پيشگيري و كنترل كمبود ويتامين A در كودكان

پيشگيري و كنترل كمبود ويتامين A در كودكان

بهروز معتمدی زاده کارشناس بیماریهای مرکز بهداشت زابل، فرهاد معتمدی زاده کارشناس بیماریهای شبکه بهداشت و درمان هیرمند

منبع: دفتر بهبود تغذیه جامعه معاونت بهداشت،nut.behdasht.gov.ir 

ویتامین A یکی از مواد مغذی و مهم است که نقش اساسی در سلامتبدن انسان را به عهده دارد و کمبود شدید آن در کودکان می تواند منجر به کوری شود.نقش ها و اهميت ويتامين A در بدن عبارتند از حفظ سلامت چشم و قدرت ديد در تاريكي، رشد طبيعي استخوان، سلامت پوست و بافت هاي مخاطي دهان، پيشگيري از بروز عفونت، رشد كودكان و خونسازي.

كمبود ويتامين A يكي از مهمترين كمبودهاي تغذيه اي در بين كودكان زير 6 سال مي باشد. كمبوداين ويتامين:

- باعث افزايش خطر ابتلاء به انواع عفونت ها (خصوصا" اسهال و عفونت هاي دستگاه تنفسي) در كودكان مي شود.

- خطر مرگ و مير كودكان را به ميزان 2 تا 4 برابر افزايشمي دهد.

- دوره نقاهت بيماري ها را طولاني تر مي كند.

- در موارد شديد كمبود اين ويتامين باعث شب كوري (كم شدن قدرت ديد در تاريكي)، آسيب رسيدن به چشم ها و نهايتا" كوري مطلق مي شود.

- موجب اختلال در رشد استخوانها و خونسازي در بدن كودك مي شود.

كودكان۶ماهه تا۶ ساله آسيبپذيرترين گروه سني از نظر كمبود ويتامين A هستند. زيرا رشد سريع داشته و به لذا نياز به ويتامين A بيشتر است و بيشتر دچار بيماري هايي عفوني مي شوند و در نتيجه:

- بيشتر دچار بي اشتهايــي مي شوند و دريافت مواد مغذي از جمله ويتامين A در آنها محدود مي شود.

-در اثر اسهال و عفونت هاي دستگاه گوارش و بيماري هاي انگلي، جذب اين ويتامين در آنها كاهش مي يابد.

- نياز آنها به ويتامين A در بسياري از عفونت هاي معمول اين سنين مثل اسهال و سرخك، افزايش مي يابد.

چه كودكاني بيشتر در معرض خطر كمبود ويتامين A قرار دارند؟

-  كودكاني كه مبتلا به سوء تغذيه پروتئين – انرژي يا بيماري هاي عفوني بخصوص اسهال، سرخك، دستگاه تنفس و آبله مرغان مي باشند.

- شيرخواراني كه از شير مادراني تغذيه مي كنند كه خود دچار كمبود ويتامين A‌‌ هستند، بخصوص شيرخواراني كه آغوز (منبع غني ويتامين A) را دريافت نكرده اند.

- كودكاني كه در مناطق كمبود ويتامين A نظير مناطق خشك زندگيمي كنند. خطر كمبود ويتامين Aدر فصولي از سال كه سبزي ها وميوه هاي سرشار از اين ويتامين كم است، نيز افزايش مي يابد.

- نوزاداني كه با وزن تولد كمتر از 2500 گرم متولد مي شوند، به دليل پايين بودن ذخاير بدنشان، در معرض خطر كمبود ويتامين A قرار دارند.

- كودكاني كه با شير مادر تغذيه نمي شوند و يا با شير خشك رقيق شده تغذيه مي شوند.

- كودكان متعلق به خانواده هاي كم درآمد نيز به دليل پايين بودن قدرت خريد خانوار براي تهيه منابع غذايي ويتامين A، در معرض خطر كمبود اين ويتامين قرار مي گيرند.

مهم ترين نقش ويتامين A در كودكان بالابردن مقاومت بدن آنها در مقابل ابتلاء به عفونت هاي معمول دوران كودكي نظير اسهال، عفونت هاي مجاري تنفسي فوقاني، سرخك، برونشيت و آبله مرغان است.

علل اصلي كمبود ويتامين A عبارت است از:

- دريافت ناكافي ويتامين A به دلايل مختلف از جملهتغذيه كودك با شير مصنوعي، تغذيه تكميلي نامناسب و مصرف ناكافي منابع غذايي ويتامين A، تغذيه نادرست و پرهيزهاي غذايي دردوران بيماري و نقاهت، ناآگاهي هاي تغذيه اي، فقر اقتصادي و كم بودن منابع غذايي ويتامين A در محل.

