نحوه تهیه نمونه های بالینی برای انجام آزمایش میکروبشناسی مستقیم (2)

نحوه تهیه نمونه های بالینی برای انجام آزمایش میکروبشناسی مستقیم (2)

ابوالفضل پناهی میشکار – کارشناس هماهنگ کننده سل دانشگاه

منبع: دستورالعمل کشوری مبارزه با سل، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

بدیهی است که برای نتیجه گیری دقیق از یک آزمایش، نمونه مورد بررسی باید به روش صحیح جمع آوری شود. نمونه ی خوب نمونه ای است که:

الف) از محل ضایعه و به مقدار کافی گرفته شده باشد

ب) در ظرفی مناسب با ثبت مشخصات کامل بیمار قرار گیرد  

ج) در وضعیت مناسب نگهداری شده و به روش صحیح به آزمایشگاه انتقال یابد.

1- نمونه خلط

در بخش اول این مقاله (فصلنامه 52) با نحوه و روش گرفتن نمونه خلط و نکات قابل توجه در نمونه خلط آشنا شدیم.

2- تهيه شيره معده

كودكان مبتلا به سل ممكن است ترشحات تنفسي (مخاطي) خود را که محتوي مايكروباكتريوم سل است ببلعند. تهيه شيره معده تكنيكي است كه براي جمع آوري محتويات شيره معده براي تأييد تشخيص سل، با آزمايش ميكروب شناسي مستقيم و كشت سل استفاده       می گردد.

به علت دشواری روش برای كودكان، و ارزش تشخیصی پايين برای اسمیر مثبت بودن در این روش، گاستریک لاواژ بايد تنها در جاهايي مورد استفاده قرار گيرد كه آزمايش كشت به راحتی آزمایش ميكروب شناسي مستقیم در دسترس باشد.‌ آزمايش ميكروب شناسي مستقیم مي تواند گاهي اوقات به طور کاذب، پاسخ مثبت نشان دهد (خصوصاً در كودكان آلوده به HIV كه در خطر مايكوباكتريوم های غيرسلي هستند). كشت امکان تعيين حساسيت ارگانيسم به داروهاي ضدسل (انجام آنتی بیوگرام) را فراهم مي كند.

آزمایش شيره معده عمدتاً برای كودكان كم سن و سال که قادر به ارائه ارادی خلط نبوده و همچنين نمي توان از طريق القاء خلط با محلول غلیظ نمکی hypertonic saline آنها را وادار به تهیه خلط کرد کاربرد دارد. اين روش بخصوص براي كودكان بستري در بیمارستان مفيد واقع می شود. البته تنها در 25% تا50% كودكان مبتلا به سل فعال، پاسخ مثبت از كشت انجام شده بر روی سه نمونه شیره معده حاصل می شود؛ بنابراين وجود اسمير يا كشت منفی شیره معده هيچگاه به معناي رد ابتلا به سل در كودك نيست.

شيره معده از كودكان كم سن و سال مشكوك به سل ريوي جمع آوري مي شود.

در حين خواب، سيستم مخاطي- مژكي دستگاه تنفس با کمک ضربات مداوم مژك ها، ترشحات مخاطی را به سمت حلق هدايت مي كند. ترشحات بلعیده شده تا زماني كه معده تخليه شود در آنجا (معده) باقي مي ماند. بنابراين نمونه اول صبح شیره معده بهترین نمونه تشخيصي محسوب می شود.

آسپیراسیون شيره معده مي بايست در سه صبح متوالي براي هر بيمار انجام پذيرد، چون با این تعداد نمونه، حساسیت آزمایش برای کشف موارد اسمیر مثبت به حداکثر می رسد. از طرفي، اولين نمونه شيره معده بالاترين ارزش تشخيص را دارد. براي انجام يك گاستریک لاواژ قابل قبول به حضور 2 نفر نياز است (‌يكي به عنوان مجری فرآیند و ديگري به عنوان دستيار).

كودكان بايد حداقل از 4 ساعت قبل چيزي نخورده باشند (این زمان برای شیرخواران حداقل 3 ساعت ذکر شده است).

كودكان با تعداد پلاكت پايين و يا استعداد خونريزي بالا نبايد تحت گاستریک لاواژ قرار بگیرند.

