بیماری انسداد مزمن ریه ( COPD )

بیماری انسداد مزمن ریه ( COPD )

گردآورندگان:

-        بهروز معتمدی زاده – فروغ بندانی ( مربیان آموزشگاه بهورزی زابل و زهک )


-      منابع : پروین یاوری و همکاران ، مرجع اپیدمیولوژی بیماریهای شایع ایران (بیماریهای واگیر ) ، انتشارات گپ ، چاپ سوم 1396

مقدمه

بیماری انسدادی مزمن ریه یک بیماری مزمن ریوی است که ویژگی بارز آن، انسداد پیشرونده مجاری تنفسی به صورت برگشت ناپذیر است.انسداد راه های هوایی در اثر تنگی منتشر در تمامی راه های هوایی به و جود می آید و باعث افزایش مقاومت در برابر عبور هوا می شود .این بیماری با کاهش مداوم عملکردتنفسی در طول زمان و دوره هایی از تشدید علایم همراه است.سیگار ،آلودگی هوا و عوامل ژنتیکی سه عامل اصلی ایجاد این بیماری می باشند. تماس طولانی مدت با عوامل محرک باعث برانگیخته شدن پاسخ التهابی در ریه ها و باریک شدن مجرای هوایی کوچک و تخریب نسج ریه می گردد،که به آن ((آمفیزم)) اطلاق می شود.

تعریف بیماری

 بیماری انسدادی مزمن ریه شامل سه بیماری می باشد که عبارتنداز:آمفیزم ، برونشیت مزمن، و برونشیولیت یا بیماری راه های هوایی کوچک. آمفیزم یک نقص آناتومیک بافت ریه است که با تخریب و بزرگ شدن کیسه های هوایی مشخص می شود.برونشیت مزمن با سرفه های مزمن و خلط همراه است.بیماری راه های هوایی کوچک ، حالتی است که در آن مجاری راه های هوایی کوچک انتهایی که برونشیول نامیده می شوند، باریک و تنگ می گردند.

برونشیت مزمن تعریف بالینی دارد و به معنای وجود سرفه خلط دار به مدت سه ماه در سال و به مدت حداقل دو سال متوالی است.آمفیزم تعریفی پاتولوژیک دارد و به معنی تخریب آلوئول و مجاری هوایی کوچک است.

بیماری راه های هوایی کوچک به تنگی برونشیول های کوچک اطلاق می شود. این بیماران سرفه دارند،اما ممکن است خلط نداشته باشد.

شکل بالینی بیماری

سه نشانه مشخصه بیماری انسدادی مزمن ریه عبارتند از:سرفه، خلط و تنگی نفس سرفه های مزمن معمولاً  اولین علامت بیماری است که رخ می دهدخلط در ابتدا شفاف و روشن و آمیخته با بزاق است،اما با تشدید بیماری به رنگ سبز مایل به زرد تغییر رنگ می دهد . تنگی نفس به صورت خس خس و کوتاهی تنفس بروز می کند. بیماران این احساس را به اشکال گوناگون بیان می کنند ،به عنوان مثال ،بیمار ابراز می کند که ((با تقلا نفس می کشم))یا ((نفس کشیدنم را احساس می کنم))یا ((هوای کافی وارد ریه هایم نمی شود)).شروع علایم معمولا" تدریجی است.بیش تر بیماران،ماه ها و حتی سال ها قبل از این که به پزشک مراجعه کنند،دارای این علایم می باشند. تنگی نفس با فعالیت تشدید شده و با مرور زمان وخیم تر می شود،به طوری که در مراحل پیشرفته ی بیماری ، حتی بیمار در حالت استراحت هم احساس تنگی نفس می کند.کاهش سرعت جریان خروج هوای بازدمی ، مهم ترین نشانه ی بیماری انسدادی مزمن ریه است،به طوری که باعث طولانی شدن زمان بازدم می شود و گاهی با خس خس سینه همراه است. ازدیگر علایم این بیماری ، افزایش حجم باقی مانده ی بازدمی و افزایش نسبت حجم باقی مانده به کل ظرفیت ریوی می باشد. با تشدید علایم و باقی ماندن هوا در ریه ها ،قفسه سینه حالت بشکه ای شکل پیدا می کند. بیمار برای تسهیل خروج هوا از ریه ها،لب ها را غنچه می کند و به جلو خم شده که به اصطلاح ((وضعیت سه پایه )) نامیده می شود. در موارد شدید ،بیمار دچار سیانوز می شود که ویژگی بارز آن، کبودی لب ها و بستر ناخن ها است.

