تب خونریزی دهنده کریمه کنگو و وضعیت اپیدمیولوژیک آن در کشور 

امیر بزی مدیرگروه بیماریهای معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

منابع: دستورالعمل کشوری بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو سال 1393

بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو یک بیماری تب دار حاد و خونریزی دهنده بوده که بوسیله کنه منتقل می شود.         چنانچه فرد بیمار دیر جهت درمانش به بیمارستان مراجعه کند و یا دیر تشخیص داده شود از مرگ و میر بالایی برخور است. همه ساله با گرم شدن هوا بخصوص در فصل بهار و تابستان که فعالیت ناقل بیماری (کنه) بیشتر می شود، شاهد


تب خونریزی دهنده کریمه کنگو و وضعیت اپیدمیولوژیک آن در کشور 

امیر بزی مدیرگروه بیماریهای معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی زابل

منابع: دستورالعمل کشوری بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو سال 1393

بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو یک بیماری تب دار حاد و خونریزی دهنده بوده که بوسیله کنه منتقل می شود.         چنانچه فرد بیمار دیر جهت درمانش به بیمارستان مراجعه کند و یا دیر تشخیص داده شود از مرگ و میر بالایی برخور است. همه ساله با گرم شدن هوا بخصوص در فصل بهار و تابستان که فعالیت ناقل بیماری (کنه) بیشتر می شود، شاهد گزارشی از موارد ابتلای به این بیماری هستیم.

راه انتقال بیماری :         
 * گزش کنه یا دستکاری و له کردن آن با دست            
* تماس با خون و ترشحات لاشه حیوان آلوده در زمان ذبح  و پس از آن. طبق بررسی های آماری بعمل آمده بیشترین موارد انسانی در کشور از این طریق مبتلا شده اند.          
* انتقال انسان به انسان که از طریق تماس با خون، ترشحات و نمونه های بافتی بیماران آلوده رخ می دهد.

گروه های در معرض خطر بیماری شامل :

قصابان، سلاخان، چوبداران، دامداران و کشاورزان، کارگران و کارکنان کشتارگاه ها و شرکت های بسته بندی گوشت، خانم های خانه دار، دامپزشکان، پرسنل بهداشتی و درمانی بخصوص کارکنان شاغل در بیمارستان ها، آزمایشگاه ها و...........

علائم بیماری: ظهور علائم بیماری در انسان بستگی به راه انتقال بیماری دارد، معمولاً از یک تا سیزده روز متغیر می باشد و کلاً شامل دو مرحله است:

الف - مرحله قبل از خونریزی:

 در این مرحله شروع علائم بیماری ناگهانی همراه با تب و لرز، درد عضلانی (بخصوص در پشت و پاها)، سردرد، سرگیجه، تهوع و استفراغ، گلودرد و.... می باشد. گاهی بیمار دچار اسهال، درد شکم، کاهش اشتها، بیقراری، افسردگی، سستی وضعف و افت فشار خون نیز می شود.

ب - مرحله خونریزی دهنده:                                                                                                
معمولاً از روز 3 تا 5 بیماری شروع می شود که 1 تا 10روز (بطور متوسط 4 روز) طول می کشد. بیمار دچار خونریزی در مخاط و پتشی پورپورا در پوست (بیشتر در قسمت بالای بدن و در طول خط زیر بغلی و در محل های تزریق و تحت فشار ایجاد می شود) می گردد. گاهاً بیمار دچار ملنا (خون در مدفوع)، هماچوری (خون در ادرار) ، خلط خونی، خونریزی از بینی، لثه، گوش و خونریزی ملتحمه چشم و رحم می شود.

نکته قابل توجه اینکه بیماری در دام یا حیوانات اهلی هیچگونه علامت  مشخصی ندارد. دام به ظاهر سالم و سرحال می باشد.  
دقت داشته باشید بیمار، در طول مدتی که در بیمارستان بستری بوده به شدت برای پرسنل درمانی و اطرافیان خودش آلوده کننده است. توصیه می شود جهت پیشگیری از انتقال بیماری حتماً از لوازم استاندارد حفاظت فردی شامل دستکش، ماسک، گان، پیش بند پلاستیکی و.... استفاده شود.