- افزايش نياز به ويتامين A در بعضي از دوران هاي زندگي بويژه دوران رشد سريع كودكي و نوجواني، بارداري و شيردهي

- اختلال در استفاده بدن از ويتامين A در برخي از موارد نظير سوء تغذيه پروتئين– انرژي، ابتلاء مكرر به بيماري ها به خصوص اسهال و عفونت هاي حاد تنفسي، آلودگي هاي انگلي، رژيم غذايي كم چربي

وضعيت كمبود ويتامين A در ايران

- بررسي هاي انجام شده در كشور حاكي از وجود كمبود ويتامين A به خصوص در مناطق محروم مي باشد. بر اساس گزارشات بين المللي در زمينه شيوع كمبود ويتامين A در كشورهاي شرق مديترانه، ايران از نظر كمبود در حد متوسط (SubClinical) قرار دارد.

-  بررسي طرح جامع الگوي مصرف مواد غذايي خانوار و وضعيت تغذيه اي كشور كه توسط انستيتو تحقيقات تغذيه در سال هاي 81-79 انجام شده، حاكي از آن است كه حدود 55% خانوارهاي كشور كمتر از 90% استاندارد ويتامين A دريافت مي كنند.

-  طبق آخرين بررسي مصرف مواد غذايي كه توسط انستيتو تحقيقات تغذيه انجام شده،80% از ساكنين استان هاي سيستان و بلوچستان، كهگيلويه و بويراحمد و كرمان كمتر از90% از نياز خود به ويتامين A را بدست مي آورند.

-  در سال80 پژوهشي در وضعيت ريزمغذي هاي ايران نشان داد 15% زنان باردار كشور با كمبود ويتامين A مواجه اندو در زنان باردار بالاترين ميزان شيوع در مناطق شهري جنوب كشور (استان هاي هرمزگان، بوشهر و جنوب خوزستان) يعني 34% كمبود خفيف و شديد ويتامين A ديده مي شود.

بر اساس توصيه سازمان جهاني بهداشت، كمبود ويتامين A در جامعه اي كه 1% كودكان 2 تا 6 ساله آن دچار شب كوري باشند يا ميزان رتينول سرم 10% كودكان 6 ماهه تا 6 ساله كمتر از 7% ميكرومول در ليتر باشد، بعنوان يك مشكل بهداشتي آن جامعه محسوب مي شود.

منابع غذايي ويتامين A چه هستند؟

ويتامين A در منابع گياهي به صورت پيش ساز ويتامين A در انواع كاروتن ها به ويژه بتاكاروتن و در منابع حيواني به شكل رتينول فعال يافت مي شود. بهترين منابع ويتامين A منابع حيواني آن است، زيرا از قابليت جذب بهتري برخودارند.

منابع حيواني:جگر، زرده تخم مرغ، قلوه، شير و لبنيات پرچرب، كره، ماهي كوچك با جگر (مثل كيلكا)

منابع گياهي:سبزي هاي برگ سبز تيره(اسفناج و كاهو، جعفري) سبزي هاي زرد(هويج و كدو حلوايي) ميوه هاي زرد و نارنجي رنگ (زردآلو، آلو، هلو، قيسي، خرمالو، نارنگي، موز و انگور، طالبي، گرمك).

براي شيرخوار بهترين منبع ويتامين A شير مادر است.

مقادير مورد نياز روزانه ويتامين A

ميزان مورد نياز روزانه ويتامين Aبر حسب سن، جنس و شرايط فيزيولوژيكي (بارداري و شيردهي) تعيين مي گردد. ميزان نياز روزانه به ويتامين A در مردان بيشتر از زنان است و دردوران شيردهي بيشترين نياز به ويتامين A وجود دارد.

مقادير مورد نياز روزانه ويتامين A در گروه هاي مختلف

گروه

ميكروگرم رتينول

كودكان زير يكسال

350

كودان 6-1 سال

400

زنان

500

مردان

600

زنان باردار

600

زنان شيرده

850

پيشگيري و كنترل كمبود ويتامين A: چهار راهكار اساسي در برنامه پيشگيري و كنترل كمبود ويتامينA عبارتند از:

آموزش تغذيه

-  آموزش مردم در خصوص استفاده از منابع غذايي ويتامين A در تمام فصول سال

- گنجاندن منابع غذايي ويتامين A (هويج، كدو حلوايي، جعفري، كره، زرده تخم مرغ و ....) در برنامه غذايي كودك

- ايجاد باغچه هاي خانگي سبزي ها و استفاده از سبزي و صيفي هاي داراي پيش ساز ويتامين A در برنامه غذايي روزانه

مكمل ياري: توزيع مكمل خوراكي ويتامين A به افراد در معرض خطر كمبود ويتامين A به سه روش زير انجام مي شود:

1-توزيع مكمل ويتامين A با دوز بالا (مگادوز): در مناطقي كه كمبود شديد ويتامين A وجود دارد به كليه كودكان هر 6 ماه يك بار بايد يك مگادوز ويتامين A داده شود. دوز پيشنهادي ويتامين A براي كودكان 6 تا 11 ماهه يك كپسول 100 هزار واحدي و براي كودكان يك تا پنج سال يك كپسول 200 هزار واحدي است. توزيع كپسول ويتامين A با دوز بالا در اين مناطق موجب كاهش مشكل كمبود ويتامين A و بهبود شاخص هاي بهداشتي مي شود.