تشخیص بیماری

بیماری انسدادی مزمن ریه به کمک اسپیرومتری تشخیص داده می شود. این دستگاه مقدار هوای دم و بازدم و سرعت خروج هوا از مجاری هوایی را اندازه گیری می کند.

اپیدمیولوژی بیماری در جهان

در جهان 329 میلیون نفر یعنی حدود5 درصد جمعیت جهان به بیماری انسدادی مزمن ریه مبتلا هستند. در سال 2011 ، این بیماری در ردیف چهارمین علت مرگ در جهان قرار گرفت.مرگ ناشی از این بیماری به دلیل افزایش شیوع مصرف دخانیات و افزایش سن رو به افزایش است.حدود 90 درصد از مرگ های ناشی از بیماری انسدادی مزمن ریه در کشورهای با در آمد کم و متوسط رخ می دهد که سبب آن ، فقدان راه برد مناسب برای پیشگیری و کنترل این بیماری می باشد. در گذشته، شیوع این بیماری در آقایان بیش تر از خانم ها بود، اما در حال حاضر زنان و مردان به یک نسبت به این بیماری مبتلا می شوند ،که دلیل آن افزایش مصرف دخانیات در بین زنان به ویژه در کشورهای با درآمد بالا می باشد.پیش بینی می شود که بیماری انسدادی مزمن ریه در ظرف 10 سال آینده حدود 30 درصد افزایش یابد و در سال 2020 در رتبه سوم شایع ترین علت مرگ در جهان قرار گیرد.

عوامل خطر

عوامل متعددی در سبب شناسی بیماری انسدادی مزمن ریه نقش دارند که به اختصار توضیح داده می شوند.

سیگار:مهم ترین عامل خطر بیماری انسدادی مزمن ریه ،استعمال دخانیات(سیگاری فعال)یا استشمام دود حاصل از آن (سیگاری غیر فعال) می باشد.شدت علایم بیماری با مقدار و مدت مصرف سیگار رابطه مستقیم دارد . حدود 20 درصد کسانی که سیگار می کشند،و50درصدکسانی که در تمام عمر سیگاری بوده اند ،به بیماری انسدادی مزمن ریه مبتلا می شوند. در امریکا و بریتانیا،95-80درصد بیماران یا سیگاری هستند یا قبلا"سیگاری بوده اند.خانم ها نسبت به اثرات مخرب سیگارحساس تر از آقایان هستند.مواجهه با دود سیگار دیگران ،20 درصد علل ابتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه را تشکیل می دهد. مصرف سیگار در دوران بارداری خطر ابتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه در کودکان را افزایش می دهد.

آلودگی هوا:آلودگی هوای داخل ساختمان ناشی از سوخت جامد مانند زغال سنگ ، چوب،و فضولات حیوانی که برای پخت و پز و گرمایش مورد استفاده قرار می گیرد،خطر ابتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه را افزایش می دهد و یکی از سبب های عمده ی این بیماری در کشورهای در حال توسعه است.بیش از 3 میلیارد نفر در جهان از این مواد برای گرمایش استفاده می کنند و خانم ها با دود حاصل از آن ها مواجهه بیش تری دارند. حدود 80 درصد منابع اصلی انرژی در هند ،چین، و صحرای افریقا از این نوع سوخت تامین می گردد.

افراد ساکن شهرهای بزرگ،نسبت به افرادی که در روستا زندگی می کنند،بیش تر به بیماری انسدادی مزمن ریه مبتلا می شوند.در مناطقی که به دلیل گاز حاصل از اگزوز اتومبیل ها ، هوا کیفیت مطلوبی ندارد،شیوع بیماری انسدادی مزمن ریه بیش تر است. با وجودی که آلودگی هوای نواحی شهری به عنوان یک عامل زمینه ای نقش ایفا می کند،اما نقش آن به عنوان علت مستقل بیماری هنوز اثبات نشده است.