در راستای درمان بیماری هیچ نگرانی وجود ندارد، چرا که داروی مورد نیاز درمان بیماری در بیمارستان ها موجود بوده فقط بایستی به این نکته توجه شود که در صورت ابتلای به بیماری، سریعاً به مراکز خدمات جامع سلامت یا بیمارستان مراجعه نمایم.

توصیه های کنترلی و پیشگیرانه:    
* خوداری از ذبح دام در منازل و اماکن غیر بهداشتی و تاکید بر ذبح و کشتار دام درکشتارگاه

* تهیه و تامین گوشت مصرفی مورد نیاز از اماکن تهیه و توزیع و قصابی های مجاز که گوشت عرضه شده آنها دارای مهر و به تائید شبکه دامپزشکی رسیده باشد.

* گوشت دام تازه ذبح شده را بایستی به مدت 24 ساعت در یخچال نگهداری نمائیم و سپس تکه تکه (ریز) شود. چون اینکار باعث کاهش خطر انتقال ویروس بیماری در صورت آلوده بودن گوشت می شود (جگر به مدت 48 ساعت نگهداری شود).

* پرهیز از خوردن گوشت بصورت نیم پز و همچنین جگر خام

* رعایت احتیاط لازم در هنگام ذبح دام، تماس با گوشت و لاشه آن همچنین در خصوص تماس با خون و سایر ترشحات دفعی بیمار با استفاده از لوازم استاندارد حفاظت فردی شامل کلاه، عینک، گان، پیش بندپلاستیکی، دستکش، چکمه و............

* عدم جداسازی کنه بادست از دام و تاکید بر مراجعه به شبکه دامپزشکی جهت از بین بردن کنه ها بوسیله سمپاشی
* پوشاندن نواحی در معرض گزش کنه با استفاده از پیراهن آستین بلند، شلوار بلند، چکمه و دستکش در هنگام تماس با دام و تاکید بر تعویض لباس           
* دقت داشته باشید که بیماری از طریق گوشت پخته شده منتقل نمی شود.

 

تحلیل وضعیت اپیدمیولوژیک بیماری در کشور

 

 

 

نمودار فوق نشان دهنده بیشترین بروز بیماری در فصل بهار و تابستان بوده که ناقل بیماری (کنه) بدلیل گرم شدن هوا بیشترین فعالیت خود را بر خلاف ماه های سرد سال دارد      می باشد.

 

 

نمودار بروز بیماری در منطقه سیستان نیز حاکی از رخداد بیماری بیشتر در ماه های اردیبهشت لغایت مهرماه (فصل بهار و تابستان) بوده که از الگوی کشوری پیروی می کند.

 

نمودار فوق نشان دهنده بالاترین بروز موارد قطعی بیماری تب خونریزی دهنده کریمه کنگو در استان سیستان و بلوچستان می باشد که مهمترین دلیل آن ورود غیرقانونی دام از کشورهای همجوار افغانستان و پاکستان از مرز بلوچستان به استان و نهایتاً دیگر استان های کشور بوده و دلایلی چون ذبح غیربهداشتی، عدم استفاده از لوازم استاندار حفاظت فردی توسط گروه های در معرض خطر بیماری، کافی نبودن آگاهی مردم در خصوص بیماری و....... می باشد.

 

 

از مقایسه این نمودار با نمودار فوق نتیجه می گیریم که علی رغم اینکه بیشترین موارد قطعی بیماری مذکور مربوط به استان سیستان و بلوچستان بوده ولی کمترین موارد مرگ قطعی بیماری را نسبت به دیگر استان های کشور در طی بازده زمانی 18 ساله داشته است. یعنی 9 درصد موارد قطعی استان فوت نموده اند که بیشترین موارد فوتی مربوط به چند سال اول درگیری بیماری بوده است.  

 

نمودار فوق که نشاندهنده موارد مرگ قطعی بیماری به تفکیک دانشگاه های کشور در بازده زمانی 18 ساله می باشد. رصد و تحلیل آمار دانشگاه زابل نشان از مرگ20 مورد در طی بازده زمانی قریب به دو دهه می باشد که در سال اول بروز بیماری (1379 سال ) از 15 مورد بیمار 7 مورد بدلیل عدم آگاهی مردم، پرسنل بهداشتی درمانی، نوپدید بودن بیماری و دیگر دلایل فوت نمودند ولی از سال 1390 به بعد موارد مرگ قطعی صفر می باشد.