برای انجام آسپیراسیون شیره معده، تجهيزات زير مورد نياز است:

- دستكش

- لوله NG (معمولاً شماره 10 و یا بزرگتر)‌

- سرنگ 5، 10، 20 یا 30 سی سی

- كاغذ ليتوس / تورنسل

- ظرف جمع آوری نمونه

- قلم (جهت ثبت مشخصات و برچسب نمونه ها)

- فرم هاي مورد نياز آزمايشگاه

- آب مقطر يا محلول نرمال سالین normal saline (9/0% NACL)

- الكل/ كلروهگزين

روش کار

این اقدام قابل انجام در شرایط بستری است و می بایست به محض بیدار شدن کودک از خواب در کنار بستر او و یا در اتاق یا بخش ویژه انجام پذيرد. در بيماران غيربستري (out patient) نیز به شرط آماده بودن امكانات و تجهيزات قابل انجام است. كودك نبايد از 4 ساعت قبل چيزي خوده باشد ( در شیرخواران به مدت 3 ساعت).

مراحل کار عبارتند از:

1- يك دستيار براي كمك تعيين كند.

2- قبل از شروع کار، تمامي تجهيزات را آماده نماييد.

3- كودك را به پشت يا پهلو بخوابانيد. دستيار مي بايست براي نگه داشتن كودك همكاري لازم را داشته باشد.

4- فاصله میان بيني تا معده را اندازه گيري كنيد تا بتوانيد سایز لوله مورد نياز براي وارد كردن به معده را تخمين بزنيد.

5- يك سرنگ به لوله نازوگاستریک متصل كنيد.

6- به آرامي لوله را از طريق بيني به سمت معده هدايت كنيد.

7- محتويات شيره معده را ابتدا به ميزان 2 تا 5 ميلي ليتر با استفاده از سرنگ متصل به لوله نازوگاستریک بكشيد و از آن برای اطمينان از صحيح قرار گرفتن محل لوله نازوگاستریک استفاده کنید.

برای این کار محتويات شيره معده را با كاغد ليتموس / تورنسل تماس دهید. کاغذ ليتموس آبي در صورت تماس با اسید به رنگ قرمز در می آید (در پاسخ به اسيدي بودن محتويات معده). اين عمل همچنين از طريق وارد كردن مقداري هوا به درون معده (مثلاً 33 تا 5 سی سی) از طریق سرنگ و گوش كردن با يك گوشي معاينه که بر روي معده قرار داده شده امكان پذير است.

8- اگر هيچ مايعي خارج نشد، مقدار 5 تا 10 ميلي ليتر آب مقطر يا محلول نرمال سالین وارد كرده و مجدداً اقدام به گرفتن شيره معده نماييد.

9- در صورت ناموفق بودن، مجدداً اين عمل را حداکثر تا 3 بار تكرار كنيد.

10- محتويات شيره معده را بكشيد. مقدار مطلوب آن حداقل 5 تا 10 ميلی ليتر می باشد.

11- مايع شيره معده را از سرنگ به درون ظرف استريل جمع آوري خلط انتقال دهيد.

12- به میزان هم حجم نمونه شیره معده تهیه شده، از محلول بيكربنات سديم به نمونه اضافه نماييد (به منظور خنثي سازي محتويات اسيدي شيره معده و در نتيجه جلوگيري از تخريب باسيل سل).

اقدامات بعد از تهیه نمونه شیره معده:

1- سطح خارجی ظرف نمونه را با استفاده از الكل يا محلول كلروهگزين پاك كنيد تا از انتقال آلودگی جلوگيري شود.

2- مشخصات لازم را بر روي برچسب ظرف نمونه يادداشت كنيد.

3- فرمهاي مورد نياز آزمايشگاه را تكميل كنيد.

4- نمونه ها را با رعایت زنجیره سرما هرچه سريعتر براي انجام آزمایشات لازم به آزمايشگاه ارسال نماييد (طي 4 ساعت).

5- اگر به نظر مي رسد نقل و انتقال نمونه ها بيش از 4 ساعت بطول انجامد، آنها را تا زمان انتقال در يخچال (در جه حرارت 4 تا 8 درجه سانتیگراد) نگهداري نماييد.

6- غذاي معمول كودك را به او بدهيد.

ايمني

 تهيه شيره معده معمولاً جزء روش هايي كه در طي آن آئروسل تشكيل مي شود نيست. همچنین كودكان كمترين خطر انتقال آلودگي برای دیگران را دارند، لذا ‌تهيه شيره معده مي تواند به عنوان اقدامی با میزان خطر پايين برای انتقال سل در نظر گرفته شده و بدون نگرانی در کنار بستر كودك و يا يك اتاق معمولي معاينه انجام پذيرد.

                                                                              ادامه دارد ...


/ 0 نظر / 33 بازدید