نقش متادون در درمان اعتیاد

نقش متادون در درمان اعتیاد

شیرین شهریاری، مدیرگروه سلامت روانی،اجتماعی واعتیاد-محجوبه راشکی، کارشناس سلامت روان معاونت بهداشتی

منبع: انتشارات دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت-حسینی فاطمه،بررسي ميزان ماندگاري بر درمان در درمان نگهدارنده با متادون،نشریه طلوع بهداشت، پاييز و زمستان 1390

اعتیادیاوابستگی به موادیکی ازبزرگترین معضلات بهداشتیدرمانی دردنیای کنونی است که موجب تهدید جدی ساختارهایاجتماعی،اقتصادی وفرهنگی گردیده است.اثرات مستقیم آن برفردمعتادجسم وروان فردراتحت تاثیر قرارمی دهد.یکی ازموضوعاتی که دراین افراددرحیطه روانشناختی حائزاهمیت است نحوه تعامل بامحیط،مکانیسم های انطباقی ونوع رفتارهای آنهاست که به نوعی دربعضی علت ودرعمده آنهامعلول پدیده اعتیاداست. رفتارهایی که می تواندعواقب بسیارناخوشایندی رابرای آنهاویاسایرافرادجامعه رقم بزند وتحت عنوان رفتارهای پرخطرتلقی شوند.

اقداماتی نظیرخشونت،خودزنی،خالکوبی،تزریق مشترک ورفتارهای جنسی محافظت نشده رامی توان ازاین دسته دانست. بالطبع پیشگیری ویادرمان صحیح وعملی اعتیاد هرچه باثباتتر،طولانی تروعلمی ترباشد،باکاهش بیشتررفتارهای پرخطر،عواقب جسمی وروانی این اقدامات وهزینه های مترتب بردرمان عواقب مزبورراخواهدکاست.یکی ازاین درمان های استانداردمتادون است.         

متادون اولین‌بار در زمان جنگ جهانی دوم در كشور آلمان ساخته شد. زمانی كه عرضة تریاك در اروپا به دلیل آغاز جنگ جهانی دوم متوقف شد، مصرف كنندگان تریاك دراروپا و خصوصاً در آلمان كه تعدادشان كم نبود با مشكل جدی مواجه شدند. شیمی دانان و شركت‌های داروسازی آلمان ماده ‌مخدر مصنوعی جدیدی تولید كردندكه به خشخاش متكی نبودو اولین بار برای تسكین درد به كار رفت. شیمی‌دانان موفق به تولید دارویی شدند، كه از بروز علائم تركتریاك جلوگیری كرده و تقاضای آن را كاهش داده و یا از بین می بردو ماندگاری آن نیز در بدن بیشتر از سایر مواد مخدر بود.      

بعنوان مثال مدت زمان تأثیر هروئین در بدن حدود 2 ساعت است در نتیجه مصرف كنندگان نیاز دارند كه چندین‌بار در روز از این ماده استفاده كنند، درحالی كه که درمان با متادون میانگین بین 24 تا 74 ساعت، با درنظر گرفتن میزان مصرف و سوخت و ساز بدن افراد، تداوم دارد.با گذشت زمان متادون داروی منتخب پزشكانی شد كه سعی در درمان بیماری اعتیاد و وابستگی به موادمخدر داشتند و دارند.       

متادون به چه شكل استفاده می‌شود ؟               

متادون ماده‌مخدر مصنوعی است كه به صورت قرص، شربت و آمپول مورد استفاده قرار می‌گیرد و نوع قرص و شربت آن با دوزهای مشخص به طور خوراكی مصرف می‌شود.      

بیماران انتخابی تحت درمان متادون شامل مواردذیلمی باشند:

1-وابستگی یا اعتیاد به مواد افیونیسنگین

2-سن: در صورتی که سن بالای 16سال باشد و از مداخلات درمانی دیگر نظیر درمان با بوپرنورفین پاسخ مناسبی نگرفته باشند.

3- هرویین،کراک هرویین یا هرویین فشرده

4- مصرف متادون غیرمجاز

5- مصرف تمجزیک یا بوپرنورفین تزریقی غیرمجاز

6- نورجزیک(آمپولهای دست ساز حاوی هرویین، مورفین و ترکیبات کورتیکواستروییدی)

7-اقدامات ناموفق درمانی به روشهای دیگر: بیمار بیش از 6 بار اقدام به بازگیری کرده اما هیچ گاه به پاکی نرسیده یا پاسخ مطلوب دوره پرهیز بیش از 1 ماه حاصل نشده باشد.

