فصلنامه افق طلائی سلامت

معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

خود مراقبتی درزخم های فشاری یا زخم بستر

عباسعلی ملاشهری معاونت آموزشی

  علت زخم فشاری اینست که به علت فشرده شدن ممتد پوست بین برجستگی استخوانی زیرین از یک طرف و سطح بستر از طرف دیگر مویرگ های تغذیه کننده پوست مسدود می شوند. تا وقتی فشار برقرار است این مویرگ ها بسته می مانند. در یک انسان سالم، فرد در هنگام خواب بطور غیر ارادی مرتبا وضعیت خود را عوض می کند و به این ترتیب محل هایی از پوست را که زیر فشار قرار می گیرند را مرتبا تغییر می دهد و به این ترتیب اجازه می دهد که بطور نوبتی به همه قسمت های پوست زیر بدن خون برسد.

در یک فرد بیمار اما این مکانیسم خوب کار نمی کند. بیمار مدت های طولانی در یک وضعیت ثابت دراز می کشد. نتیجه آنست که پوست قسمتی که مدت طولانی بدون جریان خون مانده است قطع شده و آن قسمت از پوست می میرد.     


خود مراقبتی درزخم های فشاری یا زخم بستر

عباسعلی ملاشهری معاونت آموزشی

  علت زخم فشاری اینست که به علت فشرده شدن ممتد پوست بین برجستگی استخوانی زیرین از یک طرف و سطح بستر از طرف دیگر مویرگ های تغذیه کننده پوست مسدود می شوند. تا وقتی فشار برقرار است این مویرگ ها بسته می مانند. در یک انسان سالم، فرد در هنگام خواب بطور غیر ارادی مرتبا وضعیت خود را عوض می کند و به این ترتیب محل هایی از پوست را که زیر فشار قرار می گیرند را مرتبا تغییر می دهد و به این ترتیب اجازه می دهد که بطور نوبتی به همه قسمت های پوست زیر بدن خون برسد. در یک فرد بیمار اما این مکانیسم خوب کار نمی کند. بیمار مدت های طولانی در یک وضعیت ثابت دراز می کشد. نتیجه آنست که پوست قسمتی که مدت طولانی بدون جریان خون مانده است قطع شده و آن قسمت از پوست می میرد.      
مکانیسم دیگر اینست که در حین مراقبت از یک بیمار در بسیاری اوقات فرد مراقب، بیمار را به روی بستر یا ملحفه می کشد. این کشیده شدن پوست بخصوص اگر کمی هم مرطوب باشد موجب اصطکاک زیاد بین پوست و سطح زیرین شده و به پوست آسیب می زند.

گاهی هم بر اثر نیروهایی که در دو جهت مختلف به پوست و استخوان وارد می شوند آسیب ایجاد می شود. بطور مثال بیماری که در روی تخت خوابیده اگر پشت تخت در زیر سر بیمار بالاتر باشد بیمار به سمت پایین تخت سر می خورد. در این حال پوست زیر باسن به علت اصطکاک با ملحفه ثابت مانده ولی استخوان خاجی و دنبالچه به علت وزن بیمار به سمت پایین تخت حرکت می کنند. این مکانیسم موجب کشیده شدن عروق زیر پوستی و اسیب به خونرسانی پوست می شود.             
فشار به نواحی خاصی از بدن می تواند ایجاد زخم بستر کند

عللی که می توانند احتمال ایجاد زخم بستر را افزایش دهند عبارتند از:

سن: پوست افراد مسن نازک تر، ظریف تر، با قابلیت کشش کمتر، خشک تر و شکننده تر از جوان ها است. در افراد مسن قدرت ترمیم و تکثیر پوست هم کمتر می شود.

کاهش حس لمس: آسیب های نخاع یا دیگر بیماری ها یا آسیب های دستگاه عصبی می تواند موجب کاهش حس لمس و همراه با آن کاهش حس درد بیمار شود. به این ترتیب بیمار از تشکیل زخم بستر بی اطلاع مانده و فشار را به پوست ادامه داده و زخم گسترش می یابد.

کاهش وزن: در بیماری های مزمن و طولانی، کاهش وزن شدید می تواند موجب کم شدن حجم عضلات و چربی زیر پوستی شده و حالت بالشتک نرمی را که این بافت ها در زیر پوست ایجاد می کنند از بین می رود. در اثر آن پوست تحت فشار زیاد قرار گرفته و زخم می شود.

تغذیه نامناسب: کم شدن دریافتی کالری، پروتئین، ویتامین، مواد معدنی و آب می تواند موجب از دست رفتن سلامتی پوست و مستعد شدن آن به زخم بستر شود.

عدم کنترل ادرار و مدفوع: عدم کنترل ادرار می تواند موجب مرطوب شدن پوست شود و این می تواند پوست را مستعد به زخم بستر کند. آلودگی پوست به باکتری های مدفوع زمینه را برای عفونی شدن زخم بستر فراهم می کند.

پوست به شدت مرطوب یا به شدت خشک: هم پوستی که زیاد عرق کرده و مرطوب است و هم پوست خیلی خشک اصطکاک بیشتری با پارچه بستر داشته و احتمال ایجاد زخم بستر را بیشتر می کند.

اختلال جریان خون: بیماری های گردش خون مانند دیابت بعلت آسیب رساندن به تغذیه پوست می توانند احتمال ایجاد زخم بستر را بیشتر کنند.

سیگار: جریان خون پوست را کم کرده و اکسیژن خون را هم کم می کند. پس در سیگاری ها زخم بستر سریعتر تشکیل شده و دیرتر خوب می شود.

اختلال حواس: بیمارانی که به علت بیماری یا مصرف دارو دچار اختلال حواس و اختلال در قوای شعوری می شوند کمتر خود را در بستر حرکت می دهند و در صورت تشکیل زخم بستر دیرتر متوجه آن می شوند.

اسپاسم عضلات: اسپاسم عضلات یا حرکات غیر ارادی عضلات در بعضی بیماری ها می تواند موجب سایش پوست بر بستر و ایجاد زخم بستر شود.

 عوارض زخم بستر چیست؟ بعد از تشکیل زخم بستر پس از مدتی عوارضی ایجاد می شود که مهمترین آنها عبارتند از:

عفونت پوست: پوست زخم شده پس ازمدتی به علت رشد میکروب ها عفونی می شود. ترشحاتی از زخم خارج شده و زخم بسیار بد بو می گردد.

عفونت استخوان و مفصل: عفونت پوست می تواند به استخوان و یا مفصل زیر آن گسترش یافته و موجب بروز عفونت در آنها شود.

عفونت خون: باکتری هایی که در محل زخم بستر شروع به رشد و تکثیر می کنند می توانند به جریان خون وارد شده و موجب عفونت سراسری در بدن و مرگ بیمار شوند.

سرطان: اگر زخم بستر به مدت طولانی باقی بماند ممکن است در پوست آن محل نوعی سرطان پوست به نام Squamous cell carcinoma ایجاد شود.

 

[ ۱۳٩٥/٢/٢٠ ] [ ۸:٥۸ ‎ب.ظ ] [ حسینعلی ستوده ]

[ نظرات () ]