مواجهه های شغلی:مواجهه شغلی با غبار،دود،بخارات،و محرک ها خطر ابتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه را افزایش می دهد.مواجهه شغلی عامل 20-10 درصد موارد ابتلا به بیماری انسدادی مزمن ریه است.سطح بالای گرد و غبار در معادن زغال سنگ و طلا ،صنایع نساجی پنبه،مشاغل مربوط به کادمیوم و ایزوسیانات و بخارات ناشی از جوشکاری باعث افزایش خطر بیماری می شوند.کار در بخش کشاورزی نیز خطر بیماری را افزایش می دهد.خطر برخی از مشاغل ،معادل یک پاکت سیگار در روز است.قرار گرفتن در معرض گرد و غبار سیلیس نه تنها باعث سیلیکوز می شود،بلکه خطر ابتلا به بیماری انسدادی ریه را نیز افزایش می دهد.استعمال دخانیات توام با مواجهه شغلی با غبار و دود اثر هم افزایی داشته و باعث تشدید خطر ابتلا می شوند.

ژنتیک:بین عوامل ژنتیکی و بروز بیماری انسدادی مزمن ریه رابطه وجود دارد . نقص آنزیم آلفا-1آنتی تریپسین به عنوان عامل این بیماری به اثبات رسیده است.نقص این آنزیم عامل 5-1 درصد موارد ابتلا به این بیماری می باشد.شواهد حاکی از آن است که احتمالا"عوامل ژنتیکی دیگری نیز در بروز این بیماری نقش ایفا می کنند.

سایر علل :عفونت های تنفسی باعث تشدید علایم بیماری انسدادی مزمن ریه می شوند. هم چنین احتمال می رود عفونت های تنفسی در دوران کودکی در رخ داد این بیماری نقش داشته باشند،هرچند تحقیقات در این زمینه ادامه دارد.این بیماری در افراد فقیر شایع تر است،اما به نظر نمی رسد که فقر نقش مستقیمی در بروز این بیماری ایفا نماید و احتمالا" آلودگی هوا و سوء تغذیه ،زمینه ساز این بیماری می باشند.هم چنین وزن کم هنگام تولد به عنوان علت احتمالی این بیماری مطرح شده است.

اپیدمیولوژی بیماری در ایران

مطالعه اندکی در ارتباط با عوامل خطر بیماری انسدادی مزمن ریه در ایران صورت گرفته است.گلشن و همکاران در سال 1390 با انجام یک مطالعه ی مقطعی در اصفهان به بررسی شیوع بیماری انسدادی مزمن ریه در افرا بالای 40 سال و عوامل خطر مرتبط با آن پرداختند.بر اساس نتایج این مطالعه ،1/8درصد افراد بالای 40 سال به درجه های مختلفی از این بیماری مبتلا بودند و نسبت شیوع این بیماری در افراد مسن و سیگاری بیش تر بود.

اقدامات کنترلی و پیش گیری سطح اول

با انجام اقدامات کنترلی زیر می توان از بروز بیماری انسدادی مزمن ریه جلوگیری نمود:

1.عدم مصرف سیگار

2.بهبود کیفیت هوای داخل ساختمان و محیط خارج

3.تهویه مطلوب و کاهش آلاینده های محیط کار.

پیش گیری سطح دوم

بیماری انسدادی مزمن ریه ،غیرقابل برگشت و غیر قابل درمان است،اما اقدامات درمانی باعث کند شدن پیشرفت بیماری می شود..مطالعه ها نشان داده اند که قطع مصرف سیگار در افراد سیگاری میان سال به طور قابل توجهی باعث بهبود عملکرد ریوی می گردد.داروهای گشاد کننده را های هوایی موسوم به برونکودیلاتور به تخفیف علایم بیماری-به ویژه اگر به صورت استنشاقی مصرف شوند- کمک می کنند.داروهای آنتی کولینرژیک باعث بهبود سرعت جریان خروجی هوای بازدمی می شوند.مصرف کورتیکواستروئیدهای استنشاقی باعث کندی پیشرفت بیماری می شوند.مطالعات به خوبی نشان داده اند که اکسیژن تراپی باعث کاهش مرگ و میر ناشی از بیماری انسدادی مزمن ریه می شود.



/ 0 نظر / 10 بازدید