8- افرادی که جهت تهیه مواد مخدر خود دست به سرقت، تن فروشی و ارتکاب سایر جرایم می زنند

9-زندانیان

10-افراد مبتلا به عفونت اچ آی وی، هپاتیت های ویروسی، افسردگی شدید، اختلال خلق دوقطبی،پسیکوز و اختلالات شخصیت

اثرات مثبت متادون

-قطع علایم خماری

-مهار لذت بخشی مصرف مواد

- کاهش وسوسه

-کاهش مصرف مواد

برخی از افرادی كه درمان با متادون را شروع می كنند، سرخوشی و آرامشی را احساس می كنند كه در میان تمامی داروهای شبه افیونی مشترك است. با ادامه درمان و رسیدن به یك دوز ثابت، تحمل به این اثرات ایجاد می شود. كسانی كه روی درمان با متادون هستند، غالباً احساس خویش را از استعمال متادون، "طبیعی" عنوان می كنند. درمان با متادون بر تفكر آنها تاثیری ندارد،می توانند كار كنند، به مدرسه بروند و یا از خانواده مراقبت كنند. متادون همچنین از تاثیر نشئه آور هروئین و سایر شبه افیونیها ممانعت می كند و بدین ترتیب اثر این داروها را كاهش می دهد.  

شخصی كه به شبه افیونی وابستگی داردبایكدوزمتادون برای۲۴ساعت ازعلائم ترك مصون می ماند. در مقابل كسی كه از هروئین برای پرهیز از علائم ترك استفاده می كند، باید سه تا چهار بار در روز این ماده را مصرف نماید. درمان روزانه با متادون می تواند تا بی نهایت ادامه یابد اما اگر فردی كه متادون دریافت می كند و پزشك با وی برای پایان درمان به توافق برسد، از دوز متادون به تدریج در طول هفته ها یا ماه های متعدد كاسته می شود و فرآیند ترك تسهیل می شود.

در صورت قطع ناگهانی متادون علائمی چون دل پیچه، اسهال و دردهای عضلانی و استخوانی بروز خواهند كرد. این علائم در طول یك تا سه روز پس از آخرین دوز شروع شده، در طول سه تا پنج روز به اوج خود رسیده و سپس به تدریج از بین می روند. اگر چه سایر علائم مانند اختلال خواب و تمایل به مصرف دارو می تواند برای ماه ها ادامه یابد.    

معتادان پس از هر بار استفاده از هروئین و گذشت ساعات اوج نشئگی، مدت زمان كوتاهی حالات طبیعی داشته و پس از آن با خماری روبرو می‌شوند. این خماری و حس نیاز می‌تواند عوارضی شبیه به آنفلوآنزا با درد، اضطراب و افسردگی.... داشته باشد.       

این دوره یا سیكل تكراری ، هر 4 تا 8 ساعت با استفاده از هروئین تكرار می‌شود. برخی از متخصصین بر این باورند كه این دوره یا سیكل با استفاده از متادون قابل كنترل است. از نظر علمی احتمال چنین امری وجود دارد چرا كه متادون با سرعت كمتری به سیستم بدن وارد و رها می‌شود و مدت طولا‌نی‌تری از هروئین و یا هر موادمخدر دیگری در بدن باقی می‌ماند. موادمخدر با گیرایی كوتاه مدت مانند هروئین، هیدروكرون و مرفین باعث ایجاد و تداوم نوعی فرایند غیرطبیعی در مغز شده كه باعث اختلال در احساس سلامتی و روند عملكرد طبیعی بدن می‌شوند.     

استفاده از متادون در شرایط قطع مصرف مواد مخدر باعث قطع بسیاری از این روندهای تخریبی شده و بسیاری از عملكردهای بیولوژی سیستم عصبی را به حالت طبیعی در می‌آورد.

اثرات طولانی مدت متادون   

درمان بادوزنگهدارنده متادون یك درمان طولانی مدت است. درمان ازشش ماه تایک سال و یا بیشتر به طول می انجامد. این درمان طولانی مدت به لحاظ پزشكی بی خطر بوده و موثرترین درمان موجود برای وابستگی به شبه افیونی است.متادون درمانی، درمان تعادلی یا فیزیولوژیکی و ترک تدریجی است. در این نوع درمان، بیمار می تواند مانند سایر مردم به تعادل روزمره و قرار گرفتن در مسیر متعارف جامعه بپردازد. اماموفقیت درمتادون درمانی تنهاباتجویزمتادون نیست. آنچه درکلینیکهای درمان اعتیادبامتادون صورت میپذیردعلاوه برتجویزداروی متادون،مشاوره،انجام تست،پیگیری مستمربیمارتوسط مددکار، حضور پرستار و بهیار و مهم تر از همه حضور پزشک است. کنار هم قرار گرفتن این عوامل با در نظر گرفتن انگیزه ی بیمار و همراهی خانواده ی وی باعث موفقیت درمان می شود.

