغی گفته است باید متوجه تفاوت بین واقعت و خیال شود.

3- ایجاد محیط سالم در خانه

4- ایجاد ارتباط صمیمی و احساس اعتماد در کودک

5- باعث دروغگویی در کودک نشوید

6- ایمن کردن کودک از تنبیه و مجازات

7- پذیرش کودک از طرف والدین

8- راز دار بودن والدین

9- نصیحت کردن کودک

10- چشم پوشی از دروغ کودک

11- محدود کردن توقعاتمان از کودک

12- محبت کردن به کودک

13- بیان عواقب و نتایج دروغگویی

14- هشدار دادن به کودک

15- اعلام نارضایتی والدین