2-توزيع يك مرحله اي مكمل ويتامين A با دوز بالا (مگادوز): سازمان جهاني بهداشت توصيه مي كند كه به كودكان در معرض خطر شديد كمبود ويتامين A، مانـنـد كــودكان مبتلا به سوء تغذيه شديد پروتئين – انرژي و يا عفونت ها نظير سرخك، اسهال، عفونت هاي دستگاه تنفسي، آبله مرغان در زمان بيماري يك مگادوز ويتامين A داده شود. در صورتي كودك قبلا" به هر دليلي مگادوز ويتامينA دريافت كرده باشد فاصله دريافت اين دوز اضافي مكمل با دوز قبلي بايد بيشتر از يك ماه باشد.

مادران: در مناطقي كه كمبود شديد ويتامين A وجود دارد بايد به كليه مادران حداكثر تا 8 هفته پس از زايمان يك دوز 200 هزار واحدي مكمل ويتامين A داده شود. تجويز يك كپسول ويتامين A با دوز بالا (200 هزار واحد بين المللي) به مادران در 6 تا 8 هفته پس از زايمان موجب افزايش ويتامينA شير مادر شده و نياز شيرخوار را  تا 6 ماهگي تامين مي كند.

در حال حاضرتوزيع مكمل ويتامين A با دوز بالا در استان هاي سيستان و بلوچستان، كهگيلويه و بويراحمد و ...... براي كودكان زير 5 سال و مادران تا 6 هفته پس از زايمان توزيع مي شود.

3-مكمل ياري كليه كودكان زير 2 سال و زنان باردار با دوز توصيه شده روزانه:  در مناطقي كه كمبود ويتامين A شديد نيست بخش بهداشت با توجه به دستورالعمل هاي ملي، ميزان مطلوبي از ويتامين A را كه توسط كميته علمي تعيين شده است، براي كليه كودكان زير 2 ســال و زنــان باردار توصيه مي كند. برنامه مكمل ياري ويتامين A در كشور ما به صورت زير مي باشد:

- به كليه كودكان از روز پانزدهم پس از تولد تا حداقل يك سالگي و در مناطقي كه كمبود ويتامين Aشايع تر است تا 2 سالگي روزانه 25 قطره A+D يا مولتي ويتامين داده مي شود.

- براي كليه زنان باردار از پايان ماه چهارم بارداري تا انتهاي بارداري روزانه يك عدد كپسول مولتي ويتامين مينرال (حاوي5000 واحد بين المللي ويتامين A) و يا هفته اي يك عدد كپسول مولتي ويتامين تراپيوتيك (حاوي 25 هزار واحد بين المللي) داده مي شود.

مصــرف مگادوز ويتامين A يكي از روش هاي سريع و موثر پيشگيري از كمبود ويتامين A مي باشد كه در صورت رعايت دوزهاي توصيه شده،  عوارض جانبي به دنبال نخواهدداشت.

غني سازي مواد غذايي با ويتامين A

غني سازي مواد غذايي با ويتامين A، يك روش موثر و پايدار براي اصلاح كمبود اين ويتامين است. اين راهكار مانند مكمل ياري ممكن است براي تمام افراد جامعه يا بصورت هدفمند براي گروه هاي خاص انجام شود. مواد غذايي كه در ساير كشورها با ويتامين A غني شده اند شامل آرد گندم، چاي، فرآورده هاي لبني به ويژه شير خشك، مارگارين و روغنهاي خوراكيمي باشند.

پيشگيري و كنترل بيماري هاي عفوني و انگلي

يكي ديگر از راهكارهاي عمده پيشگيري و كنترل كمبود ويتامين A اقدامات بهداشت عمومي است  كه برخي از آنان شامل موارد زير مي باشد:

- استفاده از توالت هاي بهداشتي و آب آشاميدني سالم

- شستشو و ضدعفوني كردن سبزي هايي كه به شكل تازه و خام مصرفمي شوند قبل از مصرف آنها

- جمع آوري و دفع زباله به طريق بهداشتي

- شستشوي دست ها قبل از تهيه و مصرف غذا


/ 0 نظر / 18 بازدید