شیوه و مقدار مصرف متادون

عده‌ای از پزشکان به‌دلیل تمایل به ترک کامل مواد از سوی مصرف‌کننده، از ابتدا از دوزهای پایینِ متادون استفاده می‌کردند، این پزشکان این تصور اشتباه را داشتند که راحت‌تر می‌توان دوزهای پایینِ متادون را قطع کرد و به هدف کامل رسید. بیماران نیز، با این تصور که متادون استخوان‌ها را خراب می‌کند،و ترک آن سخت‌تر از هروئین است، در برابر مصرف دوز داروییِ کافی مقاومت می‌کنند. با وجود آن‌که بسیاری از درمانگران ترک کامل را هدف خود قرار می‌دهند، این هدف مشکل‌زاست و رسیدن به آن برای اغلب بیماران دشوار است.   

به‌هرحال، در حال حاضر شواهد علمیِ کافی وجود دارد که از استفاده از دوز کافی حمایت می‌کند و بیان می‌دارد که دوز کمتر از۶۰ میلی‌گرم تنها برای عده محدودی از بیماران مناسب است.         

مطالعات نشان می‌دهد که رابطه مستقیمی بین کاهش دوز متادون و مصرف هروئین وجود دارد.         

نیمه‌عمر متادون ۲۴–۳۶ ساعت است. ۱۲ ساعت بعد از تجویز دوز ابتدایی، نیمی از متادون در خون باقی می‌ماند و دوز دوم به آن اضافه می‌شود. نتیجه این عمل، افزایش قابل‌توجه در میانگین سطح متادون بدون افزایش در دوز آن است نکته مهم ، این است که اثر دارو در غیاب افزایش دوز، افزایش می‌یابد، و درصورت بروز علائم ترک در زمان شروع مصرف دارو پیش از افزایش دوز باید مدتی صبر کرد.

آیامتادوناعتیادآوراست؟      

تعاریفجدیداز"اعتیاد"،عوامل متعددی رادرارزیابی مصرف داروتوسط فردمدنظرقرارمیدهند. این عوامل شامل"تحمل"یانیازبه افزایش مداوم دوزدارو برای رسیدن به اثر یكسان؛ "وابستگی فیزیكی" یا بروز علائم ترك با قطع مصرف و "استعمال همراه با اضطرار" به رغم نتایج منفی حاصل از ادامه مصرف دارو هستند. برخی می گویند كه متادون به همان اندازه هروئین اعتیادآور است. كسانی كه متادون مصرف می كنند، مسلماً نسبت به برخی اثرات آن تحمل پیدا كرده و در صورتی كه دارو را به شكل منظم دریافت نكنند، دچار علائم ترك می شوند. اما اگر چگونگی و علت مصرف دارو را مورد توجه قرار دهیم، متادون در تعریف كامل "اعتیادآور"نیست. اول از همه این كه نگه داشتن بیمار بر روی متادون به عنوان یك درمان طبی در نظر گرفته می شود و تنها برای كسانی تجویز می شود كه خود هم اكنون وابسته به داروهای شبه افیونی هستند. برای این افراد، متادون یك جایگزین مطمئن برای روش های خطرناكی چون استفاده از هروئین به شمار می رود. متادون فرد را از اضطرار برای مصرف ماده مخدر رها كرده و به او امكان بهبود زندگی را می بخشد. متادون گاه به عنوان داروی خیابانی مورد استفاده قرار می گیرد، اما استعمال آن بیشتر به منظور پیشگیری از علائم ترك هروئین است. اثرات متادون كندتر از آن ظاهر می شوند و بیشتر از آن می پایند كه بتوان از آن به عنوان ماده ای مناسب برای سوء مصرف یاد كرد.

نشانه های کاهش و افزایش دارو در بیمارانی که  در حال ترک با متادون می باشندعبارتنداز:

تعریق، دردهای استخوانی، آب ریزش بینی، یبوست و سفتی شکم، پَرش دست و پا و تشنج، ایجاد درد در زانوها و پاها، گیجی، گنگی، سستی و بی حالی، بدخوابی یا پُرخوابی، کسالت و چرت زدن های مکرر، بی قراری و تنش در برنامه ریزی

این نشانه ها در هر دو وجه کاهش و افزایش دارو دیده می شود. اما از کجا بدانیم که درمان به کاهش دارو یا افزایش آن نیاز دارد؟ شروع درمان بیماری، که سال ها مصرف مواد اعتیادآور دارد، با دوزاژ تقریبی است. این دوزاژ دارویی قطعی و حتمی نیست. مسلماً اگر بیمار نشانه های گفته شده را مطرح کرد به علت اینکه در شروع درمان قرار دارد با کاهش دارو مواجه بوده است که در صورت افزایش دارو می توانیم این نشانه ها را برطرف کنیم. پس از مدتی که قالب درمان شکل گرفت و بیمار با مقدار داروی تعیین شده، در فرآیند درمان قرار گرفت، اگر مجدداً این نشانه ها ظهور کرد با افزایش دارو مواجه بوده ایم و باید مقدار داروی بیمار را کاهش دهیم. مسلماً کسی که بیش از شش ماه در مسیر درمان با تمام شرایط متعادل آن قرار داشته باشد و نشانه های ذکر شده را از خود بروز دهد داروی اضافه مصرف می کند و باید مقدار آن را کاهش داد ونکته حائزاهمیت این است که کاهش وافزایش دارو تنهابانظرپزشک انجام می گردد.

چندسوال درارتباط بامتادون 

1-آیا صحیح است كه ترك متادون سخت‌تر از تركیك ماده مخدر است؟

بعضی بیماران ترك متادون را مشكل‌تر از ترك ماده مخدر می‌دانند چون علایم ترك بیشتر طول می‌كشد، از طرفی عده دیگری از بیماران علایم ترك متادون را خفیف‌تر از علایم ترك موادمخدر می‌دانند.

2- آیا متادون وارد استخوان بدنشده و موجب ضعف آن می‌گردد؟

خیر، ‌متادون وارد سیستم استخوان نمی‌شود و به هیچ شكل دیگری هم به سیستم استخوانی آسیب نمی‌رساند. دردهای استخوانی در حین درمان با متادون كه در عده كمی از بیماران اتفاق می‌افتد، احتمالاً علامت خفیف ترك است و با تنظیم دوز متادون تسكین می‌یابد.

3-آیا متادون به كبد آسیبمی‌ رساند؟

خیر،‌ در واقع متابولیسم (شكستن و آماده‌سازی) متادون برای كبد از خیلی از داروهای دیگر ساده‌تر است. كسانی كه هپاتیت یا بیماری شدید كلیوی دارند می‌توانند متادون را با احتیاط مصرف كنند.

4-آیا دوزهای پایین‌تر متادون بهتر ازدوزهای بالاتر متادون است؟

دوزهای پائین متادون علایم ترك را كاهش داده، اما دوزهای بالاتر ولع را از بین می‌برد. دوز معمول متادون 80-60 میلی گرم است. با این حال تعداد كمی از بیماران در دوزهای پائین‌تر احساس خوبی دارند،‌ و تعدادی از بیماران هم دوزهای بالاتری لازم دارند.

5- آیا متادون باعث خواب آلودگی و رخوتمی‌شود؟ 

احساس خواب آلودگی و رخوت در بیمارانی كه روی دوز ثابت متادون هستند بیشتر از حالت طبیعی نیست

6- آیا در هنگام مصرف متادون می‌توان ازداروهای دیگر استفاده كرد؟

بعضی از داروها را اصلاً نباید همراه با متادون مصرف كرد چون باعث ایجاد علائم ترك می‌شوند، این داروها عبارتند از: نالتركسون، پنتازوسین و ترامادول. بعضی داروها باعث دفع سریع‌تر متادون می‌شوند و نیاز به متادون را بالا می‌‌برند مانند فنی توئین،‌كاربامازپین، ریفامپین، و بعضی از داروهای درمان HIV.

بعضی داروها متابولیسم متادون را كند می‌كنند و در نتیجه سطح متادون خون بالا می‌رود مانند آمی‌تریپتیلین، سایمتیدین، فلوواكسامین، كتوكونازول. بعضی داروها در ابتدا با متادون تداخل كرده و ایجاد رخوت می‌كنند اما بعد اثر متضادی دارند و باعث ایجاد علایم ترك می‌شوند، مانند بنزودیازپین‌ها، الكل، باربیتورات‌ها.

7-آیا در دوران بارداری می‌توان متادون مصرفكرد؟

بله، متادون درمان انتخابی برای اعتیاد به هروئین و مواد مخدر دیگر در حاملگی است و برای جنین در حال رشد مضر نبوده و باعث ناهنجاری‌های جنینی نمی‌گردد. همچنین می‌تواند مانع از سقط، ناراحتی جنین و زایمان زودرس گردد.

8- آیا مادری كه متادون مصرف می‌كند می‌تواندبه نوزاد خود شیر دهد؟

بله، ‌سطح متادون در شیر مادر بسیار كم است و مقادیر كمی متادون می‌تواند به بچه منتقل شود.

 


/ 0 نظر / 59 بازدید